«شوگەن» –  تاريحى تەرەڭ تارلان ويىن

shogen

شوگەن شەتتەن كەلگەن جوق

سوڭعى جىلدارى شوگەن دەگەن ويىن تۇرىن جيى ەستي باستادىق. بىرتە-بىرتە قۇلاققا سىڭىستى بولىپ كەلە جاتقان «شوگەن» سوزىنىڭ نە ماعىنا بەرەتىنىنە توقتالساق, ەتنوگراف-عالىم قاليوللا احمەتجاننىڭ دالەلدەۋىنشە تۇركى حالىقتارىنا كەڭىنەن تانىمال قارۋ تۇرى «شوقپار» مەن «شوگەن» سوزى تامىرلاس ەكەن. ەكەۋىنىڭ دە تۇبىرى – سوق, سوعۋ دەگەن سوزدەر. شوگەن تاياقشاسىمەن سوققى جاساۋ جانە شوقپارمەن ۇرۋ دا وسى ەكى سوزدىڭ ۇندەستىك جاعىنان جاقىندىعىن عانا ەمەس, تەحنيكالىق جاعىنان دا الىس ەمەس ەكەنىن دالەلدەپ تۇرعانداي. تاريحي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك بۇل ويىن پارسى ەلىنە «شوعان» دەگەن اتپەن تانىمال بولعاندىعى جانە وسىدان 2500 جىلداي بۇرىن ويناعاندىعى بەلگىلى بولىپ وتىر.

سونىمەن دالىرەك ايتقاندا شوگەن ويىنى كادىمگى اقسۇيەكتەر وينايتىن – پولو. الايدا بىز بۇگىندە ارگەنتينادا جاقسى دامىعان دەپ سانايتىن پولو ويىنى بىزدىڭ بابالارىمىزدان مۇرا بولىپ قالعان ويىن ەكەن. تىپتەن جۇسىپ بالاساعۇننىڭ «قۇتتى بىلىك», ماحمۋد قاشقاريدىڭ «ديۋاني لۇعات ات-تۇرىك» اتتى ەڭبەكتەرىندە دە بىزدىڭ اتا-بالارىمىزدىڭ وسى شوگەن ويىنىن ويناعاندىعى تۋرالى ايتىلادى. مىسالى, جۇسىپ بالاساعۇن وزىنىڭ اتاقتى داستانى “قۇتتى بۇلىك” كىتابىنىڭ ەلشىلەردىڭ قانداي بولۋى كەرەكتىگى تۋرالى باياندالاتىن تاراۋىندا «ەلشى تىلگە شەبەر, شەشەن, ادەپتى, زەرەلى, العىر بولۋى كەرەك, ارى شاحماتتى, شوگەندى جاقسى ويناۋى تيىس»- دەيدى.

ول تۋرالى وسى ەڭبەكتەردى تۇركى تىلىنەن قازىرگى قازاق تىلىنە ترانسكريپتسييالاعان ەتنوگراف-عالىم اسقار ەگەۋباەۆ تا جازعان. عالىمدارىمىزدىڭ كونە تۇركى مۇرالارىن زەرتتەۋ كەزىندە انىقتاعانىنداي X-XI عاسىرلارداعى تۇركى حالىقتارىنىڭ ەجەلگى مۇرالارىندا “شوگەن” ويىنى تۋرالى ناقتى دەرەكتەر بار. ال, ودان بەرىدەگى اربىر قازاقتىڭ كوڭىلىنە ۇيالاعان «سۇلتان بەيبارىس» فيلمىندە دە اتتىڭ ۇستىندە شوگەن ويناپ جۇرگەن ادامداردى كورەسىز. ياعني, شوگەن ويىنى بىز ويلاپ جۇرگەندەي ەۆروپا اقسۇيەكتەرى يەمدەنىپ جۇرگەن ويىن ەمەس, شىعىسىندا ۇلى قىتاي قورعانى مەن باتىسىندا كاسپيي تەڭىزىنىڭ ارالىعىن مەكەن ەتكەن ورتالىق ازييا كوشپەندىلەرىنەن تاراعان ويىن ەكەندىگى دالەلدەنىپ جاتىر.

ال, شوگەن ويىنى الەمگە قالاي تارالدى دەگەنگە كەلەتىن بولساق, ونىڭ دا تاريحى تىم تەرەڭدە. سوناۋ 16-عاسىردا اتاقتى امىر-تەمىردىڭ ۇرپاعى بابىر سۇلتان ۇندىستاندى جاۋلاپ العاندا, وزدەرىمەن بىرگە بارعان شوگەن ويىنىن وسى ەلگە تاراتادى. ال, وندا نەگە بىزدىڭ «شوگەن» دەگەن سوزىمىز «پولو» دەگەن سوزگە اينالىپ كەتتى دەسەك, ۇندىستاندا «پۋلۋ» دەگەن تال وسەدى ەكەن. ۇندىلەر شوگەن ويىنىنا قاجەتتى دوپ پەن تاياقشالاردى وسى تالدان جاساعاندىقتان جەرگىلىكتى حالىق بۇل ويىن تۇرىن «پۋلۋ» دەپ اتاپ كەتكەن. 19-عاسىردا ەۆروپالىقتار ۇندىستان جەرىن وتارلاي باستاعاندا, جەرگىلىكتى ادامداردىڭ ات ۇستىندە جۇرىپ تاياقشامەن اعاش دوپتى قاقپاقىلشا قاعىپ ويناعانىنا قىزىققان اعىلشىن وفيتسەرلەرى دە بۇل ويىندى ۇيرەنە باستايدى. سونىمەن پۋلۋ ويىنى ەندى پولو دەگەن اتپەن اعىلشىندار ارقىلى بۇكىل باتىس ەلدەرىنە تارايدى. كەلە-كەلە ارنايى پولو كلۋبتارى قۇرىلىپ, ار ەلدىڭ اقسۇيەكتەرى شوگەن ويناۋدى مارتەبە كورە باستايدى. سونىڭ بىر دالەلى – انگلييا مەن يرلاندييا كلۋبتارى 1875 جىلى ارگەنتينادا پولو ويىنىن وتكىزەدى. بۇل ويىن امەريكا قۇرىلىعىنداعى العاشقى پولو سايىسى رەتىندە تاريحتا قالدى. وسىلايشا, كەلەسى جىلى اۆسترالييادا وتكەن ويىن امەريكاعا دا كەلىپ جەتەدى. اعىلشىن وفيتسەرلەرى مەن ۇندىنىڭ ىرى شاي وندىرۋشى الپاۋىتتارى اراسىندا باستالعان شوگەن وسىلايشا امەريكاعا جەتكەن سوڭ تىپتەن تانىمال بولا باستاعانى سوزسىز.

قازىرگى تاڭدا پولو ۇلىبريتانييا, يسپانييا, فرانتسييا, گەرمانييا, پاكستان, ۇندىستان, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى, ارگەنتينا, مەكسيكا, برازيلييا, اقش, اۆسترالييا سيياقتى ەلدەرگە كەڭىنەن تارالعان. بىر قىزىعى پولونى كوبىنە اقسۇيەكتەر وينايدى.

وسى ەلدەردىڭ ىشىندە ارگەنتينادا عانا پولو ۇلتتىق سپورت تۇرى رەتىندە جالپى بۇقارا اراسىندا وينالادى, سونىمەن قاتار ارگەنتينا پولو ويىنىن تابىس كوزىنە اينالدىرعان بىردەن بىر ەل. مۇندا دۇنيەجۇزىمەن ساۋدا جاسايتىن ىرى كومپانييالار مەن جەكە كاسىپكەرلەر شوگەن ويىنىنا مىنەتىن جىلقىلاردى ۇيرەتۋمەن, ەر-تۇرمان ازىرلەۋمەن جانە ويىن كەزىندە قولدانىلاتىن دوپتار مەن تاياقشالار جاساپ شىعارۋمەن, تىپتەن وسى ويىنعا قىزىعۋشىلىق تانىتقانداردى ۇيرەتۋمەن دە اينالىسادى. ولار وسى شوگەننىڭ ارقاسىندا تۋريستەر تارتۋعا دا ماشىقتانىپ العان.

اتالعان ويىن تۇرىنىڭ ارگەنتينالىقتاردى تۋىستىق جاعىنان دا جاقىنداستىراتىن قاسيەتى مول ەكەن. مىسالى, بىر وتباسى مۇشەلەرىنەن نەمەسە تۋىسقانداردان قۇرالعان پولو كلۋبتارى بۇل ەلدە وتە كوپ. بۇل ولار ۇشىن تەك تۋىسقاندىق سەزىمدى ارتتىرۋ كوزى عانا ەمەس, تابىستى دالاعا جىبەرمەۋدىڭ دە كوزى. جىلقى باپتاۋ, تەرى وندىرۋ, كوماندالار ۇشىن ات-ابزەلدەرىنەن باستاپ سپورتشىلار كيەتىن كيىمدەر دايىنداۋ, ويىنشىلاردى جاتتىقتىرۋ جانە پولو ويىنىنا قاتىستى تۇرلى ىس-شارالار مەن جارىستار ۇيىمداستىرۋ سيياقتى قىرۋار جۇمىستارمەن اينالىساتىن كومپانييالار مەن جەكە كاسىپكەرلەر كاسىبي ويىنشىلار مەن جاتتىقتىرۋشىلاردى دا وزگە ەلدەرگە جىبەرىپ تابىس تابادى.

وسى جەردە مىنانداي بىر سۇراق تۋادى – «اقسۇيەكتەردىڭ ويىنى رەتىندە دۇنيە جۇزىن جاۋلاعان شوگەن ويىنى نەگە وليمپيادا ويىندارىنىڭ باعدارلاماسىندا جوق؟». نەگىزىندە بۇل ويىن ەڭ العاش وليمپيادا باعدارلاماسىنا 1900 جىلى كىرىپ, پاريجدە وتكەن ىى وليمپيادا ويىندارىنا فرانتسييا, مەكسيكا, اقش جانە ۇلىبريتانييا ەلدەرىنىڭ كوماندالارى قاتىسىپتى. وكىنىشكە وراي ودان بەرىدەگى وليمپيادا ويىندارىنا بىر كىرگىزىلىپ, بىر شىعارىلىپ, اياعىندا باعدارلامادان مۇلدەم تۇسىپ قالعان. مىسالى, 1904 جىلى اقش-تىڭ سەنت-لۋيس قالاسىندا وتكەن ىىى وليمپيادا ويىندارىنىڭ باعدارلاماسىنا شوگەن سپورتى كىرمەي قالادى, بىراق 1908 جىلى لوندوندا وتكەن ىV وليمپيادا ويىندارىندا پولو ويىنى باعدارلاماعا قايتا كىرگىزىلگەنمەن, 1912 جىلى تاعى دا كىرمەي قالادى. وسىلايشا وليمپيادا باعدارلاماسىنا نەشە رەت كىرمەي قالسا دا, 1920 جىلى وتكەن وليمپيادادا پولو ويىنىنىڭ جارىسى تالايدى تامساندىرادى. ودان كەيىنگى وليمپيادالاردا دا شەبەر ويىن ورنەگىن كورسەتە بىلگەن پولوشىلار1936 جىلى بەرليندە وتكەن وليمپياداعا دا قاتىسادى. وكىنىشكە وراي وسى وليمپيادادان كەيىن حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتى پولونى رەسمي تۇردە وليمپيادا ويىندارىنان شىعارىپ تاستايدى.

بۇگىندە بۇل ويىننىڭ وليمپيادا تىزىمىنە ەنۋى ۇشىن ات سالىسىپ جۇرگەن ەلدەردىڭ بىرى – ارگەنتينا. ول ۇشىن ەڭ بىرىنشى تالاپ – پولونىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلىن كوتەرۋ كەرەك. وسى ماقساتتا 1982 جىلى «FIP» حالىقارالىق پولو فەدەراتسيياسى قۇرىلىپ, ونىڭ پرەزيدەنتى ارگەنتينالىق ماركوس ۋرانگا بولدى.

shogen12

جاڭعىرعان ويىننىڭ جەڭىمپاز جىگىتتەرى

قازاقتاردىڭ وڭ جامباسىنا كەلەتىن شوگەندى قازاق جەرىنە قايتىپ كەلگەن ويىن دەپ اتاسا دا بولاتىن شىعار. قازاقستانداعى شوگەن ويىنىنىڭ ەڭ العاشقى تانىستىرىلىمى قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەيتوي قارساڭىندا وتكىزىلدى. ۇلى دالا ويىندارى قاتارىندا وتكىزىلگەن تانىستىرىلىمدا «وڭتۇستىك» جانە «اۋليەاتا» شوگەن كوماندالارى شەبەر ويىن ورنەگىن كورسەتە بىلدى. بابالار ويىنىنىڭ تۋعان توپىراعىندا قايتا جاڭعىرۋىنا قۋانا قول سوققان ەلدىڭ ريزاشىلىعى شوگەنشىلەردىڭ دە رۋحىن كوتەرىپ, مارتەبەلەرىن ارتتىرا تۇستى.

ەن دالانىڭ شاڭىن شىعارىپ كوكپار تارتقاندا اتتىڭ بەلىن قايىستىراتىن بىلەگى تەمىردەي, تاقىمى تاستاي قازاق جىگىتتەرى ۇشىن شوگەن ويىنىن يگەرۋ سونشالىقتى جات تا ەمەس, قيىن دا ەمەس. سوندىقتان دا بولار 2012 جىلدان باستاپ قازاقستاندا شوگەن فەدەراتسيياسى قۇرىلىپ, جىل ساناپ بۇل ويىن كەڭىنەن قانات جايىپ كەلەدى. كەزىندە ومىرزاق شوكەەۆ مىرزانىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان شوگەن فەدەراتسيياسىنىڭ بۇگىندە نەگىزگى باعىتتارى مەن مىندەتتەرى ايقىندالىپ, بۇل ويىندى قازاقستاندا دامىتۋدىڭ باستى العىشارتتارى جاسالعان بولاتىن. حالىقارالىق پولو فەدەراتسيياسى جانە ۇلتتىق پولو قاۋىمداستىقتارىمەن دوستىق جانە ىسكەرلىك قارىم-قاتىناس ورناتۋ, حالىقارالىق ارەنادا قازاقستان شوگەنىنىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ, وسى ويىن تۇرى بويىنشا جوعارى بىلىكتى ماماندار دايىنداۋ جۇيەسىن قۇرۋ, ارى ىسكە اسىرۋ جانە ونى ۇنەمى جەتىلدىرۋ, بالالارعا ارنالعان پولو بويىنشا سپورتتىق سەكتسييالاردى ۇيىمداستىرۋدى ماقسات ەتكەن قازاقستان شوگەن فەدەراتسيياسىنىڭ بۇگىنگى مىندەتتەرى ۇشان-تەڭىز.

بۇگىندە ەلىمىزدە 6 فەدەراتسييا جۇمىس ىستەيدى. اقمولا, الماتى, جامبىل, قاراعاندى, قوستاناي, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا قۇرىلعان شوگەن فەدەراتسييالارىنىڭ بۇگىنگى قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى دە از ەمەس. 2014 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ارگەنتينا استاناسى بۋەنوس-ايرەس قالاسىندا وتكەن باس اسسامبلەيادا قازاقستان شوگەن فەدەراتسيياسى حالىقارالىق پولو فەدەراتسيياسىنىڭ تولىققاندى مۇشەلىگىنە قابىلداندى. وسىنشا از ۋاقىتتىڭ ىشىندە مۇنداي مارتەبەگە يە بولۋ ارينە قازاقستان شوگەنشىلەرى ۇشىن ۇلكەن ابىروي. فەدەراتسييا باسشىسى اسىلجان سارىبايۇلى مامىتبەكوۆ مىرزانىڭ قولداۋىمەن جەڭىس بيىگىن باعىندىرىپ جۇرگەن كوماندالاردىڭ جەتىستىگىن ەستىگەندە جۇرەكتى ماقتانىش سەزىمى كەرنەيدى.

قازىر بىزدە شەتەلگە شىعىپ, قازاق جىگىتتەرىنىڭ شەبەرلىگىن تانىتىپ جۇرگەن 2 كوماندا بار: «Astana Polo Club» جانە «Almaty Polo Club». الماتى كلۋبى 2015 جىلى قۇرىلسا, استانا كلۋبى 2016 جىلى قۇرىلعان. جوعارىدا اتاپ كەتكەنىمىزدەي ەكى كوماندا دا حالىقارالىق جارىستاردا شاشاسىنا شاڭ قوندىرماي جۇر. استانالىق شوگەنشىلەر ەسجان قۇرمانباي, داۋلەت يگەنباەۆ, ەلدوس اسىل, قۇرمانبەك تۇرعانبەك پەن الماتىلىق شوگەنشىلەر قۋانىش مۇسابەكوۆ, ەربول مۇسابەكوۆ, ساكەن تۇرلىباەۆ, كەمەل مامەدوۆ سيياقتى ات قۇلاعىندا وينايتىن جىگىتتەرگە قاراپ دوسپانبەت جىراۋ جىرلاعانداي «ەكى بۇتىن الشايتىپ, ارعىماق مىنگەن وكىنبەس» دەگەن سوزدىڭ تەگىن ەمەس ەكەندىگىن ۇعاسىز.

«Astana Polo Club» كومانداسى 2016 جىلى ارگەنتينانىڭ لۋحان قالاسىندا وتكەن حالىقارالىق تۋرنيردە 1-ورىندى يەلەنسە, 2017 جىلى دال وسى قالادا وتكەن سايىستا «Almaty Polo Club» كومانداسى دا بىرىنشى ورىندى يەلەنىپ, ەڭ ۇزدىك كوماندالاردىڭ قاتارىنا قوسىلدى. سونداي-اق, ارگەنتينانىڭ «Santa Catalina Summer Cup» جانە «Torneo Summer Polo Matsh» حالىقارالىق تۋرنيرلەرىندە بىزدىڭ كوماندالار شەتەلدىك شوگەنشىلەردى باسىپ وزىپ, تاعى دا بىرىنشى ورىننان كورىندى. بيىل قازاقستاندا وتكەن «Almaty Snow Polo Club» حالىقارالىق دودادا دا 1-شى ورىن جەرلەستەرىمىزگە بۇيىردى. سونىمەن قاتار بيىلعى 25-26 مامىر كۇندەرى «Astana Polo Club» كومانداسى «Munich Polo Cup 2017» حالىقارالىق تۋرنيرىندە ازۋىن ايعا بىلەگەن گوللاندييا, شۆەيتسارييا جانە گەرمانييانىڭ ويىنشىلارىنان وزا شاۋىپ تۋرنير جەڭىمپازى اتانسا, «Almaty Polo Club» كومانداسىنىڭ دا جەتىستىگى ولقى بولعان جوق. بۇل كوماندا ويىنشىلارىنىڭ شاڭىنا گوللاندييا, گەرمانييا جانە شۆەيتسارييانىڭ وزى ىلەسە الماي قالدى.

پولونىڭ مايىن ىشكەن ارگەنتينالىقتاردى ارتقا تاستاپ جۇرگەن قازاق جىگىتتەرىنىڭ مۇنداي جەڭىستەرىنىڭ سىرى تۋرالى سۇراعانىمىزدا قازاقستان شوگەن فەدەراتسيياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى سارسەن قۇرانبەك مىرزا «بىزدىڭ شوگەنشىلەردىڭ ويىنىنا ارگەنتينالىقتاردىڭ وزدەرى قىزىعىپ جۇر. سوندىقتان دا ولار بىزدىڭ كوماندالاردى تۋرنيرلەرگە جيى شاقىرادى»-دەيدى. قازاقتىڭ كوكپارىندا ات ويناتىپ جۇرگەن جىگىتتەر شوگەنگە كەلگەندە دە قامشى سالدىرماي كەتەدى. ارينە ويىننىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى مەن تەحنيكاسى باسقا بولعانمەن, ات قۇلاعىندا ويناپ وسكەن قازاقتار ۇشىن شوگەننىڭ تاياقشاسىن مەڭگەرۋ ونشا قيىنعا سوقپايدى. ەڭ باستىسى – تاقىم مىقتى بولۋ كەرەك»

– سارسەن ابايۇلى, ات سپورتى بولعان سوڭ شوگەنگە دە تاقىمى مىقتى ويىنشىلار كوپتەپ قاجەت بولادى. بىزدە بولاشاق شوگەنشىلەردى دايارلاۋ جۇمىسى قالاي؟

– بولاشاق شوگەنشىلەردى دايارلاۋ كوزى – الماتى وبلىسى تالعار اۋدانىنىڭ اۋماعىنداعى «اقبۇلاق» ات سپورتى كەشەنىندە ورنالاسقان بالالار شوگەن اكادەميياسى. باس دەمەۋشىسى – «قازمۇنايگاز» اكتسيونەرلىك قوعامى. ات-سپورتى كەشەنىندە حالىقارالىق تۋرنيرلەردى, رەسپۋبليكالىق چەمپيوناتتاردى وتكىزۋ ۇشىن حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي ارنايى جابىق مانەج, سونداي-اق, قار ۇستىندەگى شوگەن ۇشىن ارنايى الاڭ مەن ۇلكەن كوگال بار.

وسى كەشەن جانىنداعى قازاقستان شوگەن فەدەراتسيياسىنىڭ اكادەميياسىندا 9 بەن 16 جاس ارالىعىنداعى ۇل جانە قىز بالالار تەگىن وقىتىلادى. وقۋ بارىسىندا بالالار اتقا مىنۋدى ۇيرەنەدى جانە شوگەن ويىنىن مەڭگەرەدى. ولارعا حالىقارالىق تۋرنيرلەردىڭ جەڭىمپازدارى دارىس بەرەدى. اكادەمييا تالاپتارىن جاقسى مەڭگەرگەن بالالار وڭىرلىك, رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق جارىستارعا قاتىسادى. ال, اتالعان اكادەميياعا بالالار تارتۋ ۇشىن بىز «اشىق ەسىك» كۇندەرىن وتكىزىپ تۇرامىز. جالپى قازاق بالاسىنىڭ اتتى جاتىرقايتىنى جوق. جىلقىعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك قانىمەن كەلەتىندىكتەن اتتىڭ جالىنا جابىسقان بالانىڭ شەبەرلىگىمەن بىرگە جىگەرى دە شىڭدالا تۇسەدى.تاعى بىر توقتالاتىن ماسەلە – 2015 جىلدان باستاپ شوگەن ويىنىنان ۇيىمداستىرىلاتىن ىس-شارالار رەسپۋبليكالىق بۇقارالىق سپورت كۇنتىزبەسىنە ەندى. سونىڭ اياسىندا فەدەراتسييانىڭ كۇشىمەن ماسكەۋ, بۋەنەس-ايرەس قالالارىندا, وڭتۇستىك قازاقستان, جامبىل وبلىستارىندا وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارى ۇيىمداستىرىلدى. ەۋروپالىقتار شوگەندى قار ۇستىندە ويناۋعا دا شەبەر. ويتكەنى قىسى ۇزاق ەلدەردە شوگەندى جابىق كەشەندەردە دە وينايدى. 2016 جىلدىڭ اقپان ايىندا تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىندا العاش رەت قار ۇستىندەگى شوگەننەن رەسپۋبليكالىق تۋرنير ۇيىمداستىرىلدى.

img_4307

شوگەندى تابىس كوزىنە اينالدىرۋعا بولادى

الىمساقتان ات ۇستىندە ومىر سۇرگەن بابالارىمىزدىڭ جانى جىلقىمەن بىرگە جارالعانداي. تىپتەن ساق ساربازدارىنىڭ اتتان تۇسكەنىن كورمەگەن گرەكتەر ولاردى جارتىلاي ات, جارتىلاي ادام دەپ قابىلداعانى دا اڭىز. وسىنداي حالىقتىڭ بۇگىنگى ۇرپاعى ۇشىن ات سپورتى كۇردەلى سپورت تۇرى ەمەس. سوندىقتان دا ارگەنتينالىقتار سيياقتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋماعىندا شوگەندى بۇقارالىق سپورت رەتىندە دامىتۋدىڭ العىشارتتارى جاسالۋدا. قازاق ۇلتىنىڭ باي مادەنيەتىن, وركەنيەت ۇلگىسىن تانىتاتىن ويىننىڭ وسى تۇرىنە بۇگىندە ەرەكشە مان بەرىلىپ, “كوكپار”, “قىز قۋۋ”, “تەڭگە الۋ” سيياقتى جىگىتتىڭ جىگىتى عانا شىدايتىن ۇلتتىق ويىندار قاتارىنا قوسۋ قولعا الىنۋدا.

ال, وسى بىر تارلان ويىندى قالاي تابىس كوزىنە اينالدىرۋعا بولادى دەگەندە جوعارىدا اتاپ كورسەتكەنىمىزدەي ۇلگىنى ارگەنتينالىقتاردان الۋ كەرەك. ولاردا پولو ويىنىنىڭ دامىعانى سونشالىقتى بىر ويىنعا 20-30 مىڭ جانكۇيەر جينالادى ەكەن. ارينە, ارگەنتينالىقتاردى ويىنعا ەشكىم تەگىن كىرگىزبەسى انىق. ەكىنشىدەن, ارگەنتيناداعى 300-دەن استام پولو كلۋبتار پولو-پوني دەپ اتالاتىن ويىنعا ۇيرەتىلگەن اتتاردى دۇنيە جۇزىنە ساتۋمەن اينالىسادى. بىر اتتىڭ قۇنى 25-30 مىڭ ەۆروعا باعالاناتىنىن ەستىگەندە تابىستىڭ وسى تۇرىمەن قازاقتار اينالىسسا ەش ۇتىلماسى انىق-اۋ دەگەن سەنىم دە زور. ۇشىنشىدەن بىر اتقا قاجەتتى قۇرال-سايمانداردىڭ قۇنى دا ارزان ەمەس. ال, ات-ابزەلدەرىن جاساۋدا قازاق شەبەرلەرىنەن اسقان شەبەرلەر نەكەن-ساياق. بىر سوزبەن ايتقاندا, شوگەن ويىنى تۇنىپ تۇرعان پايدا كوزى.

ارينە, جالپى جىلقىلاردى سپورتتىق ويىندارعا بەيىمدەۋ جەڭىل جۇمىس ەمەس. سونىمەن قاتار كەز-كەلگەن اتتى دا ويىنعا بەيىمدەي المايسىز. مىسالى, كوكپارشىلاردىڭ ايتۋىنشا جان الىپ-جان بەرىسەتىن كوكپار ويىنىنا بەلى مىقتى, شابىسقا شىدامدى اتتار تاڭدالادى. ويىننىڭ سىرتىنان قاراپ تۇرساڭىز, سەركەگە قولى جەتكەن يەسىنىڭ تاقىم قاعىسىنان-اق توپتان سىتىلىپ شىعۋعا ۇمتىلاتىن اتتاردىڭ اقىلىنا تاڭ قالماسقا بولمايدى. قازاق كوكپارعا مىنەتىن جانە بايگەگە شاباتىن تۇلپارلاردان كەندە ەمەس. ال, مىنا شوگەنگە مىنەتىن اتتاردى باسىندا شەتەلدەن ساتىپ الۋعا تۋرا كەلدى. شوگەن فەدەراتسيياسى قۇرىلىپ, العاش قىزمەتىن باستاعان ساتتە انگلييادان پولو ويىنىنا ارنايى ۇيرەتىلگەن سەگىز پولو-پوني اتتارىن ساتىپ الىنعان بولاتىن. الايدا ولار, ەلىمىزدىڭ كليماتتىق جاعدايىنا بەيىمدەلە العان جوق. 2014 جىلى فەدەراتسييا باسشىسى بولىپ ا.مامىتبەكوۆ كەلگەن سوڭ شەتەلدەن ات ساتىپ الۋ توقتاتىلىپ, كەرىسىنشە قازاقي جىلقىلاردى شوگەن ويىنىنا باپتاۋ قولعا الىندى. ەڭ بىرىنشى كەزەكتە فەدەراتسييا قوستانايداعى «قازاق تۇلپارى» دەپ اتالاتىن جىلقى زاۋىتىنان جەرگىلىكتى تۇقىمعا جاتاتىن 60-قا جۋىق ات ساتىپ الىپ, ولاردى ۇيرەتە باستاعان بولاتىن. اتتىڭ تىلىن تاباتىن مامانداردىڭ ارقاسىندا قازىر وسى اتتار قازاقستان اۋماعىنداعى جارىستارعا شىعىپ جۇر. شوگەن ويىنى ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا تۇرقى الاسا قازاق جىلقىلارى پونو-پونيگە قاتىستى بەكىتىلگەن حالىقارالىق ستاندارتقا تولىق جاۋاپ بەرەدى ەكەن. ەندەشە شوگەن سپورتىن قازاقستاندا دامىتۋعا جان-جاقتى جاعداي بار دەگەن سوز. تەك فەدەراتسييانىڭ باستامالارىن تاباندىلىقپەن قولداۋ عانا قاجەت. بولاشاقتا «پاتشالاردىڭ ويىنى, ويىننىڭ پاتشاسى» اتانعان شوگەننىڭ بىزدىڭ گولفكە قاراجات سالعىش باي-ماناپتاردىڭ دا مارتەبەلى ويىنىنا اينالارى حاق.

ۇلى دالا توسىندە «تەبىنگىسىن تەرگە شىرىتىپ, تەرلىگىن مايداي ەرىتكەن» اتا-بابالارىمىزدىڭ رۋحىنا سۋارىلعان شوگەن ويىنىنىڭ قازاق جەرىندە قايتادان اتاعى اسپاندايتىنىنا دەگەن سەنىم زور.

huanysh-polo

قۋانىش مۇسابەكوۆ – «Almaty Polo Club» كومانداسىنىڭ كاپيتانى

اياعى شىقپاي جاتىپ, اتقا وتىراتىن اۋىل بالاسىنىڭ ات سپورتىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى اۋ باستا بايگە مەن كوكپاردان باستالاتىنى بەلگىلى. جۇيرىك باپتاۋمەن باعى جانعان اتالارى قۋانىشتى دا اتقا ەرتە وتىرعىزىپتى. ەردىڭ باسىنا جابىسىپ وسكەن ول ەسەيە كەلە تاقىمى مىقتى كوكپارشىعا اينالادى. قىزىق-قۋانىشىنىڭ ارتىنان كوكپار بەرۋدى مارتەبە سانايتىن اۋىل قازاقتارى سەرى كوكپارشىلارىن دا قاتتى قۇرمەتتەيدى. جۇيرىگى مەن جىگىتتەرى بايگە مەن كوكپاردان جول بەرمەيتىن جەتىسۋ جەرىندە تۋىپ-وسكەن قۋانىش شوگەندى دە شىرق ۇيىردى. ونىڭ ۇستىنە جاس كۇنىندە ات سپورتى ورتالىعىندا ات باعۋشى بولىپ جۇمىس ىستەگەنى دە قۋانىشتىڭ جىلقىنىڭ تىلىن تۇسىنۋىنە كوپ كومەكتەستى دەسە دە بولادى. تۋمىسىنان جىلقىعا جانى جاقىن جىگىت ۇش جىلدان سوڭ وسى ورتالىقتىڭ نۇسقاۋشىلىق قىزمەتىنە كوتەرىلەدى. ەلىمىزدە ەڭ العاش شوگەن سپورتى قولعا الىنعاندا ويىنشى تاڭداۋشىلاردىڭ نازارى تۇسكەن قۋانىش مۇسابەكوۆ بۇگىندە ناعىز شەبەر شوگەنشى. ەڭ العاش ماسكەۋ قالاسىندا وتكەن جاتتىعۋ كەزىندە ويىننىڭ تاكتيكاسىن, ەرەجەلەرىن ۇيرەنگەن كەزدە دە قۋانىشقا كومەككە كەلگەن ەڭ الدىمەن – ات قۇلاعىندا ويناي الاتىن قاسيەتى. شوگەن ويىنىنا نەبىر اتقۇمار جىگىتتەردى تارتقان قۋانىشتىڭ كومانداسىندا باۋىرى ەربول مۇسابەكوۆ تە بار. اقسۇيەكتەر ويىنىنىڭ ارقاسىندا الەمنىڭ بىراز ەلىنىڭ توپىراعىن باسۋ باقىتى بۇيىرعان جىگىتتەر ارقاشان شيىرشىق اتقان بابىندا جۇرەدى.

«شوگەندى – جىگىتتەردىڭ جىگىتى وينايدى. مۇندا ويىن ەرەجەسى وتە قاتاڭ ساقتالادى, ەگەر ويىنشىنى اتتان اۋدارىپ السا, تورەشى ايىپ سانتسيياسىن سالۋعا قۇقىلى. تورت ادامنان تۇراتىن ەكى كومانداعا بولىنىپ وينايتىن ويىنعا ويىنشىلار شەبەرلىك دەڭگەيلەرىن ساقتاي وتىرىپ ىرىكتەلەدى. جەتى مينۋتقا سوزىلاتىن ماتچ اراسىندا ۇزىلىس جارييالانادى. ونى چاككەر دەيدى. اربىر چاككەر سايىن اتتاردى اۋىستىرىپ وتىرادى. ەرەجە بويىنشا ار ويىن بارىسىندا بىر ات الاڭعا ەكى رەت قانا شىعادى»,-دەيدى قۋانىش مۇسابەكوۆ.

gulnarگۇلنار ماعزۇموۆا, argymaq.kz

2 پىكىر

  1. راحات

    اتا-بابامىز ويناعان, اسىرەسە كينوسى ارقىلى بارلىعىمىز بىلەتىندەي بەيبارىس سۇلتان ويناعان كەرەمەت ويىن عوي.

  2. اسىل

    شوگەن ويىنىنىڭ قاسىندا گولف ويىن بولماي قالادى عوي. بۇل ناعىز اقسۇيەكتەر ويىنى

دوباۆيت كوممەنتاريي

ۆاش e-mail نە بۋدەت وپۋبليكوۆان. وبيازاتەلنىە پوليا پومەچەنى *

Please Do the Math      
 

موجنو يسپولزوۆات سلەدۋيۋششيە HTML-تەگي ي اتريبۋتى: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>