ات كۇشىن «ات كۇشىمەن» ولشەۋگە بولمايدى

at-kushi

بۇل جولعى اڭگىمەمىزدە جىلقى مالىنىڭ ەرەكشە قابىلەتتەرىنىڭ بىرى اۋىر جۇك سۇيرەۋ مەن جۇك كوتەرۋ قۋاتىن اڭگىمە ەتكىمىز كەلەدى. ارينە, مۇندايدا جىلقى ىشىندەگى «كۇش اتاسى» اتانعان اۋىر جۇك سۇيرەيتىن تۇقىمدى بىرىنشى كەزەكتە تىلگە تيەك ەتەرىمىز بەلگىلى.

بىزدىڭ وقىرمانداردىڭ كوبى «جىلقىنىڭ ەنەرگييالىق قۋاتىن «ات كۇشىمەن» ەسەپتەگەندە قانشا بولادى؟» دەگەن ساۋالدى جيى قويادى. شىنىمەن اتتىڭ «ات كۇشى» قانشا بولۋى مۇمكىن؟ بىز وسى تۋرالى عالامتوردى اقتارىپ كوردىك.

ەسكەرتە كەتەيىك, بۇل مالمەتتەر جۋىق شامامەن الىندى, ياعني تۋرا عىلىمي تۇردە دالەلدەنگەن دەپ سەنۋگە بولا قويماس. دەگەنمەن, الەمدىك ەنەرگييالىق قۋاتتىڭ ولشەم بىرلىگى «ات كۇشى» ەكەنىن دە ەستەن شىعارماڭىزدار.

اۋەلى ازداپ تاريحي شەگىنىس جاساپ كورەيىك.

قازىرگى كەزدە اۋىر جۇك تاسيتىن جىلقىلاردىڭ كوشباسىندا Shire تۇر (Shire – انگلييانىڭ بىر وكۋرىگىنىڭ قۇرمەتىنە اتالعان جىلقى تۇقىمى). جىلقى كۇشىنىڭ بارلىق مۇمكىندىگىندە Shireدى الدىڭعى ورىننان كورەسىز.

مىسالى مىناۋ Shire دەگەن شەرى:

shire-horses

(فوتو Shire Horse Society سايتىنان الىندى)

قازىرگى كەزدە Shireلار – وز-وزىمەن قالىپتاسقان تۇقىم. بۇلاردان باسقا بۋلون جانە اردەن جىلقىسى بار. ارينە, ولار دا مىقتى, بىراق ازىرگە Shireدىڭ شاڭىنا ىلەسىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار «الىپتار» قاتارىن برابانسون, پەرشەرون, كلەيدەسدال مەن رەسەيلىك «ۆلاديميرسكيي», «سوۆەتسكيي» جانە ورىس اۋىر جۇك سۇيرەۋىشى تولىقتىرادى.

بۋلون جىلقىسى:

bulonskaya-poroda

KoHuKu.ru

اردەن جىلقىسى:

ardennaise

ۆيكيپەدييا

برابانسون جىلقىسى:

1200px-belgians

ۆيكيپەدييا

پەرشەرون جىلقىسى:

0_9ccd7_30987e3f_orig

allpets1.com

كلەيدەسدال جىلقىسى:

kieydistal

vseokone.ru

ۆلاديميرسكيي جىلقىسى:

bladimir

ۆيكيپەدييا

سوۆەتسكيي جىلقىسى:

soviet_heavy_draft

ۆيكيپەدييا

ورىس اۋىر جۇككە ارنالعان جىلقىسى:

russkiy-tyazhelovoz-5

ۆيكيپەدييا

«الىپتاردىڭ» بارلىعى اسىل تۇقىمدى بۋداننىڭ جەمىسى. باسىندا ەشقانداي جوبا-جوسپارسىز باستالعانىمەن, كەيىننەن ماقساتتى تۇقىم الۋعا جالعاسقان. ال جىلقىنىڭ مۇنداي تۇرى شىنايى جابايى تابيعاتتا تيىمسىز, تىپتى مۇنداي «الىپتاردى» ۇنەمى تاماقپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرۋعا تابيعاتتىڭ وزى شىداس بەرمەس ەدى. كوز الدىڭىزا ەلەستەتىپ كورىڭىزشى ازييانىڭ قۇمدى دالاسىندا نە ەۋروپانىڭ تۋندىرالارىندا مىناداي «داۋلەر» ۇشىن قىلتان شوپ تابۋدىڭ وزى قيىنعا سوعار ەدى. ال سىزگە شىنىمەن جابايى جىلقىنى كورۋ قىزىق بولسا, وندا زووپارككە بارىڭىز. ول جەردە پرجەۆالسكيي جىلقىسى (كەرقۇلان) دەپ اتالاتىن ناعىز تارپاڭ بار. ول قازىرگى قولعا ۇيرەتىلگەن جىلقىلاردىڭ وسىدان 50 مىڭ جىل بۇرىنعى اتاسى دەپ سانالادى. وكىنىشكە قاراي, بۇل ازييالىق جاباي, ەۋروپالىق تارپاڭ جويىلىپ بارادى.

پرجەۆالسكيي جىلقىسى (كەرقۇلان):

loshad-przhevalskogo

Shireلار ەجەلگى ەۋروپا رىتسارلارىنىڭ جورىق اتتارىنىڭ وزگەرىسكە ۇشىراۋى نەگىزىندە دۇنيەگە كەلگەن. ناقتىراق ايتار بولساق ەلفتەردىڭ كولىگى بولعان ەدى. كۇندەلىكتى تىرشىلىكتە رىتسارلار دا قاراپايىم جىلقىلاردى قولداندى, ال جاۋىنگەرلىك اتقا اسكەري جاعدايدا عانا مىنەتىن بولعان. ارينە, ول كەزدە بۇل اتتار الى دە ناقتى قالىپتاسقان تۇقىم ەمەس ەدى. كەز كەلگەن جىلقى تۇقىمىندا كۇشتىڭ, سالماقتىڭ, مىنەز-قۇلىقتىڭ وزگەرىسكە ۇشىراۋى – دامۋى نەمەسە جويىلۋى ۇزاق ۋاقىتتى تالاپ ەتەتىن قۇبىلىس. سول كەزدە دە مۇنداي «الىپتار» ارزان باعالانعان جوق. مىسالى, قاراپايىم مىنىس اتتاردىڭ قۇنى 12 فۋنت بولسا, بۇلاردىڭ باعاسى 40-تان 300 فۋنتقا دەيىن جەتتى. تىپتى باتالون كومانديرلەرىنىڭ اتتارى 600 فۋنتقا دەيىن جەتكەن كەزى بولعان. بۇل باعا 1320 جىلدارداعى كورسەتكىش.

مۇنداي «الىپ» اتتاردى دۇنيەگە اكەلىپ, ونى تەك قانا ەرەكشە تاپسىرمالارعا قولدانىپ, كۇندەلىكتى تىرشىلىكتە پايدالانباۋ – ەۋروپادا عانا ويلاپ تابىلعان نوۋ-حاۋ. ال الەمنىڭ باسقا تۇكپىرىندە مۇنداي جىلقى كۇشىن پايدالانۋ داستۇردە جوق, تىپتى ولارعا مۇنداي قاجەتتىلىك بولماعان دا سەكىلدى.

وزگەرىسكە ۇشىراۋشى «الىپتار» ۋاقىتتىڭ كوپ بولىگىن بەكەر وتكىزەدى دەۋگە بولادى, جالپى ولار «اياق اسىتان ايعاي شىعىپ, مەن دايىن بولماي قالامىن با؟» دەگەن ويمەن جۇرەتىن سەكىلدى.

جاۋىنگەر شايقاس الدىندا قارۋگەرلەردىڭ كومەگىمەن اتىنا اتساۋىتىن كيگىزىپ, وزى دە بەس قارۋىن اسىنىپ, ات ۇستىندە تۇرادى.

bavarian

رۋسسكايا سەمەركا

شايقاس كەزىندە مۇنداي اتتاردىڭ دا وزىندىك مىندەتى بولادى. ول – ۇستىندەگى 100-150 كەلى سالماقتاعى ساربازدى كوتەرىپ جىلدام شابۋ, ىڭعايى كەلگەندە قارسىلاستى سوعىپ قۇلاتۋ, قۇلاعانداردى تاپتاۋ جانە ۇستىندەگى ادامنىڭ تەپە-تەڭدىگىن ساقتاۋىنا مۇمكىندىك جاساۋ. شايقاس كەزىندە ول ارتقا بارىپ, قايتادان ەكى-ۇش رەت وسىلاي جاساۋى كەرەك. مۇنان كەيىن مۇنداي «داۋلەرگە» جاقسى تىنىعىپ الۋ كەرەك.

ال ەندى ات كۇشىنە كەلەيىك.

at-kushi-2timeline.com

ەگەر جەڭىلدەتىلگەن بولسا, 1 «ات كۇشى» – 735,499 ۆت (≈0,735 كۆت)-قا تەڭ. ال اۋىر بولسا, 1 ات كۇشى – 735,49875 ۆت, ياعني ستاندارتتى تۇردە 75 كگ·م/س. “ات كۇشى” ۇعىمىنا بايلانىستى تولىعىراق مىنا جەردەن وقۋعا بولادى.

الايدا بۇل بىر ساتتىك قانا كورسەتكىش. ال 8 ساعاتتىق جۇمىس ستاندارتىمەن ەسەپتەگەندە اتتىڭ تابيعي قۋاتتىلىعى تومەندەي بەرەدى. سەبەبى ول تەحنيكا ەمەس. تىپتى 8 ساعاتتىق اۋىر جۇمىستان كەيىن بىر اتتىڭ قۋاتتىق ونىمدىلىگى 0,7 «ات كۇشىنە» تەڭ بولىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن.

سوندىقتان دا اتتىڭ كۇشىن «ات كۇشىمەن» ەسەپتەۋگە بولمايدى. جالپى تىرى جان يەسىنىڭ ەنەرگەتيكالىق قۋاتتىلىعىن «ات كۇشىمەن» ەسەپتەۋ دۇرىس ەمەس.

ارينە, جان يەسى بولعاندىقتان ونىڭ كوڭىل-كۇيى, دەنساۋلىعى, دەمالىسى بارلىعى دا ونىڭ الىنە, قۋاتىنا اسەر ەتپەي قويمايدى. ال جاقسى دەمالعان, جەمگە تويعان بىر جىلقى مولشەرمەن 1000 كگ/س (سەگىز ساعاتتا 75 كگ/س كورسەتكىشىمەن) كۇش جۇمساي الادى, ياعني «ات كۇشىمەن» ولشەيتىن بولساق – ساعاتىنا 10 كۆت (0,735 كۆت «ات كۇشى»).

ارينە, بىزدىڭ ايتىپ وتىرعانىمىز 500 كگ سالماقتاعى قاراپايىم جىلقىلاردىڭ سۇيرەۋ كۇشى جايلى. ال بىزدىڭ اڭگىمەمىزگە ارقاۋ بولىپ وتىرعان «الىپتار» جايلى تۇجىرىم سال باسقاشا. ارينە بۇلار قاراپايىم جىلقىلاردان قاراعاندا الدەقايدا مۇمكىندىگى جوعارى ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. سالماعىنىڭ وزى 1-1,5 تونناعا دەيىن جەتەدى. مىسالى Shireلار قاراپايىم جىلقىدان ۇش ەسە اۋىر, جانە ولار تابيعاتپەن ۇيلەسىمدى تۇردە جەتىلەدى. بۇل – ماستەكتى سەمىرتۋ ەمەس, كەرىسىنشە قاراپايىم جىلقى مەن بۇلا بۇلشىنداردى, كۇشتى, مىقتىلىقتى شىنىقتىرۋ دەگەن سوز. دەمەك شىعىندى دا, كىرىستى دە, كۇشتى دە بىر جىلقى ارقىلى ۇش ەسەلەۋ.

ال جوعارىدا ايتقانىمىزداي, جاقسى دەمالعان, دەنى ساۋ, كۇشى تولىسقان Shireلار 30, تىپتى 40 اتتىڭ كۇشىن بىر وزى اتقارا الاتىنىن بايقاۋعا بولادى.

دەگەنمەن تاعى دا قايتالاپ ايتامىن, ۋاتت قانشاما «ات كۇشى» قۋات ولشەمى دەسە دە, جاندى ورگانيزمنىڭ قۋاتىن «ات كۇشىمەن» ولشەۋگە مۇلدە بولمايدى. بۇل تەك قىزىق ۇشىن, ازىل ۇشىن عانا جاسالاتىن ولشەم دەپ قابىلداۋ كەرەك.

اۋدارعان ەرجان جاۋباي, argymaq.kz

باستى فوتو: m-yap.ru

دوباۆيت كوممەنتاريي

ۆاش e-mail نە بۋدەت وپۋبليكوۆان. وبيازاتەلنىە پوليا پومەچەنى *

Please Do the Math      
 

موجنو يسپولزوۆات سلەدۋيۋششيە HTML-تەگي ي اتريبۋتى: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>