قازاق جىلقىسىنىڭ نەگىزى – جابى تۇقىمى

Zhaby zhylqy

جىلقى جارىقتىق الاش جۇر­تىنا مايدان دالاسىندا قىزمەت ەتكەندى­گىن, قولتىعىندا قوس قاناتى بار قازاقى جىلقىنىڭ قاشسا قۇتىلىپ, قۋسا جەتكەندىگىن, جاراقتى جاۋعا قارسى شاباتىنىن كونە تاريحتىڭ كومبەسىنەن بىلەمىز. قازىر قازاق اتقا مىنىپ, جاۋ­عا شابايىن دەپ جاتقان جوق قوي. ەندىگى بىزگە كەرەگى – ەتتى ارى سۇتتى تۇقىم. ونىڭ ۇستىنە جابىنىڭ قىسقا شىدامدىلىعى جاقسى. اۋدانىمىز­­دا جىلقى شارۋاشىلىعى جاقسى دا­مىعان. وتكەن قىس ۇزاقتىعىمەن, بىر­دە اياز, بىردە كوك مۇز بولىپ جىلقى مالىنا كوپ قيىندىق اكەلگەنىن دە جاقسى بىلەمىز. دەيتۇرعانمەن قام­بار اتانى وسىرىپ وتىرعاندار قۇ­رىق ۇستاپ قالعان جوق. قاي وكرۋگكە بارساڭ دا, دالا توسىن قاسيەتتى جا­ن­ۋاردىڭ تۇياقتارى دۇبىرگە تولتىرۋدا.

قازتالوۆ اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى بو­لىمىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, اۋدان بويىنشا 24 472 باس جىلقى مالى بار ەكەن. يساتاي ابۋلحاتين جەتەكشىلىك ەتەتىن «جاڭا تۇرمىس» وندىرىستىك كووپەراتيۆى, «بەينازار. ب» جانە «قام­قور» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىلەرى بەيبىت وتەعۇلوۆ, مۇرات حاسانوۆتار اسىل تۇقىمدى كوشىم جىلقىسىن وسىرۋمەن اينالىسادى. ال «مييالى» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى وتەپبەرگەن بەكجانوۆ ارالاس تاۋارلى جىلقى مالىن وسىرۋدە. سونىمەن قاتار اۋدانىمىزدا نۇر­لان نۇعمانوۆ («ەكپىن» شق), عايسا جۇ­ماعاليەۆ («قاراسۋ» شق), راۋان ەسەنعاليەۆ («باقىت جولى» شق) سيياق­تى كاسىپ يەلەرى دە دالا توسىن جىل­قى مالىنا تولتىرۋدا. بيىلعى جىل­دىڭ التى ايلىق قورىتىندىسى بو­يىنشا 6578 باس قۇلىن الىنعان ەكەن. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى ۋاقىت­تارىمەن سالىستىرعاندا 7,2 پايىز­عا ارتىپ وتىر. سونىمەن قاتار 2014 جىلدان بەرى 16 شارۋاشىلىق 464 باس كوشىم جىلقىسىن الىپ, اسىلداندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگى­زۋدى باستاعان. وسىنى زەردەلەپ قاراساق, اۋدانىمىزداعى جىلقى شارۋا­شىلىعىمەن اينالىساتىن شارۋا يەلەرىندە قازاقتىڭ جابى تۇقىمداس جىلقىسى از سيياقتى كورىنەدى دە تۇ­رادى.

ەندى سال شەگىنىس. سوناۋ كەڭەس دا­ۋىرى كەزىندە جىلقى مالىنا دەگەن سۇرانىستىڭ ازايىپ كەتكەن ۋاقىت­تىڭ بولعانى دا بار. سويتىپ قازاق­تىڭ جابى تۇقىمى ازا باستادى. وسىن­داي نەمقۇرايلىقتىڭ اسەرىنەن بەستىسى تايداي, تايى جاباعىداي, تۇقى­مى ازعان جىلقى پايدا بولا باستادى. قۇرىعى قۇتتى جىلقىشىلار دا كوپ بولعان جوق. بارلىق نازار اق قويعا اۋدى. ويتكەنى ول كەزدە اق قويدىڭ جۇنى التىنمەن پارا-پار ەدى. مىنە, سويتىپ حالقىمىزدىڭ تورت تۇلىگىنىڭ بىرى قامبار اتا نازاردان تىس قالعا­نى بار. قازىر زامان وزگەردى. جىل­قى­عا دەگەن سۇرانىس كۇشەيدى. وسىن­داي سۇرانىس كۇشەيىپ تۇرعاندا, دا­­لا­مىزدى جابى تۇقىمىنا تولتىرۋ تولعاعى جەتكەن ماسەلە. عىلىمي نەگىزدەمەگە سۇيەنسەك, جابى – ناعىز قازاقى جىلقى. وزگە جىلقىلارمەن سالىستىرعاندا ارتىقشىلىعى دا كوپ. ول جىل ون ەكى اي بويى جايىلىم­دا تەبىندەپ شىعادى. تىم قاتتى بو­ران, اياز بولماسا, وز كۇنىن وزى كورە­دى. ونىڭ ۇستىنە جىلقىنىڭ بۇل تۇرى دەنەسىنىڭ ىرىلىگىمەن ەرەكشەلەنەدى. قوڭدىلىعى جاعىنان العاندا كوپ جىلقىدان باسى باسىم. ىرى جىلقى­نىڭ سالماعى 450-500 كەلىگە دەيىن جەتەدى. ال بيەلەرى تاۋلىگىنە ورتا­شا ەسەپپەن 5 ليترگە دەيىن سۇت بەرەدى ەكەن. وسىنداي قازاقتىڭ جابى تۇقىمدى جىلقىسىن وسىرسە, ىرىس بوساعاڭىزعا كەلەدى دەۋگە بولادى.

وتكەندە جىلقى وسىرۋمەن اينا­لىسقانىنا 150 جىل بولعان ديناستييا «مييالى» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى وتەپبەرگەن بەكجانوۆ­پەن كەزدەسىپ قالعانىمىز بار. سوندا ول:

– اتام, اكەم, مەن, بۇگىندە بالالارىم قاسيەتتى جانۋاردى باعۋمەن كە­لەمىز. جىلقى – بىزدىڭ جانىمىز. ال بۇگىنگى كۇندە شىندىعى كەرەك, قازاق­تىڭ جابىسى ازايىپ بارا جاتىر. تىپتى كوپ ادام مۇحيتتىڭ ار جا­عىنان اعىلشىن تۇقىمداستاردى اكەلۋدە. اكەلسىن, وسىرسىن, بىراق سار دالامەن ەتەنە بايلانىستاعى جابى تۇ­قىمىنان قاشقاقتاماۋىمىز كەرەك. وسى كۇنگە دەيىن حالقىمىز سول جا­بى تۇقىمىن وسىرىپ كەلدى, – دەدى.

جىلقى وسىرۋدەن «دالا اكادەمي­گى» اتانعان بەكجانوۆتاردىڭ سوزىنە الىپ-قوسارىمىز جوق.

سەرىك  جۇماعاليەۆ, قازتالوۆ اۋدانى.  zhaikpress.kz

دوباۆيت كوممەنتاريي

ۆاش e-mail نە بۋدەت وپۋبليكوۆان. وبيازاتەلنىە پوليا پومەچەنى *

Please Do the Math      
 

موجنو يسپولزوۆات سلەدۋيۋششيە HTML-تەگي ي اتريبۋتى: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>