Muxtar QUL-MUXAMMED. Arğımaq, seni saqtadım…

argymaq-seni-sahtadym

Qazaq balasınıñ jılqı atawlığa eleñ etpeytini sïrek. Qılquyrıqtığa degen munday qurmet xalqımızda qanmen, qanmen emes-aw süyekke siñip, janmen bitken qasïet bolsa kerek.

Qïyal şirkinniñ kök dönenine minip, alıs-jaqın tarïxtı – este joq eski zamandardan jelden de jüyrik bügingi künge deyin şolar bolsaq aspanda Aqbozat, Kökbozattar kisinep, sanañda sağımğa oranğan säygülikter jortadı; tawdı buzıp, tas qaşağan däwirden qalğan belgi izdeseñ, aqtas, köktastardıñ betinen tañbalı tulparlar qılañdaydı; qola qorıtıp, şoyın quyğan kezderdegi qum basqan köne qonıstardan babalar murasın arşısañ, qoladan quyılğan qazanattar şığadı aldıñnan; saq, sarmat babalarımızdıñ altındı aptap, kümisti küptep, meymanası tasqan däwirinen jetken jädigerlerden arğıqazaqtıñ altın jaldı arğımaqtarı arqıraydı; kök täñirge sıyınğan kök türikter tarïxınan tamır tartsañ, muzday temir qursanğan batırlar mingen tulparlar awızdığımen alısadı; Altın orda memleketin qurğan kezeñge qulaq türseñ, Aqırğı teñizge attanğan düldilder dübirin estïsiñ; babalardıñ tili kälïmağa kelip, bası säjdege tïgen kezden sır tartsañ, peyiştiñ pıraqtarı keledi köz aldıña; ulı dalada Qazaq xandığın qurıp, ult bop uyısw jolına tüsken ulıq kezeñge üñilseñ, «abılaylap» uran salğan xan-batırlardıñ qazanattarı tuyağımen jer tarpïdı; tasqa qaşalıp, terige basılıp, kïizge örnektelip, ağaşqa oymıştalıp, temirge naqıştalğan sansız köp öner twındılarınan sañlaqtar swırıladı.

Ey, er qazaqtıñ balası, bügingi urpaqtıñ taqımında twlağan nebir ağılşın, aqalteke, arab arğımaqtarınıñ üzeñgisin üzdire şirenip, kewdeñdi şalqaq, eñseñdi bïik ustap baytaq ta bostan eliñe köz jiberşi – ne köredi ekensiñ: kümis jaldı qulındar quldırañdap, beldewdegi bïelerdiñ jelini sızdaydı; alamanğa tüsetin attar tıpırşıp, üyirin üyirgen ayğırlar azınaydı.

Boz bïeler bayırqılağanda sen de damıldap, quttı meşin üyiñe qaray qadam basqanda aldıñnan arsalañdap şığar balañdı da «qulınım» dep emirenetiniñdi qaytersiñ. Törge ozıp, jarıñ usınğan keseni qolıña alsañ, sawğa – qwat, awrwğa – em sapırılğan sarı qımızdıñ ïsi murnıñdı jaradı; tañdaydan şığar babalar swsının simire jutıp, aldındağı tabaqqa qol sozsañ, dertke – dawa, janğa – şïpa qazı-qarta, jal-jaya jatadı töñkerilip; boy jazılıp, jan sergigen tusta dombırağa qol soqsañ, «Qara jorğa», «Torı jorğalar» taypalıp, äweletip än salsañ, «Aqbaqay», «Mañmañker», «Telqoñırmen» tarqatasıñ köñil şerin.

Ïä, qazaqtıñ bar tirligi adal jar, almas qılış, alğır tazı, qıran bürkitpen qatar babalardan qalğan jeti qazınanıñ biri häm biregeyi qasïetti, qanattı tulparlarmen birigip, bite qaynasıp ketken.

Bar ğumırın arğımaqtıñ jalında ötkizgen ata qazaq bar tarïxın tulpardıñ tuyağımen jazğan.

Ultımızda ottan da ıstıq uğım bar, ol – Otan. Sol Otannıñ tağdırı sınğa tüskende babalar aytqan urpaqqa amanat bolğan qasterli uran bar, ol – «attan». Onıñ mağınası «atqa qon», «atqa min» ekeni şığar kündey şındıq, atar tañday aqïqat.

Ömirdiñ özi – jalı küdireygen, kekili tögilgen, üzeñgileri sartıldap, awızdıqtarı qarşıldağan nebir qağılez bas, quyma tuyaq, bota tirsek, qulan quyrıqtı külik mingenderdiñ alaman bäygesi.

Bükil ğumırın at üstinde, arğımaq jalında ötkizgen, ana sütimen awızdanıp, jılqı sütimen jetilgen er qazaqtıñ barşa azamattarına ärdayım ömirdiñ alaman bäygesiniñ aldında bolwın tileymin!

muhktar-khMuxtar Qulmuxammed, qamshy.kz

Bastı swret: Äbdiğalï Bayandïn “Şayqas”

Dobavït’ kommentarïy

Vaş e-mail ne bwdet opwblïkovan. Obyazatel’nıe polya pomeçenı *

Please Do the Math      
 

Mojno ïspol’zovat’ sledwyuşçïe HTML-tegï ï atrïbwtı: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>