اۋعانباي ساناقۇلى. سەكەڭكوك

Sekenkok

(اڭگىمە)

 الىستان كوزگە بىردەن مەن مۇندالاپ كورىنەتىن وڭقاتى سەرەگى قويۋ تۇماننان ەندى ارىلعانداي. قارا جارتاستارمەن قورشالىپ, قاراعايلارمەن كومكەرىلگەن كورىكتى مەكەنگە وڭ بەرىپ تۇرعان تاعى بىر سۇلۋلىق – توستاعان تۇبىندەگى سۋداي مولدىرەگەن ەتەكتەگى شاعىن كول. كۇز مەزگىلىندە ورتالاپ, كوكتەمدە جاڭبىر سۋىمەن قايتا تولاتىن كول جاعاسىنا كۇزدە اعاراڭداپ اششى شىعادى. جاز جايلاۋدان ەكى بۇيىرى شىعا تويىنعان اۋىل مالى كۇزەۋگە كەلىسىمەن كول جاعاسىنداعى اششىعا شۇبىرادى. وڭقاتى تابيعاتىنىڭ قۇلپىراتىن شاعى دا وسى قوڭىر كۇز. جاز بويى جان بالاسى اياق باسپاي قورعاۋدا بولعان مالشىلار شاپپاسىنىڭ جايقالاتىن مەزگىلى. كولگە قوناقتاعان اققۋ-قاز, ەرمەن مەن اق جۋساننىڭ جۇپار يىسى, شەگىرتكەنىڭ شىرىلى, قويشىلاردىڭ قارا ولەڭدەتكەن كوڭىلدى ۇنى – بارى بۇل ولكەنىڭ انىنە – ان, سانىنە – سان قوساتىن.

 ***

 وڭقاتىنى ەجەلدەن مەكەن ەتكەندەردىڭ بىرى – تاعاي اقساقالدىڭ اۋىلى. كوكتەمدە مالىن تولدەتىپ, سارى كۇزدى قارسى الاتىن اتاقونىسى. جايلاۋعا شىعار مەزگىل جەتكەندە ادام بالاسى تۇگىلى, جارىقتىق مال دا مازاسىزدانىپ, جەرسىنبەي كەتەتىنى اقيقات. قارييا ەكى كۇننەن بەرى ەرتە تۇرىپ, باستاۋ باسىنداعى توبەشىكتە ىرى قارالارىن دۇربىلەۋمەن بولدى. بۇل كوشى-قون الدىنداعى دايىندىقتىڭ بىر بەلگىسى.

كوشكەندە اۋىل ماڭىن ايناداي ەتىپ تازالاپ كەتۋ قارتتىڭ جاستايىنان قالىپتاسقان ادەتى. تازالىقتى ومىرلىك سەرىك ەتكەن قارييانىڭ ىشكى جان دۇنيەسى دە, باستاۋ سۋىنداي تازا. تاعاي اقساقالدىڭ وسى پايعامبار جاسىنا دەيىن بالالارىنا داۋىس كوتەرىپ, اعايىنمەن ايقايلاسپاعانىنا كورشىلەرى كۋا.

سارسەنبىنىڭ ساتىنە دەپ جوسپارلانعان كوشى-قون ۋاقىتى دا جەتتى. كەشە كەشكە ايداپ كەلىپ, ماتاپ تاستاعان اتاندار كەزەگىمەن شومدالا باستادى. كوپ جاساپ, بار قيىندىقتى كورگەن قاريياداي جاسىنان جۇك ارتىپ ابدەن ۇيرەنگەن كارى اتاندار دا, ومىرگە ەندى قادام باسقان جاس جىگىتتەي بيىل عانا ارقاسىنا اۋىر جۇك ارتقالى تۇرعان قارا بۋرا سيياقتى اساۋلارى دا بار.

جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل. اۋىل ازاماتتارى بىر ساعات ىشىندە تۇيەلەرگە جۇكتى ارتىپ تاستادى. «ال, قۇداي جول بەرسە قوزعالايىق قاراقتارىم» – دەپ, تاعاي اقساقال سىرىن بىلەتىن قوڭىر ازبانىنا اسىقپاي جايعاستى. «جول بولسىن, كوش بايسالدى بولسىن» دەگەن دىبىستار ار تۇستان شىعىپ جاتتى. شۇرقىراعان جىلقى, موڭىرەگەن بۇزاۋ, ماڭىراعان قوزى-لاق, ورنىنان قينالا قوزعالىپ, باياۋ عانا باقىرعان جۇك ارتقان تۇيەلەر, قويشى سوڭىنا ەرە قىڭسىلاعان يتتەر تۇگەلى كوشكە كورىك بەرەدى.

بۇل كوشتى كوپتەن كۇتكەندەردىڭ بىرى – سەگىز جاسار سەيسەن ەدى. وقۋى بىتە سالىسىمەن اتا-اپاسىنا بارۋعا اسىعاتىن مەكتەپ وقۋشىسىنا اۋىل ومىرى بارىنەن قىمبات. ۇستازداردان العان بىلىمىن, جوعارى مەكتەپ وقىپ, قالا كورمەي-اق, ادامدىقتىڭ شىڭىنا جەتكەن اۋىلداعى قازىنالى قارتتاردىڭ قاسىندا جالعاستىرعىسى كەلەتىندەي…

قايتقان قۇستاي تىزبەكتەلگەن كوپ كوشتىڭ اراسىندا كۇمىس ەرى كۇن كوزىنە شاعىلىسا جارقىراعان قارييانىڭ قاسىندا ۇيىرلى جىلقىنى ايداپ, بالا سەيسەن اندەتىپ بارادى. كوشتىڭ باعىتى ۇزىن-كويتەن جايلاۋى. وڭقاتى كەزەڭىنەن اسسا بولعانى, جاسىل كىلەمدەي جايلاۋ كورىنەدى. تۇيەلى كوشكە دە ەڭ قيىنى وسى اسۋ. كوشتىڭ الدىن تالاي ۇزاق جولعا ۇيرەنگەن قارا اتان باستاپ كەلەدى. ۇلكەن ۇيدىڭ قارا شاڭىراعى وسى قارا اتاننىڭ ۇستىندە. جارىقتىق كيەلى شاڭىراقتى مال دا بولسا سەزىنگەندەي, اياعىن پاڭدانا باسادى. قارا بۋرا بىر قيعىلىق سالماقشى بولىپ ەدى, شاڭىراق يەسى مۇراتبەكتىڭ ورمەلى قامشىسى مەن ايقايى جونگە سالدى.

تاڭ اتىسىمەن قوزعالعان تۇيەلى كوش كۇن تاس توبەگە كوتەرىلە قىراتقا جەتتى. ەندىگى جول جازىقتاپ بارىپ, ەتەككە تۇسپەك. قارا شاپانىنىڭ ەكى ەتەگىن قىمتانا تاقىمىنا باسىپ العان, التايدىڭ تاۋلى جوتاسىنداي كەسەك قىر مۇرىندى تاعاي اقساقالدىڭ مىنەر جاعىندا قوڭىر قۇناندى توبىلعى قامشىسىمەن سيپاي قامشىلىپ, ومىردە وز اقىل-ويى جەتپەگەن سۇراقتارىن قويىپ, ەكى ەزۋى ەكى قۇلاعىندا سەيسەن كەلەدى. ەسىنە وتكەندەگى بىر وقيعا تۇسىپ:

– اتا, مەن وقۋدان كەلگەننىڭ ەرتەڭىندە مال قايىرىپ جۇرىپ, ۇش اتتى كىسىگە جولىقتىم. ول كىسىلەرگە جەكە-جەكە سالەم بەرەمىن بە, الدە بارلىعىنا بىر سالەم بەرەمىن بە دەپ ويلادىم دا, ارقايسىسىنا «اسسالاۋماعالەيكۇم» دەپ, امانداستىم – دەدى, نەمەرەسى بالاعا تان شىنايلىقپەن. كوپ كۇلمەيتىن اۋىر مىنەزدى قارييا نەمەرەسىنىڭ مىنا قىلىعىنا ەرىكسىز كۇلىپ:

– اي, بالامىسىڭ دەگەن, ۇش ادام تۇگىلى ۇش جۇز ادام بولسا دا, بارلىعىنا اۋىز تولتىرىپ بىر «اسسالاۋماعالەيكۇم» دەسەڭ جەتەدى, قاراعىم, – دەپ قارييا نەمەرەسىنە قارادى.

كوش كەزەڭنەن تۇسە سالىسىمەن جاز جايلاۋدى ساعىنعان قورالى قوي ايداتپاي-اق ۇشبۇتانى بەتكە الا ساۋلادى. جال-قۇيىرىعى توگىلگەن قوڭىر ايعىردىڭ ۇيىرىنىڭ سوڭىنان ساياقتار دا جارىسا شاپقىلاي جونەلدى. تاعىڭ اقساقال جىلقىلارىنىڭ كوبىسى باران, تەك ەكى قۇلا, تورت اعى بار. جۇرت وسى بەلگىسىنەن تانيتىن.

بالا سەيسەننىڭ قازىرگى ارمانى تەز ەسەيىپ, اكەسىنىڭ اقبوز اتى مەن كەنجە اعاسىنىڭ قاراكوگىنە مىنۋ. «جارىقتىق جانۋارلاردىڭ سىرتقى تۇلعاسى-اي كوز سۇيسىندىرەدى. ازامات بولىپ , تاقىمىم تولىپ, مەن دە ەرتەگىلەردەگى اقبوز اتتى حانزاداعا اينالسام عوي, شىركىن», دەپ قييالداپ قويادى.

كولەڭكە ۇزارىپ, كۇن سال سالقىنداعان مەزەتتە شارشاپ-شالدىعا تۇيەلى كوش تە جاز جايلاۋعا جەتتى. قار كەتىسىمەن كوگالدانا باستايتىن ۇزىن-كويتەن جايلاۋى جىلداعىدان جاقسى جەتىلگەن.

كورشى اقىسى – تاڭىر اقىسى. الىستان كورىنگەن «اتايىڭ» اۋىلىنىڭ كوشىن كورە سالىسىمەن ماڭايداعى قۇدايى كورشىلەرى اپپاق كوڭىلدەرى ىسپەتتى اق داستارقاندارىن قولدارىنا الا, تۇيەلى كوشكە قاراي جان-جاقتان اعىلدى. ەلگە سىيلى, ابىرويلى تاعاي اقساقالدى جۇرت ۇلكەن-كىشىسى بار, اتىن اتاماي, «اتايىڭ» اتاپ كەتكەن.

تۇيەلەردى شوگەرىپ بولا بەرگەنى سول-اق ەدى, اتتىلى-جاياۋلى شاي اكەلۋشىلەردىڭ الدى دا كەلىپ جەتتى. «اسسالاۋماعالەيكۇم, مال-جاندارىڭىز امان با, جايلاۋ جايلى, قوي مايلى بولسىن, قىستان امان شىقتىڭىزدار ما؟» دەسىپ, بىر-بىرلەرىن كورمەگەلى بىر جىلدىڭ جۇزى بولعان كورشىلەر اماندىق-ساۋلىق سۇراسىپ, ماز-مەيرام. دارحان پەيىلدى كورشىلەردىڭ داستارقانىنان سالقىنداعان ىركىت, جاڭا تۇزدالعان سارى ماي, قايناتقانىنا كوپ بولماعان جاس قۇرت سيياقتى اق تاعامنىڭ بارلىق تۇرى كەزدەسەدى.

بىر اپتانىڭ ىشىندە ويدان-قىردان كەلگەنى بار اۋىل تۇگەلىمەن جاز جايلاۋعا جايعاسىپ الدى. ۇشبۇتا جايلاۋىنىڭ ەڭ جوعارعى بۇتاسىن توردەگى وز ورنىنداي بۇرىننان اتايىڭ اۋىلى مەكەن ەتەدى.

«جايلاماسا – سان بولمايتىن» كيەلى جايلاۋ ودان سايىن قۇلپىرا تۇسكەن. ۇياداعى جۇمىرتقاداي توپتاسقان اپپاق كيىز ۇيلەر, جەر انانىڭ توسىنە جابىسقان بەس تۇلىك مال, گۇل تەرىپ, كوبەلەك قۋعان اۋىل بالالارىنىڭ «قاتا قال-قاتا قال, قارا جەرگە جاتا قال» دەپ, ەركەلەي اندەتكەن ۇندەرى, شىڭعىرتىپ اساۋ ۇيرەتكەن بوز بالالاردىڭ ايقايى, جەلىدەگى قۇلىنداردىڭ جەز قوڭىراۋداي سىڭعىرلاپ كىسىنەۋى – بارشاسى اۋىل اجارىن ودان سايىن اشا تۇسكەندەي.

اۋىل ازاماتتارى قويعا مىنىپ ابدەن جاۋىر بولعان اتتارىن جىبەرىپ, ورنىنا جايلاۋداعى توي-تومالاقتى شارلايتىن سايگۇلىكتەرى مەن ۇيرەتىلمەگەن تاي-قۇناندارىن ۇستاپ العان. اۋىلداعى اساۋ ۇيرەتەتىندەر مۇرتتارى ەندى تەبىندەگەن اعايىندى ەرجان مەن قاليجان. اساۋ تايلاردى العاشىندا بىر مىنىپ بەرسە بولعانى, سەيسەن مەن ىنىسى اسقار قوزى قايىرىپ جۇرىپ-اق, باس بىلدىرىپ الادى. جاز بويعى توي-دۋمانعا مىنۋگە ارناپ, تاقىر جەرگە ىشىن تارتسىن دەپ, ارقانداپ قويعان اتتاردىڭ اراسىندا شاڭىراقتاعى مۇراتبەكتىڭ الىس جۇرىسكە ارنالعان «سەكەڭكوك» اتى دا بار.

 ***

 سەكەڭكوك قۇلىن كەزىنەن ايداعان جىلقىنىڭ الدىن بەرمەس جەلاياقتىڭ وزى بولدى. ۇيىرلى جىلقى جۋساپ جاتسا, باسقا قۇلىنداردىڭ مازاسىن الا تۇرتە كەتىپ, جارىسا شاپقىلاپ, تىپتەن ەرىككەندە كۇن شۋاقتاپ تۇرعان سارىقارىن بيە ەنەسىمەن وينايتىن. كەشكىسىن قۇلىنداردى بوساتقاندا جالعىز وزى ۇيىرلى جىلقىنى بىر اينالىپ شاۋىپ شىقپاي, تىنشىمايتىن. وسى ارەكەتتەرىن سىرتتاي باقىلاپ وتىراتىن اۋىل اقساقالدارى «بۇل قۇلىننان بىر ونەر شىعادى» – دەپ, كوپ بولىپ تىلەۋىن تىلەپ, ۇلكەن ۇمىت كۇتتى.

جىلقى مىنەز تەكتى قازاق تۇلپار بولار ارعىماقتى قاشاندا قۇلىنىنان تانىعان. ايتسا ايتقانداي-اق, كەلەر جىلى جايلاۋداعى توي-تىلەۋدە كوك تاي بايگە بەرمەدى. كەيدە تىپتى قۇنان جارىسىنا قوسىپ جىبەرگەن كەزدەرى دە بولدى. تىسىن كورمەسە, تاي ەكەنى بايقالمايتىن. دۇبىرلى ورتاعا ۇيرەنگەن جانۋار باسىن تارتسا, تىك قارعىپ كوك اسپانعا قاققان قازىقتاي ارتقى ەكى اياعىمەن شانشىلىپ تۇرىپ الادى. باسىن سال بوساتسا بولعانى اياق-اياعىنا تيمەي سەكەڭدەپ, بيلەپ باسا جونەلەتىن كوك تايدى جۇرت وسى جازدان باستاپ «سەكەڭكوك» اتاپ كەتكەن.

جايلاۋعا شىعا ارقانى كەڭگە سالىپ, بار قيىندىقتى ۇمىتاتىن مالشىلار ۇشىن جاز مەزگىلىنىڭ ورنى ەرەكشە. اركىم وز شاما-شارقىنشا اۋلەتىندەگى توي-تىلەۋدى ەلدىڭ جيىن, كۇننىڭ جىلى بولعان كوك جايلاۋدا وتكىزۋگە نيەتتەنەدى. شابادى-اۋ دەپ ۇكىلەپ ۇمىت كۇتكەن بايگە اتتارىن دا, وسى جازدا انىقتايدى. اقسۋ, سىرعالى, شىبارقاراعاي, دوڭگەلەكساز, ۇزىن-كويتەن جايلاۋلارىندا كۇندە توي. اكىمدەر مالشىلار تويىن وتكىزەدى, بىرەۋى كەلىن تۇسىرەدى, بىرەۋى تويدان بايگەلى بولىپ, توي-تويعا ۇلاسىپ دەگەندەي قىردىڭ ساۋىقشىل ەلىنىڭ قاشاندا توي-دۋمانى تارقاعان با؟!

سەكەڭكوكتىڭ قولعا ارەڭ ۇستالاتىن شوقتىعى بيىكتەپ, مىنەر جاعىنا قۇلاعان جالى دا قالىڭداي تۇسكەن. جاز بويعى توي-تىلەۋدىڭ بىرىنەن كىلەم, بىرىنەن توقتى وڭگەردى, سەكەنكوكتىڭ ونەرىن ەل كوردى. جالپاق جۇرتقا تانىلعان تۇسى دا وسى قۇنان كەزى بولدى. دونەنگە شىققان جىلى قىشقاشتالىپ, بايگەگە قوسىلمادى.

بەستىسىنەن باستاپ سەكەڭكوك بايگە اتى ەمەس, ورتا بويلى, قارا تورى وڭدى, جيىرماداعى كەلبەتتى جىگىت – مۇرابەكتىڭ الىس جولداعى جانسەرىگىنە اينالدى. مۇكەڭنىڭ تاعى بىر قاسىنان قالمايتىن جان جولداسى ۇزىن بويلى, اقسارى كەلگەن, سوم تۇلعالى سەرىكجان. سەكەڭ ەكەۋى بالا كۇننەن تاي-قۇلىنداي تەبىسىپ, تەل وسكەن ناعاشىلى-جيەن قۇرداستار. وتاۋ تىگەر جاسقا كەلگەن قوس ازاماتقا اۋىل ۇلكەندەرى ەركىندىك بەرگەن. قىزدى اۋىلعا قىرىنداپ, تالاي ۇيدىڭ يتتەرىن شۋلاتاتىن ناعىز سەرلىك قۇرار كەزدەرى. تەك, تاعاي اقساقال مەن بايبىشەسى اقجاۋلىقتى قۋان اجەنىڭ شاڭىراق يەسى مۇراتبەككە ايتقان بىر اۋىز اقىلدارى مىناۋ ەدى:

– اينالايىن, كەنجە, بىز بىر اياعى جەردە, بىر اياعى كوردە قالتىراپ وتىرعان قارتتارمىز, قول-اياعىمىزدى جىلى سۋعا مالماسا دا, بىر شاينەك شايىمىزدى دۇرىس دەمدەپ بەرەتىن, الىس-جاقىننان كەلگەن ۇرىم-بۇتاعىمىز بەن اعايىندى وڭ كوزىمەن قارسى الاتىن, وتىمىزدى وشىرمەي, تۇتىنىمىزدى تۇزۋ تۇتەتەرلىك, ەلگە انا بولار جاقسى كەلىن كەرەك, وسىنى ەسىڭنەن شىعار ما! – دەسكەن ەكى قارييا بىردە.

سول جىلدىڭ جازىندا جىلاندىنى جايلايتىن بىر تەكتى اۋلەتكە تاعىڭ اقساقال باستاعان بىر توپ اعايىن بارىپ, قۇداندالاسىپ قايتتى. قىستا ەكى اۋىلدىڭ اراسى جاقىنداعاندا تويلارىن وتكىزەتىن بولىپ كەلىستى.

جىلاندى جايلاۋىنىڭ قاپتالىندا بىر كوك, بىر قۇلا اتتى ەكى جولاۋشى اعىزىپ كەلەدى. بۇلار, مۇراتبەكتىڭ بولشاق قالىڭدىعىن كورىپ قايتقان مۇراتبەك پەن سەرىكجان ەدى. سىرلاس زامانداستاردىڭ استىنداعى ارعىماقتارى دا بىر-بىرىنە باۋىر باسىپ, ۇيىرلەسىپ العان. مۇراتبەكتىڭ استىندا جاسىنان بايگەگە تۇسىپ, اياعىن قالاي الىپ جۇرۋدى جاقسى مەڭگەرگەن, وقتاۋداي جاراعان سەكەڭكوك. ال, سەرىكجاننىڭ مىڭگەنى دە وسال ەمەس, جىرداعى اقاننىڭ قۇلاگەرىندەي ومىراۋلى, جالدى كەلگەن قۇلا ات. بۇل ارعىماقتاردىڭ اكەلەرى جارىقتىق قۇلا ايعىر تەكتى جانۋار ەدى-اۋ! ەل اۋزىندا الى كۇنگە دەيىن اڭىز بولىپ ايتىلىپ كەلەدى.

 ***

 جون-جوتالار قىسقى اق كورپەسىن جامىلعان. جايىلىمى تاۋسىلعان قىستاۋداعى مالشىلار قوستارىن تەڭدەپ, جىلداعى ادەتىنشە قاراكولگە قوس تىگىپ, قىستىڭ ايازدى كۇندەرىن وسىندا قارسى الۋعا بەكىنگەن. كوبىنىڭ ۇستىندە قاسقىر ىشىك پەن تۇلكى تىماق.

سىرتىنان قاراعاندا قورقىنىشتى كورىنەتىن قاراكول تابيعاتىنىڭ جاراتىلىسى دا وزگەشە. مالدىڭ قابىرعاسىنداي سالالانىپ جاتقان دارالاردى ىلبىس پەن قاربارىسى, ارقار مەن تاۋەشكى مەكەن ەتەدى. كەي كۇندەرى اينالاعا اق جورعا بوران جۇرىپ, اق تۇتىن باسادى.

ايازدىڭ اشۋىنا مىنگەن تۇندەرىنىڭ بىرى. ورىستەگى جىلقىلاردى اق قىراۋ شالعان. دالا ساقشىلارى كوكبورىلەردىڭ جەم ىزدەپ, جورتاتىن مەزگىلى دە وسى كەز.

جالى قارعا سۇيرەتىلگەن قۇلا ايعىر باسىن جايىلىمنان جۇلىپ الىپ, كىسىنەپ جىبەردى. جان-جاقتا جايىلىپ جۇرگەن جىلقىلاردىڭ بارلىعى بىر قاۋىپتىڭ تونگەنىن سەزىپ, شۇرقىراسا قالدى. ادەتتە بولەك جۇرەتىن اتتار دا, ۇيىردىڭ ىشىنە كىرىپ كەتتى. قۇلا ايعىر جىلقىنى اينالا شاۋىپ شىقتى دا, بەينە سوعىستا قول باستاعان ساربازداي الدىعا وزدى. جەر باۋىرلاپ كەلىپ قالعان تۇز تاعىلارى بىر جاباعىعا دا جابىسا الماي, قۇم قاپتى. جاسىرىنىپ كەلگەننەن تۇك شىقپاسىن بىلگەن اش قاسقىرلار اشىق مايدانعا دايىندالدى. ۇيىرلى جىلقىنىڭ تاعدىرى وز مويىنىندا ەكەنىن جاقسى سەزىنەتىن تاعالى قۇلا ايعىر تىسىن ىرسيتا, ىرىلداپ كەلىپ قالعان كوكجالدى قوس اياقتاپ تۇرىپ, تۇمسىقتان تەۋىپ قالعانى سول-اق ەدى, تۇز تاعىسىنىڭ قاڭق ەتكەن ۇنى عانا ەستىلدى. باسقالارى قۇلا ايعىردى جابىلىپ جەڭبەسە, جەكە جەڭە الماستارىن بىلىپ, جان-جاعىنان ارسىلداپ, قاۋمالاپ الدى. ەنەلەرىنىڭ باۋىرىنا تىعىلعان جاباعىلار مەن قاباق قارىن بيەلەر شۇرقىراي كىسىنەگەننەن باسقا ەشتەڭە ىستەي المادى. الدىنا كەلگەنىن تىستەپ, ارتىنا كەلگەنىن تەۋىپ, وز ومىرى ەمەس, وزگەنىڭ ومىرىن قۇتقارۋعا بارىن سالعان قۇلا ايعىردىڭ قۋاتى قايتا باستادى. ايعىردىڭ السىرەگەنىن سەزگەن اراندارى اشىلعان قورقاۋ قاسقىرلار ايعىردىڭ جالىنان, قۇيىرىعىنان تارتا, جەرگە قۇلاتتى. جاۋىمەن جان بەرە ايقاسقان قۇلا ايعىردىڭ كوز الدىندا ارسىلداعان دالا تاعىلارىنىڭ بەينەسى قالدى…

تاڭ اعارا ويانعان قوستاعى جىگىتتەر تۇندە بولعان ولىم مەن ومىر اراسىنداعى ايقاستان بەيحابار ەدى. اق قاردىڭ ۇستىندە قىزىل قانعا بويالعان قۇلا ايعىر مەن سەرەيىپ جاتقان كوكجالدى كورگەندە بارىپ, باستارىن شايقاپ, تاڭعالىستى.

 ***

 التايدىڭ وركەشتەنگەن تاكاپپار تاۋلارىنا قوناقتاعان تۇمان ەندى عانا ۇيقىسىنان ويانىپ, باياۋ جىلجيدى. جەر بەتىندە تاڭعى شىق شاشىلعان كۇمىستەي جىلتىرايدى.

تاڭمەن تالاسا بيە جيناپ كەلگەن سەرىكجاننىڭ «قۇرۋ-قۇرۋ» دىبىسىنان بۇكىل اۋىل وياندى. جەلبەگەي كيىنە جۇگىرىپ شىققان جاستار جىلقىنى ورتاعا الا, قۇلىنداردى سيپاي جۇرىپ, بايلاپ شىقتى. سەرىكجاننىڭ استىندا جىلقىمەن بىرگە شاپقىلىپ, ەلىرىپ العان سەكەڭكوك بيلەپ باسىپ, شيىرشىق اتادى. مۇراتبەك جاز بويى ويدا-قىردا جۇمىسىم كوپ, سەكەڭكوكتى بيىل سەن مىنىپ تاستاماساڭ, قۇر شىعاتىن تۇرى بار دەپ, دوسى سەرىكجانعا تاپسىرعان.

سەكەڭنىڭ ەرتە تۇرۋىنىڭ دا وزىندىك سەبەبى بار بولاتىن. ۇلكەن ۇيگە كىرىپ, تاڭعى قىمىزدان بىر-ەكى كەسە اسىعا جۇتتى دا, قىستاۋداعى شاپپاسىن كورىپ كەلۋگە سەكەڭكوكپەن جولعا شىقتى.

اششى تەرى شىعىپ, تىنىسى كەڭىپ العان سەكەڭكوك باسىن تارتقان سايىن ورشەلەنىپ, شۇلعي باسادى. سەرىكجاننىڭ قارۋلى قولى بولماعان دا, الا جونەلەردەي. تاڭعى سيىرلارىن ساۋىپ جاتقان جولداعى اۋىلداردىڭ قاتىن-قالاشىنىڭ بارلىعىنىڭ كوزى سەرىكجان مەن سەكەڭكوكتە. باتىر تۇلعالى سەرىكجان ولاردىڭ تەسىلە قاراعاندارىن ۇناتپاي, ىشىنەن «تانىماعان ادامداي نەسىنە قاراي بەرەدى» -دەپ, كۇبىرلەپ قويدى.

تۇمسىقتى اينالىپ, قاپتالداعى كوكتەمگى قار سۋى اعاتىن جىراعا تاياۋ كەلگەندە, سەكەڭكوك باسىن تارتقانعا اشۋلانىپ جىرادان قارعىپ قالعان ەدى, الدىنعى ەكى اياعى جىرانىڭ شەتىنە ىلىنبەي, بار سالماعىمەن مويىنىن ىشىنە الا وماققاسا قۇلادى. مۇندايدى كۇتپەگەن سەرىكجان الىپ دەنەسىن يگەرە الماي, اتتىڭ مويىنىنان اسىپ تۇستى. سەكەڭ اتتىڭ استىنا باسىلىپ قالعان وڭ اياعىن زورعا دەگەندە سۋىرىپ الدى. قاتتى تەبىنمەن كەلىپ جىعىلعان سەكەڭكوكتەن ەش قيمىل بايقالمايدى, تەك ەكى كوزىنەن ىستىق جاس پارلاپ, ىڭقىلداپ جاتىر. سول تۇستا قويشىنىڭ ارقانداۋلى اتىن الىپ جۇرگەن بىر جاس جىگىت جۇگىرىپ كەلىپ, اتتىڭ حالىن كوردى دە, «ەندى مال بولاتىن تۇرى جوق, جارىقتىق بولماعان دا پىشاققا ىلىنسىن» – دەپ, قونىشىنداعى شولاق كەزدىگىن الىپ, سەكەڭكوكتى تاماعىنان ورىپ كەپ جىبەردى. كوك شوپ قىزىل قانعا بويالدى. سەرىگىن ولىمگە قيماي تۇرعان سەرىكجان تەرىس اينالىپ كەتتى. جاڭا عانا باسىن تارتىپ توقتاتا الماي كەلە جاتقان تۇلپارىنىڭ قايتا تۇرماسىن كورگەن سەرىكجان: «قايران جەل اياق, جانۋارىم-اي, مەنى ەر-تۇرمانىن قۇشاقتاتىپ راسىمەن جولدا قالدىرىپ كەتكەنىڭ بە؟» دەپ, سەكەڭكوكتىڭ جاپىراقتان ۇزىلگەن تامشىداي كوزىندەگى مولدىرەگەن جاسىن سۇرتىپ, سولقىلداپ تۇرىپ ۇزاق جىلادى.

كەشكى ساۋىن ۋاقىتى. اۋىل يتتەرى ۇرىپ بولماعان سوڭ, تاعاي اقساقال نەمەرەلەرىنىڭ بىرىنە «بوتەن كىسى كەلىپ, كىرە الماي تۇرماسىن, شىراقتارىم», دەپ ايتىپ اۋىز جيعانشا ۇزىن بويلى سەرىكجان ماڭدايشادان باسىن ەڭكەيتە كىرىپ كەلدى. كەلگەن بويدا اقساقالدىڭ اياق جاعىنا وتىرا كەتىپ, بۋىلىعىپ جىلاپ جىبەردى. نە بولعانىن تۇسىنە الماي ابدىراپ قالعان قارييا, سەرىكجاننان:

– قاراعىم, نە بوپ قالدى, ادام امان با؟ – دەپ سۇرادى. سەكەڭ كوزىنىڭ جاسىن جەڭىمەن سۇرتتى دە:

– اتايىم, ادام امانى, امان عوي, بىراق «سەكەڭكوكتى» ابايسىزدا ولتىرىپ الدىم – دەدى داۋسى دىرىلدەپ. ماسەلەنىڭ مان-جايىنان حاباردار بولعان سوڭ قارت:

– ازاماتىم-اي, وزىڭ امان قالعان سوڭ بولدى, جان امان بولسا, مال تابىلار, ناعاشىنىڭ جيەنگە اتايتىن بىر تايى ەمەس پە, نە بولدى سونشا ازامات باسىڭمەن بورداي ەزىلىپ – دەپ, قارييا جيەنىن تىيىپ تاستادى.

ناعاشىسىنىڭ دارقان كوڭىلىنە ەرىكسىز ريزا بولعان سەرىكجان:

- دۇرىس ايتاسىز اقساقال, قارتايساڭ قازىنا بولىپ قارتاي دەگەن, – دەپ, الدىندا تۇرعان بىر كەسە قىمىزدى باسىنا بىر-اق كوتەردى.

سەكەڭكوك اتتىڭ جۇلىنى ۇزىلىپ, مويىنى شىقتى ما, ولىمىن ەشكىم بىلمەدى. «سەكەڭكوك» اتى, «سەكەڭ مىنگەن سەكەڭكوك» دەپ, ودان سايىن جاڭعىرىپ, ەل ىشىندە اڭىزعا اينالىپ كەتتى.

ارعىماق تاعدىرىنىڭ – ازامات اتىمەن بايلانىستى بولارىن كىم ويلاعان؟!…

Auganbayاۋعانباي ساناقۇلى, 28.09.18. argymaq.kz

نەگىزگى فوتو: Soul-Mate Nutrition

 اۆتور جايلى:

اۋعانباي ساناقۇلى 1993 جىلى 28 شىلدەدە باي-ولكە ايماعىنىڭ تسەنگەل cۇمىنىندا دۇنيەگە كەلگەن. 2002-2006 جىلدارى اۋداندىق ورتا مەكتەپتى, 2006-2012 جىلدارى «رۋحانييات» ورتا مەكتەبىن بىتىرگەن. 2012-2013 جىلدارى سەمەي مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ دايىندىق بولىمىندە وقىعان. 2013-2017 جىلدارى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنييۆەرسيتەتىندە قازاق تىلى مەن ادەبيەت پانى بويىنشا بىلىم العان. بۇگىندە اقمولا وبلىسى, بىرجان سال اۋدانى, بىرسۋات اۋىلىندا ۇستازدىق قىزمەتتە. اۋعانبايدىڭ بۇعان دەيىن “قۇلىن عۇمىر” اتتى شاعىن اڭگىمەسى جارىق كورگەن. “سەكەڭكوك” سونىڭ زاڭدى جالعاسى ىسپەتتى.

دوباۆيت كوممەنتاريي

ۆاش e-mail نە بۋدەت وپۋبليكوۆان. وبيازاتەلنىە پوليا پومەچەنى *

Please Do the Math      
 

موجنو يسپولزوۆات سلەدۋيۋششيە HTML-تەگي ي اتريبۋتى: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>