تاكەن الىمقۇلوۆ. قوش بول, ابسەنت!

absent

قاتار-قاتار ورنالاسقان تەمىر قۇرساۋداعى جىلقىنىڭ تىشىلىگى بىر قالىپتى وتىپ جاتادى. قولدان بەرگەن قۇنارلى ازىقتان ديلانعان, قوڭدانعان جانۋارلار تورداعى ارىستانداي اسەر ەتەدى. اۋىق-اۋىق تىقىرشىپ, شاتقاياقتاپ, موينىن بۇرىپ, تابيعات ازاتتىعىن اڭسايدى. ىشقۇستالىق اسقىنعاندا كىسىنەسەدى. كانىگى اتشى كەلگەندە دالاعا شىعارىن تۇيسىنىپ, وقىرانادى.

ۇيرەنشىكتى سەيىل ولشەۋلى. تاۋلىكتىڭ بەلگىلى مەزگىلى بار. وسى مەزگىل كەيدە كەنەت بۇزىلادى. مارتەبەلى كىسىلەر كەلگەندە كەزەكسىز ۆىۆودكا (سىرتقا شىعارۋ) جاسالادى. ونىڭ وزى دە بارلىق جىقىنىڭ پەشەنەسىنە بۇيىرمايدى. اساۋدىڭ اساۋى, جاراۋدىڭ جاراۋى, مۇسىندىنىڭ مۇسىندىسى سىرتقا شىعارىلادى. بۇندايدا سىرتقا كەلىپ توقتاعان تەمىر كولىكتى سەزگەن جىلقى باسىن كوتەرىپ, سەيىلدەن دامەلەنەدى.

بىر كۇنى جابىق قوراپتى «ۋاز» الدە قايدان سىرعىپ كەپ ات قوراعا باسىن ىرىكتى. «كىم بار-اۋ!» دەگەندەي «گۋك» دەگەن داۋىس شىعاردى. اتتار اقىردان باسىن كەكجيتىپ, ودىرايىسىپ قالدى.

بۇل جولى كىسىلەر سايگۇلىكتى سانگە شىعارتپاي, قورانى ارالادى. استانادان كەلگەن اقىندار ەدى. ارقايسىسى ار اتقا سۇيسىنىپ, ار تۇرلى كىدىرىستەپ, بىلىم كورسەتىستى.

زاۆودتىڭ مامانى احالتەكە, اعىلشىن, دون ناسىلدەس جىلقىنى قوناقتارعا تانىس ەتىپ, توركىنىن تاراتىپ, اپاش-قۇپاش اڭگىمە شەرتىپ وتتى. ساڭلاقتاردىڭ, جەلدىاياقتاردىڭ زاۆودقا كول-كوسىر پايدا تۇسىرەتىنىن, پەشەنەگە جازىلعاندارىنىڭ شەتەلگە ساتىلاتىنىن ايتتى. بۇل تۇقىمعا اراۆييانىڭ, يتالييانىڭ, باتىس گەرمانييانىڭ وتە-موتە قۇشتارلىعى باسپاسوز دەرەگىنە ۇشتاسىپ جاتتى. اقىننىڭ قايسىبىرى قويىن داپتەرىنە جازۋ تۇسىرە باستادى.

كوپ جىلقىنىڭ ىشىندە جۇدەۋى بىرەۋ-اق ەدى. بەلى كىربەلەڭدەپ, كوزىنەن سوراسى اققان قاراكەر ايعىردىڭ نازار توقتاتار تۇرپەتى جوق. ىڭىرشاعى اينالعان كارى. قوناقتاردىڭ باسشىسى: «مىناۋ قىرشاڭقى كىمگە دارى؟!»-دەپ كەكەتتى. مامان بۇل قىرشاڭقىنىڭ اتاقتى ابسەنت ەكەنىن دۇنيە جۇزىندەگى سۇلۋ جىلقىنىڭ قارتايىپ, باعۋدا تۇرعانىن ايتتى. كىسىلەر ۇيىرىلگەندە, ابسەنتتىڭ مەحيكودا بىرىنشى جۇلدە العانىن, جاپونييادا, باتىس ەۆروپادا بايگەگە ىلىككەنىن, «جەر شارىنىڭ كوسموناۆى» اتانعانىن قوسارلاي باستادى.

اقىنداردىڭ ابسەنتتى بۇرىن ەستىگەنىنەن ەستىمەگەنى كوپ بوپ شىقتى. قۇلاققا سىڭبەگەن داڭق كوكەيگە ۇيالاي قويمادى. «پوشىمى قانداي؟», «ىپىنى جامان عوي», «دۇنيە جۇزىندەگى سۇلۋ جىلقى وسىنداي بولا ما ەكەن؟»-دەۋشىلەر تابىلدى.

وسى سوز اتشى مامانعا شانشۋداي قادالدى. ول بىر اۋىق وزىمەن وزى تومسىرىلىپ قالدى. بارا-بارا تۇنجىراي باستادى. تۇماندى ويدان سەيىلگەن ساتتە: «كولەڭكەدە سۇلۋ تۇل. باسقا اتتىڭ بىرەۋىن كوشەگە شىعارايىق. كوز قانىقتىرىڭىزدار», — دەپ, كومەكشىسىنە امىر ەتتى.

ساسكە كەزى ەدى. بۇيرات تاۋدان قييالاي تۇسكەن ساۋلە جەڭسىك جىلىلىعىن شاشا باستادى. قورادان شىققان تەڭبىل كوك ات كوزىن جالت ەتكىزىپ, ارتىنشا نىلدەي بۇزىلدى. وقىس تۋلاپ, تىزگىن سۇيرەپ, بۇيىرلەي شاتقاياقتادى. تۋلاعان اتپەن ارپالىسقان جىگىتكە جاتتىقتىرۋشى; «بۇيدە!»-دەپ كانىگى تىلدە اۋزىنا سوز سالدى. اساۋ ات تاباندا جۋاسىدى. وسى ارادا ونىڭ اتى-جونى ايتىلدى.

دارىپتى كەپتەر وسى! قۇلاگەردىڭ كەيپىندە كينوعا تۇسكەن جانۋار! جاسى ونعا قاراي كەتسە دە قۇنانشا جۇتىنىپ تۇر. ۇزىن موينى ەتسىز باسىن كەكجيتىپ كورسەتەدى.

قوناقتاردىڭ باسشىسى ەسىمى بەلگىلى اقىن ەدى. بىرەسە كەپتەرگە, بىرەسە تاۋعا قاراپ, قيعاش قييالدانىپ تۇردى. اقىرىندا: «اسقاق تاۋ, اساۋ جۇيرىك! وسى ەكەۋى حاقىندا پوەما جازۋعا بولادى», — دەدى.

جۇرت قولپاشتاپ جاتىر. الى ەل اۋزىنا ىلىنە قويماعان قوراش اقىن عانا:

- بۇل جەردىڭ تاۋى الاسا. بۇل – بىر. ەكىنشى, جۇيرىك ات اساۋ بولمايدى. اقىلدى ادام سەكىلدى سابىرلى كەلەدى, اعاسى, — دەپ قارسىلىق بىلدىردى. توپ باستاۋشى اشۋلاندى.

- سەن نە بىلىپ تىشتالاڭدايسىڭ؟! اقىندا اسىرا سويلەۋ دەگەن بولادى. الاسانى اسقاق ەتۋ قولدا. بۇل – بىر. ەكىنشى – جۋاستان جۋان شىعادى. جۋان بورداقىنىڭ بوداۋىنا كەتەدى. اۋىزدىقپەن الىسقان تايبۋرىل اساۋ بولعان, شىراق!

جۇرت, جاپاتارماعاي كۇلگىشتەپ, قوراش اقىننىڭ سوزىن تەرىسكە شىعاردى. ول قىڭباي تىكتەستى.

- تايبۋرىل بايگەگە قوسىلماي جالعىز جورتقان. ال, جالعىز شاپقان ات جۇيرىك ەكەنى بەسەنەدەن بەلگىلى. تۇلپاردىڭ ەلىندە وسكەن كەمپىرباي اقىن: «بوز شاپسا بوز وزباي ما بۋرىلدان, مەن شاپسام جەر تانابى قۋىرىلعان», — دەگەن. نارمامبەت ورمانبەتوۆ: «قاراسۇر اياڭداي بەر, قاقپان بەلىم, ور بولىپ قالۋشى ەدى شاپقان جەرىڭ!», — دەگەن. كەپتەر كوشىرمە جاساعان. قۇلاگەردىڭ موينى لايلىك بولعان با ەكەن؟ سىنشى ابايدىڭ: «قوي مويىندى, قويان جاق, بوكەن قاباقو!» دەگەنى قايدا؟! دۇنيە جۇزىندە بارابارسىز تۇلپار بۋداننان شىقسا, بۋدان دەگەن ۇعىمنىڭ وزىندە جۇپ-جۇمىر سۋرەت جاتقان جوق پا؟!

باستىق شامداندى. سوز ەسەسىن شىمشۋمەن قايىردى.

- تىل مەن جاققا سۇيەنگەن ادامنىڭ بويى تولعان تسيتات بولادى. وز سوزىڭدى نەگە سويلەمەيسىڭ, سورلى-اۋ؟!

سەرىكتەرى دە شەنەسىپ: «وزىڭ بۇيرەكتەن سيراق شىعارادى ەكەنسىڭ», — دەستى.

جاس اقىننىڭ تۇڭعيىق قارا كوزى جاساۋراپ, تۇسى سازاردى. قوناقتار بىر ۇيدە تۇستىككە وتىردى. داستارقان باسىندا ول وزىمەن وزى بوپ اڭگىمەگە ارالاسپادى. ىلعي جىلقى تۋرالى ويلانادى. باياعىدا وقىعان كىتاپتارى ەسكە تۇسەدى. كىتاپ نە؟! ماسكەۋدە وقىعان كەزىندە جۇيرىكتىڭ تالايىن وز كوزىمەن كورگەن. تەڭبىل كوكتەن, اق-كوك اتتان جۇيرىك شىقپايدى, جەلگىش شىعادى. ناعىز ساڭلاق تورىدان, كۇرەڭنەن, نەكەن-ساياق القارا كوكتەن شىعادى. كوزى قانتالاعان ۇرىنشاق – جاقىنعا, كوزى توڭكەرىلگەن سىرشىل جانۋار – الىسقا شابادى. مىنالاردىڭ اۋزىنان سۋى قۇرىعان اعىلشىن ناسىلدى اتتار كادىمگى «تازا قاندى» ۇشقىرلار. بۇل – توركىنىن ارابتان العان شوتلاندييا جىلقىسى ەكەنىن, شوتلاندييادان امەريكاعا اۋىسقانىن بۇلار بىلمەيدى جانە بىلگىسى كەلمەيدى.

ويىنىڭ وسى اراسىنا كەلگەندە وعان سوز بەرىلىپ ەدى. قۇلىقسىز تىل كۇرمەلىپ قالدى. جۇرت اسىقتىرعاندا: «اسقاق تاۋ, اساۋ جىلقى» تۋرالى پوەما ۇشىن!» — دەپ شەگەرە سالدى.

جول بويىندا ول تاعى دا جىلقى جايىندا قييال كەشتى. «جۇيرىكتە نەم بار, ەرەگىستە نەم بار؟!» دەپ قويادى. بۇل كۇننىڭ جۇيرىگى دە, ەرەگىسى دە باسقا. مۇمكىن, وسىلاردىكى جون شىعار. ماسكەۋدىڭ يپپودرومى بۇل جاققا بۇيىم ەمەس شىعار.

ونىڭ ويىنا ابسەنت قايتا ورالدى. ماسكەۋدىڭ يپپودرومىندا ابسەنت تامام جۇرتتىڭ الدىندا مۋزىكاعا قاراي قۇبىلىپ, كوسىلىپ, يىلىپ, تەكىرەشتەنىپ, بي بيلەۋشى ەدى-اۋ! قىناما قامزول, قارا قالپاق كيگەن لەۆ فيلاتوۆ قۇلاعىندا ويناۋشى ەدى-اۋ! ادام مەن اتتىڭ ىمى-جىمى سيقىر قيمىلعا اينالعاندا مىنبەدە يىن تىرەسكەن جۇرت شاپالاق شارتىلداتىپ تۇرۋشى ەدى-اۋ! بيشى جىلقىنىڭ ىلتيپاتقا موينى يىلگەندە جالى كۇدىرەيىپ, كەكىلى توگىلىپ, شوقتىعىن بيىكتەتە تۇسۋشى ەدى-اۋ! تىزەسىن بۇگىپ, دۇيىم جۇرتقا سالەم ەتكەندە بىرەۋلەر كۇلىپ, بىرەۋلەر سۇيسىنىپ تۇراتىن شاق ەستە. سول كەزدە وسى جىلقىنىڭ وز ەلىنەن, الاتاۋدىڭ باۋرايىنان شىققانىن بىلسە, قايتەر ەدى؟ بۇل جاعى تۇيتكىلجىم.

ەندى پايىمداسا, دۇنيەدە جۇمباق كوپ ەكەن. كۇندەردىڭ كۇنىندە ابسەنت قارتايادى, وزىنىڭ تۋىپ-وسكەن جەرىنە كەلىپ, اقتىق ومىرىن قۇرساۋدا وتكىزەدى دەپ كىم ويلاعان؟!

اقىندى ايانىشتى, مۇڭدى سەزىم باۋراپ بارادى. ىشى ۋىلجىپ, كوڭىلى قامىعادى. بىر كەزدە ماسكەۋدەن الماتىعا جازعى دەمالىسقا كەلىپ, قايتار ساپارىندا, وسىناۋ ساقا اقىنعا ارناعان ولەڭىندە: «كەلگەنشە قايتا ورالىپ كىم بار, كىم جوق, كەتەيىن ساعىنىشتى حات قالدىرىپ!» دەپ جازعان ەدى. ساقا اقىن كوڭىلى بوساپ, كوزىنە جاس الىپ ەدى. سول ادام, الداعى اعا, بىلايشا ايتقاندا, العاشقى ۇستاز: «قىرشاڭقى ايعىر كىمگە دارى؟!» — دەپ مۇرنىن شۇيىرەدى. ونىمەن تۇرماي بۇنىڭ وزىن جەردەن الىپ, جەرگە سالادى. ەندى باقسا ادامنىڭ ماحابباتى اينىمالى سيياقتى. قازەكەڭ دارىپتەگەن ادامدى دارىپتەيدى. دارىپتەۋشىنى قۇلاق كەستى قۇلعا بالايدى. مۇمكىن, بۇل كوڭىلدىڭ ىلتيپاتىن, جۇرەكتىڭ ساعىنىشىن بەدەلدى ادامعا ارناماي وسىناۋ ابسەنتكە, ول كەزدە داۋىرلەپ تۇرعان سايگۇلىككە ارناسا, لەبىزى اياقاستى بولماس پا ەدى, كىم بىلسىن؟! ەكىنشى جاعىنان تۇلىككە تابىنۋ داۋرەنسىز داستۇر. ونىڭ ۇستىنە تۇلىكتىڭ تۇلىگى بار.

قازاق پەرزەنتىن «قۇلىنىم!» دەسە, اعىلشىندار سۇيىكتى ايەلىن سۇلۋ جىلقىعا بالاسا, كەيبىر جۇرت ەسۋاس ادامدى اتقا تەڭەيدى. بىر ەلگە سيىر, بىر ەلگە تۇيە قاستەرلى. ەسەك ەكەش ەسەكتىڭ ورنى وز الدىنا. قازاق توپىراعىندا باعى زاماندا «شۇبار تۋشاعا» ارنالعان جىر بۇل كۇندە «لاقتان» كەلىپ بىر-اق شىقتى.

شاركەز سەزىمنىڭ پەندەسى ىشتەي الاعارجاق تارتىپ كەلە جاتقاندا ماشينا باسىن ىرىكتى. جول ايرعىنداعى بەكەت ەدى. جولاۋشىلار جاپىرلاپ كولىكتەن تۇسىپ جاتتى.

وسى ارادا بىراز ۇزىلىس جاساماق. اقىندار توپ باستاۋشىنى كەۋكەۋلەپ, سۋ جاعاسىنا الىپ باردى.

تاعى دا داستارقان! تاعى دا سوز! جاپان دالالدا توس كوتەرىس! بارى بىرىن-بىرى ماداقتايدى. بىرىنەن بىرى ماقتاۋ دامەتەدى.

اقىن سۋ جاعالاپ كەتتى. بىرشاما ۋاقىت وتكەندە وعان ايقايلاپ, قول بۇلعاستى.

جۇرت تەمىر-كولىككە وتىراردا ول:

- مەن وسى ارادا قالامىن. جىلقى زاۆودىنا قايتا سوعامىن, — دەدى.

توپ باستاۋشى ەجىرەيدى.

- ساپاردىڭ شىرقىن بۇزىپ, قالايشا جىرىلىپ قالاسىڭ؟ ناسيحات بيۋروسىنا نە بەتىڭمەن كورىنەسىڭ؟

-بارا جاۋاپ بەرەمىن!

ەرتەڭىندە ول كەشەگى مەزگىلدە, سارى ساسكەدە جىلقى زاۆودىندا جۇردى.

 ***

 قابىرعاسى مۇزداي جابىق قورانى ارالاپ شىقتى. كوزى شاتىناپ, قۇلاعى ەدىرەيگەن اساۋ اتتار جەلىگى باسىلماعان سودىر-سوتقار بوزباستارداي اسەر ەتتى. دالاعا شىعارسا بەتىمەن شاۋىپ, ۇيلىعىپ, قۇيىنداتىپ, كوزسىز سويقان سالاتىنداي. ىتىرىنىپ, ىتقىپ تۇرعان جاراۋلاردىڭ ىشىندە كۇيسىزى بىرەۋ. باياعى ابسەنت. ول بىراۋىق سارى اۋرۋدان سارعايعان شەرلى دىمكاسقا, بىراۋىق كوپتى كورگەن دانىشپان قاريياعا ۇقسايدى. «ەي, اساۋلار, جەلىكتەرىڭ الى-اق باسىلادى. اسقانعا توسقان بولادى. سەندەر دە قارتاياسىڭدار, ماعان ۇقساپ تۇعىردان تۇسەسىڭدەر» دەگەندەي جان-جاعىنا جالقاۋ بۇرىلىپ, كوزىن توڭكەرە قارايدى. و باستاعى ناركەس قارا كوز – بۇل كۇندە قىزىل-قوڭىر, شەتىن شەل باسا باستاعاندىقتان شەگىرلەنىپ تە كەتەدى. قارتايعان ادامنىڭ كوز جانارى قاشىپ, بوزامىق تارسا, ول – تابيعات زاڭى. ابسەنتتىڭ كوزىنىڭ وزگەرۋىندە باستان كەشكەن شاتتىقتىڭ ساعىنىشى, شەردىڭ زاردابى جاتقانداي. بىراۋىق جاس جۋعانداي, بىراۋىق قان جۋعانداي اسەر ەتەدى.

اقىن ويلانىپ تۇر. تورت تۇلىكتىڭ ەڭ اقىلدىسى جىلقى بولسا, جىلقىنىڭ ەڭ اقىلدىسى – بيشىسى. ەكى اياقتىنىڭ وزى بيدەن شاتاسسا, تورت اياقتى شاتاسپايدى. مۋزىكانى ادامنان ارتىق تۇسىنەتىن جىلقى بار. باعى زامانعا كوز جەتپەسە, بەرتىننىڭ وزىندە تاتتىمبەتتىڭ اقبوز اتى دومبىرانىڭ سازىنا وراي بي بيلەگەنى بەلگىلى. انشى بالۋان شولاقتىڭ اتى قاڭتارۋسىز تۇرسا, ودان اسقان انشى اقان سەرىنىڭ قوسالقى اتى سوڭىنان قالماي ەرىپ جۇرگەن. اتاقتى ماقپالقارا سول.

ماسكەۋدە كورگەندە مىناۋ ابسەنت تە ماقپالداي قارا ەدى. بۇل كۇندە قاراكەر تارتىپتى. قۇلىنىندا قىزىل بولعانىن, ودان قىزىل-كۇرەڭ, ودان القاراكوك تارتىپ, ماقپالقاراعا اينالعانىن كەيىنگى ماماننان ەستىگەن. بۇل كۇندەگى قاراكەرلىگىنە قاراعاندا تارلان اشپاستىڭ تۇقىمىنان, تارلان اشپاسا, بۇل تۋعاننان بايگەگە جارالماي بيشىلككە جارالعان. اقىن سولاي. يا, باسقالاردان ەرەكشە سەزىنەدى.

ونى قينايتىن بىر جۇمباق. ابسەنتتىڭ تۇلعاسى تۇلپاردىڭ تۇلعاسىنداي. جوتاسى تۇپ-تۇتاس, باسى قاعىلەز ۇشكىر, جىبەك جال, قۇلان قۇيرىق, بوتا تىرسەك, قۇيما تۇياق. تاناۋى قانداي جانۋاردىڭ. قانشا شاپسا شارشاتپايتىن شەلەك-تاناۋ! تۇلا بويىنداعى بىر عانا كۇدىك, موينى ۇزىنداۋ سيياقتى. بىراق بۇل بيشى عوي. فيزيكانىڭ زاڭى بويىنشا, اۋىرتپالىقتى كوپ كورگەن مۇشە وزگەرىپ تۇرماق. مۇمكىن ابسەنتتىڭ موينى شامادان تىس جاتتىقتىرۋدىڭ زاردابى شىعار.

نەدە بولسا, اقىن ابسەنتتىڭ زامانىندا بايگەگە بىر قوسىلماعانىنا وكىنەدى. الەمدەگى ەڭ جۇيرىك جىلقى وسى ما, كىم بىلسىن!

قازاق بيشىدەن جۇيرىكتى جاقسى كورەدى. كوزى كورمەسە دە: «پالەنشە ەكەڭنىڭ اتى بايگەدەن كەلىپتى», — دەپ كۇمپىلدەسەدى. ول ات بايگەدەن قالاي كەلدى, وزىپ كەلدى مە, ۇزەڭگىلەسىن قۇلاتىپ كەلدى مە, ونىمەن جۇمىسى بولمايدى.

ات قۇمار اقىن بىر سات وزىنە نازالانادى. «وسى مەنىڭ وزىم كەرەناۋ-كەنجە ەمەسپىن بە؟ بيشىنىڭ جەلدى اياقتان نەسى كەم؟ كوز كورمەيتىن جۇيرىكتەن كوز الدىندا مىڭ بۇرالىپ, قىرىق قۇبىلىپ بي بيلەيتىن سيقىر ارتىق ەمەس پە؟» دەپ ويلايدى.

ونىڭ ەندىگى وكىنىشى ماسكەۋدە وقىپ جۇرگەن كەزىندە وسى ابسەنتتىڭ جەرلەس ەكەنىن بىلمەۋىنە سايادى. «اتەگەن-اي, جۇيرىككە اقشا تىگىپ ىش كۇيدىرگەنشە وسىنىڭ قاسىنا نەگە بارمادىم, نەگە ماڭدايىنا تاۋەپ ەتپەدىم, نەگە لەۆ فيلاتوۆتىڭ قولىن قىسپادىم!» – دەپ پۇشايمان بولادى.

بىراز تۇرىپ-تۇرىپ: «جاماننىڭ اقىلى تۇستەن كەيىن كىرەدى» دەگەن وسى!»-دەپ بىر قويدى. ول تورداعى اتقا قاراپ:

-ابسەنت, سەن كەشىر! – دەدى.

ابسەنتتىڭ قىزىل قوڭىر كوزى تۇنجىرىپ كەتتى. باسىن قيسايتىپ, توردان اسىردى. سالپاق ەرنى جىبىرلاپ, ساقالى شوشاڭدادى. يەگىنىڭ استىنا بىتكەن ساقالدىڭ بىر تالى اق ەدى. قۇناردان ايىرىلعان اق قىلشىق سۇيكىمسىزدەنىپ تۇردى.

جىلقى وتىز جاسقا دەيىن ومىر سۇرەدى. وتىز بەسكە كەلەتىنى ىلۋدە بىرەۋ. جىيارمادان جاڭا اسقان ابسەنت تىم كارى. جالى كۇلدەي كوگىلدىرلەنىپ, تۇگى قۋارا باستاعان. باسىنىڭ تامىرى بىلەمدەنىپ تۇر. قابىرعاسى سيدام-سيدام. مىنەر جاق اياعىنىڭ تىزەسى شور. سول اياعى سۇيەل بايلاعان اقىن اق تۇياقتىڭ وسال كەلەتىنىن ۋرۋسوۆتىڭ كىتابىنان بىلەتىن ەدى. ابسەنتتىڭ قۇيما اق تۇياعى بيدەن مۇجىلگەنىن وزىنشە پايىمداپ تۇر. سورىنا قاراي قورانىڭ ەدەنى تسەمەنت. قاۋقارسىز تۇياقتى جەگىدەي جەيتىنىن ويلاعاندا جۇرەگى دەمىگىپ سالا بەردى.

ايانىش سەزىمىنە بوي الدىرعان اقىن قولىن سوزىپ ابەنتتىڭ باسىنان سيپادى. قانت جەگىزەدى دەپ ويلاعان ات اۋزىن اشقاندا باسى پىلدىڭ باسىنا ۇقساپ كەتتى. «قييال شىركىن قىزىق-اۋ, -دەپ ويلادى اقىن, — قوراداعى ات بىرەسە ارىستانعا, بىرەسە ادامعا, بىرەسە پىلگە ۇقسايدى. قازقالپىنان اۋمايتىن نە بار؟!»

1952 جىلى تۋعان ابسەنت 1956 جىلى تورت جاسىندا, قازاقشا ايتقاندا, بەستىسىندە ماسكەۋدىڭ يپپودرومىنا الىنىپ, 1969 جىلى قايتارىلادى. ەسەيگەندە ابسەنت مەكەنىنىڭ ۇڭعىل-شۇڭعىلىن جاقسى بىلەدى. بۇل كۇندە ونى باعىپ-قاعاتىن ادام ماسكەۋدىڭ يپپودرومىنان كۇمىس ساعات تاعىپ, ارناۋلى ايلىق الىپ تۇرادى. ەتەنە باقتاشىدان گورى كولدەنەڭ اقىنعا ابسەنت كوبىرەك ىش تارتاتىنداي. ول وعان جاۋدىراي قاراپ, ناز-نالا توگەدى. وقىرانىستىڭ اياعى ىڭقىلعا اينالادى. «اقىنىم, مەنىڭ جەتكەن جەرىم وسى!» دەگەندى تول تىلىندە, تۇڭعيىق تۇيسىكتە جەتكىزەدى. سىرشىل اقىن دا ىشتەي ەمىرەنىپ, ەگىلىپ, سوگىلىپ تۇر. «تورىنەن كورى جۋىق شاقتا قاپاسقا بايلاپ قويماي تۋىپ-وسكەن جەرىن نەگە ارالاتپايدى. ات اينالىپ قازىعىن تاپسا, قازىقتا بىر-اق تۇن تۇنەمەۋشى مە ەدى. «اداسقاننىڭ ايىبى جوق, قايتىپ ۇيىرىن تاپقان سوڭ» دەگەندە اتا قازاق باۋىرمال ۇيىردى مەڭزەمەپ پە ەدى. يت ارقاسى قيياننان قاشىپ كەلەتىن تەكتى ايعىرلار ىشقۇستالىققا شىداعان با ەكەن؟!»

اقىن قييالداندى. وسى ابسەنت بەستىسىندە ماسكەۋگە كەتەرىندە ويناق سالعان جەرىمەن, ۇيىرىمەن قوشتاتى ما ەكەن؟ دۇنيەنىڭ تورت بۇرىشىن كەمەمەن, سامولەتپەن ارالاپ, «جەر شارىنىڭ كوسموناۆتى» اتانعاندا كۇندەرىنىڭ كۇنىندە باياعى مەكەنگە قايتىپ ورالامىن دەپ بولجادى ما ەكەن؟ ونىڭ ەندىگى قۋانىشى نە, ارمانى نە؟ سارىپ بوپ جۇرەك اۋرۋىنا ۇشىراعان كارى ايعىر وزىنىڭ ۇرپاعى وتىزدان استام ەكەنىن بىلە مە ەكەن؟ الماتىنىڭ, كيەۆتىڭ تسيركىندە وينايتىن ۇرپاقتارى اتاسىنىڭ اقۋالىن ويلاي ما ەكەن؟

اقىن جىلقىنىڭ تابيعاتى, ناسىلى تۋرالى جازىلعان كىتاپتارعا سەنسە, اتتى ادامشا سايراتاتىن جازۋشىلارعا يلانبايدى. «اي, وسى سەنىكى دولبار شىعار. اتتىڭ ىشىنە كىرىپ-شىققان جوق شىعارسىڭ», — دەپ ويلايدى. سويتە تۇرا ول وسى ارادا ابسەنتپەن سىرلاسقانداي اسەرلەنەدى. ول «ابسەنت» دەگەن پوەما جازادى. مۇمكىن اتى «قوش, ابسەنت» بولار. ارينە, ىليياس جانسۇگىروۆتىڭ «قۇلاگەرىنەن» اسىپ تۇسۋ قيىن. بىراق بۇل بيشى عوي. قاي اقىن بيشىنى جىرلادى؟ قىز دا بيشى, بوكەن دە بيشى, جىلقى دا بيشى, قوراز دا بيشى… «وي, مەن نە عىپ شاتاسىپ بارا جاتىرمىن؟!» دەپ ويلايدى اقىن. ول ابسەنتكە قارايدى, ابسەنت وعان قارايدى. ەكەۋى ەكى تىلدە سويلەسىپ, ەگىز جۇرەكپەن تۇسىنىسەدى.

اقالتەكە مەن قارابايىردان تۋعان بۋدان بيشىنىڭ ەنەسى اقكۇش بولسا, ودان ارعى توركىنى مالىم ەمەس. اقىن وسىعان وكىنەدى. جەر-جاھانداعى سۇلۋ جانۋاردىڭ كەلەشەك ۇرپاقتارعا پاش بولۋىن تىلەيدى. ونىڭ كوڭىلىندە بولاشاق داستان سازى كۇمبىرلەيدى. ابسەنت پەن اقىن تىلماش كەرەك ەتپەيتىن مۇڭلى مۋزىكا ارقىلى تابىسادى…

alimkulovتاكەن الىمقۇلوۆ, argymaq.kz

باستى سۋرەت: www.animalist.ru

دوباۆيت كوممەنتاريي

ۆاش e-mail نە بۋدەت وپۋبليكوۆان. وبيازاتەلنىە پوليا پومەچەنى *

Please Do the Math      
 

موجنو يسپولزوۆات سلەدۋيۋششيە HTML-تەگي ي اتريبۋتى: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>