بايانعالي الىمجانوۆ: قازاق پەن قازانات

qazaq-pen-qazanat

قازاق پەن قازانات

ارعى اتاڭ تۇرىك پەن عۇن, باتىر ساق تا,
حاندىقتىڭ جارتىسىن بەرگەن تۇلپار اتقا,
ادامزات التى قىردان بىر-اق استى
ەڭ العاش ادام اتقا قونعان شاقتا,
پىراقتى شىراق قىلىپ تۇنەك كەزدە
تاڭىرىم بەرگەن شىعار بىزدىڭ باققا!

كۇلتەگىن الىپ شالشى ارعىماقپەن
سان عاسىر سەڭگىرىنەن ورعىپ وتكەن.
قوبىلاندى تايبۋىرىلدى تەبىنىپ قاپ
قازاننىڭ قامالىنان قارعىپ وتكەن.
زىنداننان سۋىرىپ اپ الپامىستى
بايشۇبار جاۋ زامانىن تار عىپ وتكەن.
شىداماي شابىسىنا جەر جارىلىپ
شالقۇيرىق ەر توستىكپەن اعىپ وتكەن.
ابىلاي بوكەڭ بەرگەن نارقىزىلمەن
شارىشتىڭ شويىن باسىن قاعىپ وتكەن.
قۇيعىتسا قۋباس اتپەن ەر قابانباي
اۋماعان قاۋعا تيگەن قالىڭ ورتتەن.
كوسىلتىپ كەنەسارى كوكبۋىرىلمەن
قازاقتى بودان قىلماي, بار عىپ وتكەن.
سۇلىكتەي قاراكەرمەن يمانجۇسىپ
بىر وزى بىر سەلونى دىرىلدەتكەن.
قۇلاگەر سەركە ساندى, سەرى مىنەز
سەرگىتىپ سار دالانى دۇرىلدەتكەن.
قانات قىپ قازاناتتى قازاق ەلى
جالعاسقان بەرگى بەتپەن, ارعى بەتپەن.
جارىقتىق بابالارىم وز تاريحىن
تۇلپاردىڭ تۇياعىمەن جازىپ وتكەن!!!

كەڭ دالا جەڭگەن تالاي جاۋىزدىقتى,
جەڭگەنىن جاۋلارى دا اڭىز عىپتى,
تاريحتا ۇلى وزگەرىس بولعان ەكەن
اتاڭ ويلاپ تاپقاندا اۋىزدىقتى.

جالعاننىڭ تالاي-تالاي جۇرتى بولعان,
كەڭ دالا كوزدەرىنىڭ قۇرتى بولعان.
تۇلپار ات تۇرىك ۇشىن تانكى دەسەك
اۋىزدىق باسقاراتىن كىلتى بولعان,
تۇرعاندا تىزگىن قولدا,ەردە تاقىم,
كەتپەگەن كەڭ دالانىڭ قۇلپى قولدان.
قازىرگى تىلمەن ايتساق, ات – راكەتا,
اۋىزدىق – ەلەكترون پۋلتى بولعان!

تابيعات جاراتسا دا كوپ عاجاپتى,
ەجەلدەن ىنتىقتىرعان ات قازاقتى.
جىلقىنىڭ جۇلدىزعا دا اتىن بەرىپ
كوككە ۇشىرعان اقبوز ات, كوك بوز اتتى!

قازاعىم قازاناتپەن ەركەلەسكەن,
ەجەلگى شىعار ما ەكەن ەرتەگى ەستەن؟
جۇرىسى سۋ جورعانىڭ جانعا جايلى
كەم بە ەدى «دجيپ» پەنەن «مەرسەدەستەن؟!»

قىز قۋىپ, كوكپار تارتسا دالا تىنباي,
قازاقتىڭ قانىنا وت تولاتىنداي.
دوپ قۋسا ات ۇستىندە, شوگەن ويناپ,
جۇلدىزدار جەرگە تاياپ اعاتىنداي.
تۇلپارلار قۇيعىتقاندا دۇرس-دۇرس ەتىپ,
جۇرەگى كەڭ دالانىڭ سوعاتىنداي.
مۇندايدا قيقۋ سالىپ, سەلت ەتپەگەن
جىگىتتەر قازاق بولماي قالاتىنداي.
جىم بولىپ جاۋىزدىق تا جول بەرەدى
جۇيرىكتىڭ تىزىگىنىنە وراتىلماي.
شاۋ تارتىپ, شال بولعانشا شاباندوزدىڭ
تانى دە, جانى دا ساۋ بولاتىنداي.
جەل قاققان جان سارايىن ازاماتىڭ
قۋاتتى قازاناتتان الاتىنداي.
كەنتاۆارداي تۇتاسىپ تۇلپار-جىگىت,
كەلەشەك عاسىرلارعا باراتىنداي!!!

جەڭە الماعان جىلقىنى,
جيىرماسىنشى عاسىردىڭ
گۇرىلدەگەن تەمىرى.
قازانات پەن قازاعىم
بىر-بىرىنىڭ اينىماس
ماڭگى باقي سەرىگى.
بولىنىپ سىرا كورمەگەن
بىر-بىرىنەن سەنىمى.
يەن جاتقان دالانىڭ
ەركەلەي باسقان ەلىگى.
شوقتىعىنا قول تيسە
جىگىتتىڭ ۇستار جەلىگى.
كولبەتە شاۋىپ وتكەندە
كوككە جەتەر قازاقتىڭ
كوك دونەننەن جۇيرىك كوڭىلى.
ات بولماسا الاشتىڭ
نە بولار ەدى ومىرى؟!

قىزا شاپقان ات قانداي,
جىر مۇحيتى-داستانداي.
جەل كورىكتەي كەۋدەسى
گۋلەپ بارا جاتقانداي.
قوس تاناۋى دەلديىپ
دالانىڭ قانىن قىزدىرىپ,
ۇرلەپ بارا جاتقانداي!

جىلقى – مالدىڭ جۇيرىگى,
تۇركى – ەلدىڭ تۇيعىنى.
اۋەلدەن بىرگە جارالىپ,
بىر بولعانداي بۇيرىعى.
قىل اياعى قوبىزدىڭ
قىلى بولىپ بەبەۋلەپ
تۇرعان جوق پا قۇيرىعى؟!
جىلقى دەگەن جارىقتىق
جاراتقاننىڭ قازاققا
ايرىقشا بەرگەن سىيلىعى!

اتسىز قالدىق دەگەنشە
تاقسىز قالدىق دەسەڭشى.
بايتاق قازاق بالاسى
باقسىز قالدىق دەسەڭشى.

كەڭ دالادا تۇلپارعا
ۇكىلەپ مونشاق تاعاتىن.
مولدىرەگەن قىز بولسىن,
دۇبىرلەتە شاباتىن.
جەلبىرەگەن ۇل بولسىن,
ەرىكتى ەركىن حالقىمنىڭ
ورىندالىپ ارمانى
باسىندا بەيبىت كۇن بولسىن!!!

1.11.2016ج.- 17.07.2017ج.

ارعىماق پەن اربا

قۇلاگەر تەكتەس,
قاس تۇلپار قۇستاي ۇشاتىن,
توگىلسە تەرى,
سوگىلىپ قولتىق,
كوكتەگى بۇلتتى قۇشاتىن.
بۇرقىراپ كوبىك,
جال, قۇيرىق بىردەي سۋىلداپ,
تەمىردەي تۇياق,
دۇبىرگە بولەر,
تىپ-تىنىش جەردىڭ بىر ساتىن!

atarba

«جۇيرىكتىڭ نەگە
قۇس بولىپ ۇشۋ ارمانى,
بۇلت قۇشىپ كوكتە,
ۇشقاننىڭ قانشا بار مانى؟
ازىعىن قامداپ,
قامبانى جازدا تولتىرىپ,
سۇيرەگەن ارتىق
جەم تولى ەسكى اربانى!»

ەگەسى بىر قۋ,
تاپقانداي اقىل, ايلانى,
ويلادى مىقتاپ ,
مەرەيدەن بۇرىن پايدانى,
ون قاپ جەم ارتقان
سالدىرلاق ەسكى ارباعا,
جۇيرىكتى جەگىپ,
جەتەگىن مىقتاپ بايلادى.

كيگەن سوڭ تۇلپار
تۇعىردىڭ نوقتا, قامىتىن,
سۇلق تۇسىپ, سوندى,
سالعانداي بىرەۋ سابىتىن.
ەسەرلەۋ ەگە,
قامشىمەن تارتىپ جىبەردى,
قايدا دەپ, قانە,
بايگەدە قوزعان شابىتىڭ!

جەلقانات شىركىن,
شىققاندا قيقۋ,
قۇيىننان وزعان قۇيعىتىپ,
تىپىرلاپ باقتى,
تۇياعى تاستى سىرعىتىپ.
قامىتقا قور بوپ,
نامىستان كۇيگەن جانۋار,
تەڭسەلە باستى,
اربانى ارەڭ جىلجىتىپ!

يلەگەن تاستى,
سوم تۇياق بولدى مايتابان,
جۇيرىكتى جەككەن
ەسەردىڭ ىسىن,
كورگەندەر باسىن شايقاعان…
الامان دۇبىر,
شىققاندا بەيباق, بايگەگە,
تاعى دا قوستى,
قاس تۇلپار بىراق,
ۇشا الماي قالدى قايتادان!

قىزعاندا بايگە,
جۇيرىكتىڭ ەرەك ەگەسى,
كوسىلتە سىلتەپ,
كورىپ-اق ەدى
كىبىرتىكتەي بەردى,
و نەسى؟!..
جەلكەدەن باسىپ,
كەيىنگە تارتىپ تۇرعانداي ,
جەم ارتقان ەسكى,
سالدىرلاق اربا ەلەسى!

اتقانداي ەدى,
الدىنان تاڭى ارايلاپ,
اتاق پەن داڭق تا
العانداي ەدى ورايلاپ,
جەتە الماي قالدى,
جۇيرىكتىڭ سەرتى سىرت بەرىپ,
جەم ارتقان ەسكى
ارباعا قايتا قارايلاپ!

بالتامەن ۇرىپ,
مىلتىقپەن اتىپ
مالماي-اق قولدى قانعا دا,
جۇيرىككە جۇگەن,
كۇلىككە شىدەر,
ايلامەن سالىپ زامانا,
تۇلپاردى تالاي,
شوبىر عىپ جۋاس جىبەرگەن,
ەرىكسىز جەگىپ ,
جەم ارتقان ەسكى ارباعا !
\6.08.\ 7.08. – 16.08. 2017ج.

قازاعىمنىڭ قىمىزى- اي!

ماما بيە جايلاۋدا مامىرلاعان,
سۇت كەرنەگەن جەلىنى تامىرلانعان,
قۇبا جوندا قۇلىنى قۇلدىراڭداپ
ويپاڭ جەردىڭ وتىنىڭ نارىن العان.

قىمىزىم-اي, قىمىزىم,
ومىردە بىر قىزىعىم,
دۋىلداعان دۋماننىڭ
دەمى بولعان قىمىزىم,
مىڭ اۋرۋدىڭ مىڭ دا بىر
ەمى بولعان قىمىزىم,
جەلكىلدەگەن جىگىتتىڭ
جەلى بولعان قىمىزىم,
سىي- قۇرمەتتىڭ ەجەلدەن
جونى بولعان قىمىزىم!

قازاعىمنىڭ قىمىزى-اي
دالانىڭ يىسى اڭقىعان,
قازاعىمنىڭ قىمىزى-اي
ىشكەننىڭ بويى بالقىعان,
قازاعىمنىڭ قىمىزى- اي
كوڭىلىڭ كوكتە شالقىعان,
بال قىمىزدى باپتاعان
اينالايىن حالقىمنان!

photo_

دالا كەزسە جىلقىشى دۇرسىلدەتىپ,
بيە ساۋار زايىبى كۇرپىلدەتىپ,
ساۋمال كۇيى تەربەيدى توڭىرەكتى
كون سابانى پىسكەندە كۇمپىلدەتىپ.

ايعىر مەن ارلان

كەڭ دالانى ارالاپ,
كولدىڭ بويىن جاعالاپ,
كەلدى قىستا اۋىلعا
ۇيىر جىلقى پانالاپ.

اتالارى مال جايلاپ,
جاستار جۇرگەن ايعايلاپ,
اققالانى سوعۋعا,
كۇرەك سايلاپ, قار جايعاپ!

اسان ايتتى اسقارعا:
- جەم بەرەيىك اتتارعا,
جەم مەن شوپكە تويعىزىپ,
اۋناتايىق اق قارعا!

Kaskyr & at

اسقار ايتتى: بارايىق,
قۇيرىق-جالىن تارايىق,
جىلقى بىزدىڭ دوسىمىز,
بىر كومەككە جارايىق!

اتاسى دا قوستادى,
جەم اپارىپ تاستادى,
باس قويعاندا جىلقىلار
بىر اڭگىمە باستادى:

- بىلتىر بوران سوققاندا,
اپپاق بولىپ اقپاندا,
شوق اعاشتىڭ تۇبىنەن
جىلقى پانا تاپقاندا.

كوزدەرى وتتاي جارقىلداپ,
ازۋلارى ساقىلداپ,
بىر توپ قاسقىر جىلقىعا,
كەلىپ قالدى جاقىنداپ.

ۇيىر باسى قۇلا ايعىر,
شاۋىپ ولاي, بۇلاي بىر,
شىر اينالدى جىلقىنى,
اسىل تەكتى بۇل ايعىر!

قاتتى بولدى قارقىنى,
قاسقىردى وتتاي شارپىدى,
ارتتان كەلسە تەپكىلەپ,
الدان كەلسە تارپىدى!

كوكجال قاسقىر ارلانى,
ايعىر كۇشىن اڭدادى,
قاشقان بولىپ وتىرىك,
قۇلا ايعىردى الدادى!

الدانبادى بىراق تا,
ۇزامادى جىراققا,
الدىرمادى ۇيىرىن,
ۇقساپ ۇشقىر پىراققا!

قاسقىر قانى قارايىپ,
اتىلدى ارتتان زورايىپ,
ايعىر تەپتى باسىنان
ارلان قالدى تىرايىپ!

تاعى بىرىن تىندىردى,
قابىرعاسىن سىندىردى,
تەپكەن كەزدە قۇلا ايعىر,
اش قاسقىرلار شىڭعىردى!

سوندا سالىپ «اتتاندى!»
جىلقىشىلار كەپ قالدى,
گۇرسىلدەتىپ مىلتىقتى
جاۋدىردى كەپ وقتاردى!

قاسقىر جالاپ بۇيىرىن,
قاشتى تارتىپ كۇيىگىن,
اسىل ايعىر ەشقاشان,
جاۋعا بەرمەس ۇيىرىن!

اتاسى ايتىپ ماقالىن,
سيپاپ قويدى ساقالىن:
- سودان بىلاي قۇلانى
«اسىلىم!» دەپ اتادىم!

جاستار, ۇمىت اقتاڭدار,
بۇعىپ ۇيدە جاتپاڭدار!
قورقاۋلارعا جەگىزبەي,
ەلىڭدى امان ساقتاڭدار!

باس يزەدى بالالار,
بالالاردا سانا بار,
ويعا شومىپ اتاسى,
كوز جىبەردى دالاعا!

جەمگە جىلقى كەنەلدى,
بىلەدى دوس دەگەندى,
بۇرقىراتىپ اق قاردى,
شۇرقىراسىپ جونەلدى!

bayangali-alimjanovبايانعالي الىمجانوۆ, argymaq.kz

دوباۆيت كوممەنتاريي

ۆاش e-mail نە بۋدەت وپۋبليكوۆان. وبيازاتەلنىە پوليا پومەچەنى *

Please Do the Math      
 

موجنو يسپولزوۆات سلەدۋيۋششيە HTML-تەگي ي اتريبۋتى: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>