Bayanğalï ÄLIMJANOV: Qazaq pen Qazanat

qazaq-pen-qazanat

Qazaq pen Qazanat

Arğı atañ türik pen ğun, batır saq ta,
Xandıqtıñ jartısın bergen tulpar atqa,
Adamzat altı qırdan bir-aq astı
Eñ alğaş adam atqa qonğan şaqta,
Pıraqtı şıraq qılıp tünek kezde
Täñirim bergen şığar bizdiñ baqqa!

Kültegin Alıp Şalşı arğımaqpen
San ğasır señgirinen orğıp ötken.
Qobılandı Taybwırıldı tebinip qap
Qazannıñ qamalınan qarğıp ötken.
Zındannan swırıp ap Alpamıstı
Bayşubar jaw zamanın tar ğıp ötken.
Şıdamay şabısına jer jarılıp
Şalquyrıq Er Töstikpen ağıp ötken.
Abılay Bökeñ bergen Narqızılmen
Şarıştıñ şoyın basın qağıp ötken.
Quyğıtsa Qwbas atpen er Qabanbay
Awmağan qawğa tïgen qalıñ örtten.
Kösiltip Kenesarı Kökbwırılmen
Qazaqtı bodan qılmay, bar ğıp ötken.
Süliktey qarakermen Ïmanjüsip
Bir özi bir selonı dirildetken.
Qulager serke sandı, seri minez
Sergitip sar dalanı dürildetken.
Qanat qıp qazanattı qazaq eli
Jalğasqan bergi betpen, arğı betpen.
Jarıqtıq babalarım öz tarïxın
Tulpardıñ tuyağımen jazıp ötken!!!

Keñ dala jeñgen talay jawızdıqtı,
Jeñgenin jawları da añız ğıptı,
Tarïxta ulı özgeris bolğan eken
Atañ oylap tapqanda awızdıqtı.

Jalğannıñ talay-talay jurtı bolğan,
Keñ dala közderiniñ qurtı bolğan.
Tulpar at türik üşin tanki desek
Awızdıq basqaratın kilti bolğan,
Turğanda tizgin qolda,erde taqım,
Ketpegen keñ dalanıñ qulpı qoldan.
Qazirgi tilmen aytsaq, at – raketa,
Awızdıq – élektron pwl’ti bolğan!

Tabïğat jaratsa da köp ğajaptı,
Ejelden ıntıqtırğan at qazaqtı.
Jılqınıñ juldızğa da atın berip
Kökke uşırğan aqboz at, kök böz attı!

Qazağım qazanatpen erkelesken,
Ejelgi şığar ma eken ertegi esten?
Jürisi sw jorğanıñ janğa jaylı
Kem be edi «Djïp» penen «Mersedesten?!»

Qız qwıp, kökpar tartsa dala tınbay,
Qazaqtıñ qanına ot tolatınday.
Dop qwsa at üstinde, şögen oynap,
Juldızdar jerge tayap ağatınday.
Tulparlar quyğıtqanda dürs-dürs etip,
Jüregi keñ dalanıñ soğatınday.
Mundayda qïqw salıp, selt etpegen
Jigitter qazaq bolmay qalatınday.
Jım bolıp jawızdıq ta jol beredi
Jüyriktiñ tiziginine oratılmay.
Şaw tartıp, şal bolğanşa şabandozdıñ
Täni de, janı da saw bolatınday.
Jel qaqqan jan sarayın azamatıñ
Qwattı qazanattan alatınday.
Kentavarday tutasıp tulpar-jigit,
Keleşek ğasırlarğa baratınday!!!

Jeñe almağan jılqını,
Jïırmasınşı ğasırdıñ
Gürildegen temiri.
Qazanat pen Qazağım
Bir-biriniñ aynımas
Mäñgi baqï serigi.
Bölinip sirä körmegen
Bir-birinen senimi.
Ïen jatqan dalanıñ
Erkeley basqan eligi.
Şoqtığına qol tïse
Jigittiñ ustar jeligi.
Kölbete şawıp ötkende
Kökke jeter qazaqtıñ
Kök dönennen jüyrik köñili.
At bolmasa alaştıñ
Ne bolar edi ömiri?!

Qıza şapqan at qanday,
Jır muxïtı-dastanday.
Jel köriktey kewdesi
Gwlep bara jatqanday.
Qos tanawı deldïip
Dalanıñ qanın qızdırıp,
Ürlep bara jatqanday!

Jılqı – maldıñ jüyrigi,
Türki – eldiñ tuyğını.
Äwelden birge jaralıp,
Bir bolğanday buyrığı.
Qıl ayağı qobızdıñ
Qılı bolıp bebewlep
Turğan joq pa quyrığı?!
Jılqı degen jarıqtıq
Jaratqannıñ qazaqqa
Ayrıqşa bergen sıylığı!

Atsız qaldıq degenşe
Taqsız qaldıq deseñşi.
Baytaq qazaq balası
Baqsız qaldıq deseñşi.

Keñ dalada tulparğa
Ükilep monşaq tağatın.
Möldiregen qız bolsın,
Dübirlete şabatın.
Jelbiregen ul bolsın,
Erikti erkin xalqımnıñ
Orındalıp armanı
Basında beybit kün bolsın!!!

1.11.2016j.- 17.07.2017j.

Arğımaq pen arba

Qulager tektes,
Qas tulpar qustay uşatın,
Tögilse teri,
Sögilip qoltıq,
Köktegi bulttı quşatın.
Burqırap köbik,
Jal, quyrıq birdey swıldap,
Temirdey tuyaq,
Dübirge böler,
Tıp-tınış jerdiñ bir sätin!

atarba

«Jüyriktiñ nege
Qus bolıp uşw armanı,
Bult quşıp kökte,
Uşqannıñ qanşa bar mäni?
Azığın qamdap,
Qambanı jazda toltırıp,
Süyregen artıq
Jem tolı eski arbanı!»

Egesi bir qw,
Tapqanday aqıl, aylanı,
Oyladı mıqtap ,
Mereyden burın paydanı,
On qap jem artqan
Saldırlaq eski arbağa,
Jüyrikti jegip,
Jetegin mıqtap bayladı.

Kïgen soñ tulpar
Tuğırdıñ noqta, qamıtın,
Sulq tüsip, söndi,
Salğanday birew sabıtın.
Eserlew ege,
Qamşımen tartıp jiberdi,
Qayda dep, qane,
Bäygede qozğan şabıtıñ!

Jelqanat şirkin,
Şıqqanda qïqw,
Quyınnan ozğan quyğıtıp,
Tıpırlap baqtı,
Tuyağı tastı sırğıtıp.
Qamıtqa qor bop,
Namıstan küygen janwar,
Teñsele bastı,
Arbanı äreñ jıljıtıp!

Ïlegen tastı,
Som tuyaq boldı maytaban,
Jüyrikti jekken
Eserdiñ isin,
Körgender basın şayqağan…
Alaman dübir,
Şıqqanda beybaq, bäygege,
Tağı da qostı,
Qas tulpar biraq,
Uşa almay qaldı qaytadan!

Qızğanda bäyge,
Jüyriktiñ erek egesi,
Kösilte siltep,
Körip-aq edi
Kibirtiktey berdi,
O nesi?!..
Jelkeden basıp,
Keyinge tartıp turğanday ,
Jem artqan eski,
Saldırlaq arba elesi!

Atqanday edi,
Aldınan tañı araylap,
Ataq pen dañq ta
Alğanday edi oraylap,
Jete almay qaldı,
Jüyriktiñ serti sırt berip,
Jem artqan eski
Arbağa qayta qaraylap!

Baltamen urıp,
Mıltıqpen atıp
Malmay-aq qoldı qanğa da,
Jüyrikke jügen,
Külikke şider,
Aylamen salıp zamana,
Tulpardı talay,
Şobır ğıp jwas jibergen,
Eriksiz jegip ,
Jem artqan eski arbağa !
\6.08.\ 7.08. – 16.08. 2017j.

Qazağımnıñ qımızı- ay!

Mama bïe jaylawda mamırlağan,
Süt kernegen jelini tamırlanğan,
Quba jonda qulını quldırañdap
Oypañ jerdiñ otınıñ närin alğan.

Qımızım-ay, qımızım,
Ömirde bir qızığım,
Dwıldağan dwmannıñ
Demi bolğan qımızım,
Mıñ awrwdıñ mıñ da bir
Emi bolğan qımızım,
Jelkildegen jigittiñ
Jeli bolğan qımızım,
Sıy- qurmettiñ ejelden
Jöni bolğan qımızım!

Qazağımnıñ qımızı-ay
Dalanıñ ïisi añqığan,
Qazağımnıñ qımızı-ay
Işkenniñ boyı balqığan,
Qazağımnıñ qımızı- ay
Köñiliñ kökte şalqığan,
Bal qımızdı baptağan
Aynalayın xalqımnan!

photo_

Dala kezse jılqışı dürsildetip,
Bïe sawar zayıbı kürpildetip,
Sawmal küyi terbeydi töñirekti
Kön sabanı piskende kümpildetip.

Ayğır men arlan

Keñ dalanı aralap,
Köldiñ boyın jağalap,
Keldi qısta awılğa
Üyir jılqı panalap.

Ataları mal jaylap,
Jastar jürgen ayğaylap,
Aqqalanı soğwğa,
Kürek saylap, qar jayğap!

Asan ayttı Asqarğa:
- Jem bereyik attarğa,
Jem men şöpke toyğızıp,
Awnatayıq aq qarğa!

Kaskyr & at

Asqar ayttı: Barayıq,
Quyrıq-jalın tarayıq,
Jılqı bizdiñ dosımız,
Bir kömekke jarayıq!

Atası da qostadı,
Jem aparıp tastadı,
Bas qoyğanda jılqılar
Bir äñgime bastadı:

- Bıltır boran soqqanda,
Appaq bolıp aqpanda,
Şoq ağaştıñ tübinen
Jılqı pana tapqanda.

Közderi ottay jarqıldap,
Azwları saqıldap,
Bir top qasqır jılqığa,
Kelip qaldı jaqındap.

Üyir bası qula ayğır,
Şawıp olay, bulay bir,
Şır aynaldı jılqını,
Asıl tekti bul ayğır!

Qattı boldı qarqını,
Qasqırdı ottay şarpıdı,
Arttan kelse tepkilep,
Aldan kelse tarpıdı!

Kökjal qasqır arlanı,
Ayğır küşin añdadı,
Qaşqan bolıp ötirik,
Qula ayğırdı aldadı!

Aldanbadı biraq ta,
Uzamadı jıraqqa,
Aldırmadı üyirin,
Uqsap uşqır pıraqqa!

Qasqır qanı qarayıp,
Atıldı arttan zorayıp,
Ayğır tepti basınan
Arlan qaldı tırayıp!

Tağı birin tındırdı,
Qabırğasın sındırdı,
Tepken kezde qula ayğır,
Aş qasqırlar şıñğırdı!

Sonda salıp «attandı!»
Jılqışılar kep qaldı,
Gürsildetip mıltıqtı
Jawdırdı kep oqtardı!

Qasqır jalap büyirin,
Qaştı tartıp küyigin,
Asıl ayğır eşqaşan,
Jawğa bermes üyirin!

Atası aytıp maqalın,
Sïpap qoydı saqalın:
- Sodan bılay qulanı
«Asılım!» dep atadım!

Jastar, ümit aqtañdar,
Buğıp üyde jatpañdar!
Qorqawlarğa jegizbey,
Eliñdi aman saqtañdar!

Bas ïzedi balalar,
Balalarda sana bar,
Oyğa şomıp atası,
Köz jiberdi dalağa!

Jemge jılqı keneldi,
Biledi dos degendi,
Burqıratıp aq qardı,
Şurqırasıp jöneldi!

bayangali-alimjanovBayanğalï Älimjanov, argymaq.kz

Dobavït’ kommentarïy

Vaş e-mail ne bwdet opwblïkovan. Obyazatel’nıe polya pomeçenı *

Please Do the Math      
 

Mojno ïspol’zovat’ sledwyuşçïe HTML-tegï ï atrïbwtı: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>