جامبىل ارتىقباەۆ. تولىباي سىنشى – باعزى وعىز داۋىرىنىڭ قاھارمانى

Tolybay

قازاق شەجىرە-اڭىزدارىندا ەرتە زاماننان بەرى ەلگە تانىلعان سىنشىلار تۋرالى قىزىقتى مالىمەتتەر بار. بۇل ادامعا اتا-اناسىنان داريتىن قاسيەت كوشپەلى مال باققان ورتادا تاربيەمەن شىڭدالا تۇسەدى. سىنشىلىق قاسيەت كوشپەلى مالشى تايپالاردىڭ اراسىندا ادامعا وتە بيىك بەدەل اكەلەدى.

تاعدىرى دا, تاريحى دا جىلقىعا بايلانىستى ەۋرازييا ۇلى دالاسىنىڭ باقتاشى حالىقتارىنىڭ اراسىندا تەك سىنشىلىق ونەردىڭ عانا ەمەس, سىنشىلىق تۋرالى اڭگىمەلەردىڭ دە كوپ ساقتالۋى زاڭدى. بىزدىڭ پىكىرىمىزشە جىلقىعا قاتىستى اڭىزداردىڭ بارىنەن دە كونە داۋىردىڭ يىسى شىعادى. ال وسى سىنشىلاردىڭ ىشىندە ايرىقشا سىنشى دەپ قازاق اڭىزدارى قانجىعالى دەگەن رۋدىڭ ارعى اتاسى تولىبايدى اتايدى. ەندى شەجىرە قارييالاردىڭ ايتقان اڭگىمەسىنە كەلەيىك:

«تولىباي ۇراندى قانجىعالىعا ۇران بولعان تولىباي اتاقتى سىنشى ەكەن. جۇيرىك سىنايدى ەكەن, سىناعانى بىر قالت كەتپەيدى ەكەن دەسەدى. سول تولىبايدىڭ بىر جاس بالاسى قاراقالماق قاتىسىباننىڭ حانى قوڭتاجىنىڭ قولىنا تۇتقىندىققا تۇسىپ, قوڭتاجى قوزى باقتىرۋعا بۇيىرىپتى. كوپ بالا قوزى باعىپ جۇرسە, ايدالادا بىر قۋ باس جاتىر ەكەن. جىلقىنىڭ باسى ەكەندىگىن بالانىڭ بارى تانىپتى دا:

- تىرى كۇنىندە قانداي جانۋار ەكەن؟ – دەپ, ارى-بەرى قارايدى ەكەن. تولىباي سىنشىنىڭ بالاسى تۇلپاردىڭ باسى ەكەنىن تانىپ, ەڭىرەپ قويا بەرىپتى. قالماقتىڭ قوزى باققان كوپ بالاسى اۋىلدارىنا ايتا كەلىپتى:

- ايدالادا بىر قۋ باستى كورىپ, قازاق بالا جىلادى! –دەپ.

قوڭتاجى بالانى شاقىرىپ الىپ, سۇراپتى:

- بالام, قۋ باسقا نەمەنەسىنە جىلادىڭ؟ –دەپ.

بالا ايتىپتى:

- اكەم جۇيرىك سىنايتۇعىن سىنشى ەدى, قازاق جۇرتىنا اتى اتالعان, ارۋاعى شاشىلعان, «تولىباي سىنشى» – اتانعان. ايدالادا جاتقان قۋ باس جاي جىلقىنىڭ باسى ەمەس, تىرلىگىندە دۇبىرى جەر جارعان تۇلپاردىڭ باسى ەكەن. سونى كورگەن سوڭ: «ۋاي, جارىقتىعىم-اي, سەنىڭ تۇلپاردىڭ باسى ەكەندىگىڭدى كىم تانيدى؟ مەنىڭ تولىباي سىنشىنىڭ بالاسى ەكەندىگىمدى كىم تانيدى؟!» – دەپ, قوزى باعىپ جۇرگەنىمە قورلانىپ جىلاپ جىبەرىپپىن! – دەگەن سوڭ, قوڭتاجى قوزى باعۋدان شىعاردى, اتقا مىنگىزىپ, قاسىنا نوكەر قوسىپ:

- وزىمە قاراعان قىرىق سان قالماقتى ارالاپ تازا تۇلپاردان شىققان جۇيرىك تاۋىپ بەر! – دەپ جىبەردى. بالا قىرىق سان قالماقتى ارالاپتى, قالماقتىڭ جىلقىسى توپىرشىق بولادى ەكەن. «ات بيەدەن, الىپ-انادان». «ات تۋاتۇعىن بيە جوق, تۇلپار قايدان بولسىن؟!»- دەسىپ, جۇيرىك تابا الماي كەلىپتى. «جۇرگەن-تۇرعان جولاۋشىدان, كەلگەن-كەتكەن كەرۋەننەن قارا!» –دەپ, بۇيىرعان سوڭ, بىر كەرۋەننەن اياعى اقساق, ارقاسى جاۋىر, قۇيرىعى شولاق, كەستىرىلمەگەن بىر كوك ساۋرىكتى: «تۇلپار ەكەن!» –دەپ, سىناپ الىپ كەلىپتى.

جازعىتۇرعى ۋاقىت ەكەن, «سۇيەگى اعارسىن, بەل قىزىعىن كورسىن, كوڭىلى جابىرقاماي وسسىن!» – دەپ, ونى بىر توعىز بايتالعا ۇيىرگە سالىپتى.

شىڭىنا ابدەن جەتىپ قالعان ارىقتىڭ بىر كۇندە, بىر جىلدا بويدان ارىلا قويا ما؟ سالعان جىلى بىر بيە دە شىعارا الماپتى. قىستىگۇنى ۇيىرىندەگى بايتالدىڭ بىرىن سويدىرىپ قاراسا, بايتالدىڭ جىلىگىنىڭ ەكىباسى تۇگەلىمەن قاراكەمىك شىعىپتى.

- سۇيەگىنىڭ اعارعان-اعارماعانىن وسىنان بايقاۋ كەرەك!-دەپتى.

كوك ساۋرىك كەلەر جىلى دا بيە شىعارا الماپتى. ول قىستا ۇيىرىنەن بىر بايتالىن سويعىزىپ قاراسا, جىلىگىنىن بىر باسى اق كەمىك, بىر باسىنىڭ جارتىسى اق كەمىك, جارتىسى قارا كەمىك بولىپ شىعىپتى. ۇشىنشى جىل توعىزىن تۇگەل بۋاز قىلۋعا جاراپتى. ۇيىرىنەن بىر بايتالىن جانە سويعىزىپ قاراسا, بارماقتىڭ كولەمىندەي كاراكەمىك تابىلماپتى.

-سۇيەگى اعاردى. ال ەندى اس, تويىڭ بولسا, جارات تا, قوسا بەر, الدىن بەرمەيدى. قىرىق سان قالماقتا مۇنىڭ الدىنا تۇسەر جاندى قارا جوق!-دەگەن سوڭ, قونتاجىنىڭ سۇراعان جاننىڭ جالعىزىنا بەرە الماي وتىرعان جالعىز قىزى بار ەكەن. قىزىن بايعا تيگىزبەكشى بولىپ, قىرىق سان قالماققا ساۋىن ايتىپ, توي قىلىپ, بالاعا:

- وسىنى وزىڭ جارات تا, وزىڭ شاپ! – دەپ, بۇيرىق قىلىپتى.

سوندا بالا ەكى بۇيىرىنە قوم تەڭدەپ, تەرىن تىلىمەن جالاپ كورىپ, تەرىنىڭ اششى دامى اۋىزعا بىلىنگەندە:

- اششى تەرى الىندى – دەپ, تەزەگىن قولىمەن سىعىپ كورىپ, قولىمەن سىققان تەزەكتەن دىم تابىلماعاندا «قۋ تەزەك بولدى» – دەپتى.

تويدىڭ اتشابار كۇنى بولعاندا, مەيلىنشە الىستان ايداتىپ, بالا وزى مىنىپ شاۋىپ, ۇشقان قۇس, جۇگىرگەن اڭ دا ىلەسە المايتىن كۇيىنە تۇسكەن ەكەن. جاپادان-جالعىز كەلە جاتىر دەيدى. قاراقشىعا جەتە بەرگەندە:

- «جىلقى ۇيىرىن ساعىنسا, قۇلاق باسىن قاعىنار, ەر ۇيىرىن ساعىنسا, ايىل-تۇرمان تاعىنار» – دەگەن وسى بولاتۇعىن. قوي, حوش-امان بولىڭدار!-دەپ, سارىارقا, قايداسىڭ؟! – دەپ, جونەلە بەرىپتى.

جابىلا قۋعانمەن جالعىز جان قاراسىن كورە الا ما؟! بىر بۋاز بيەلى كوپكە شەيىن جالباڭداپ الىسىپتى. «ىشىندەگى كۇلىنىنان ايرىلىپ قالاسىڭ»- دەسە دە, قالماپتى. بىر ۋاقىتتا كۇلىنىن اتىپ جىبەرىپ, قالتا قاراپ تۇرا قالىپتى. سويتسە, جانۋاردىڭ وزىنەن شىققان بيە ەكەن, ىشىندەگى كۇلىننىڭ بۋى ەكەن.

بالا قۇتىلىپ, جازى جاپانعا شىعىپ كەتتى. باسىن تارتىپ توقتاتۋعا ال قايدا, دارمەن قايدا, ەكى قولى قارىسىپ, ۇشقان كۇسپەن جارىسىپ, قاتارلاسقاننىڭ بارى دە اۋدەم جەر بارماي, كەيىن قالىسىپ, بالانىڭ ەكى كوزىنەن سارىارقانىڭ ار توبەسىن بىر كورگەن سايىن جاس پارلاپ: «وسى كورىپ كەلە جاتقانىم وڭىم بە, تۇسىم بە, قۇداي؟!»-دەپ, زارلاپ كەلە جاتقاندا, قاس قارايىپ, تۇن بولىپتى.

ۇيدە بويجەتكەن جالعىز اپاسى بار ەكەن. اپاسىنىڭ تۇسىنە كىرىپتى. بۇل جاۋعا تۇسىپ كەتكەندە, وڭ جاقتا ايتتىرىپ قويعان قالىڭدىعى بار ەكەن. «وتاۋىڭدى وڭ جاعىما تۇسىرىپ, جانىمدى اعارتامىن», «قۋىس ۇي قۇر تۇرماس»- دەگەن سوز بار ەدى. ۇيدىڭ تىلەۋى-قۇلىن جاسىندا قوساعىنان ايرىلعان كەلىنىمنىڭ تىلەۋى نەگە بوس قالسىن؟!- دەپ, وتاۋىن تۇسىرىپ, اپاسى:

- جالعىزىم ەسەپتى: باۋىرىما باسىپ جاتىپ, ۇيىقتاماسام, ۇيقىم كەلمەيدى – دەپ, وتاۋدا جالعىز ىنىسىنىڭ قالىندىعىن باۋىرىنا باسىپ جاتىپ ۇيىقتايدى ەكەن. تۇن ىشىندە ويانىپ, توسەكتە جاتقان اكەسىنە جۇگىرىپ كەلدى دەيدى:

- سۇيىنشى, سۇيىنشى, اكەكە, جالعىزىم تۇسىمە كىردى: «قالماقتان امان-ەسەن قۇتىلدىم, مىنگەنىم – تۇلپار – دەيدى.- بۇل ارقاعا توكتايتىن ەمەس. ەكى ۇيدىڭ اراسىنان جىبەك ارقان قۇر!» – دەيدى, – دەگەن سوڭ, اكەسى:

- تۇسىڭ شىن, قاراعىم, تۇلپاردىڭ دۇبىرى قۇلاعىما كەلىپ جاتىر ەدى. بۇل سارىارقادا كايدان بولسىن, نە الا جۇرسىن؟! – دەپ, باسىمدى كوتەرمەي جاتىر ەدىم! – دەپ, ۇشىپ تۇرا كەلىپ, جالما-جان جىبەك ارقاندى قۇرىپ بايلاسىمەن, ارقانعا كەلىپ كيلىگىپ, لىقسىپ قالعاندا, بالا تۇسىپ قالدى دا, ارقان شارت ەتىپ ۇزىلىپ, تۇلپار كەتە بەردى. تولىباي سىنشى ارتقى جاعىنان كورىپ قالىپ:

- تۇلپاردىڭ وزى ەمەس ەكەن. سۋ تۇلپارىنىڭ ايعىرىنىڭ سۋ بيەسىنە شاپقانىن كورىپ, سۇيىنىپ, بويى ەمىرەنگەن ەكەن, قىر بيەسىنىڭ قۇلىنى ەكەن. بۇل سۋعا تۇسىپ كەتە المايدى. الدىندا كولدەنەڭ كۇركىلدەكتىڭ سۋى بار, سوعان بارىپ توقتايدى- دەپتى .

بالا امان-ەسەن ۇيىرىنە قوسىلدى. قۇداي پەندەسىنىڭ ۇمىتىن جاۋميد قىلمايدى. بارىنىڭ دە ويلاعانى بولدى. تولىباي سىنشىنىڭ ايتقانىنداي, تۇلپار كۇركىلدەكتىڭ بويىنا بارىپ توقتاپتى. سوندا سول ماڭايدا ۇلى جۇز ۇيسىن-قاسقاراۋ بايدىڭ اۋىلى بار ەكەن. وزىن ۇستاپ الۋ قايدا, تاعى بولىپ, سۋ باسىندا جۇرگەنىن كورگەن سوڭ, قاسكاراۋ باي بەس بايتالدى وڭاشا تاستاپ, سول بەس بايتالعا شاپقان ەكەن. قىپشاق قارابالىق-الدانازار پاڭ بالا كۇنى ەكەن دە, وزى قاسقاراۋعا جيەن ەكەن. ناعاشىسىنا بارىپ:

- نە قالاعانىڭ بولسا, ال! – دەسە, الماي, جيەندىك قىلىپ, بەس بايتالدىڭ بىرىن بۋاز كۇنىندە الىپ قاشىپ كەتكەن ەكەن دە, ارتىنان قاسقاراۋ قۋمايدى دا, زەرتتەمەيدى. قازاقتىڭ بۇرىننان جيەندىك قىلاتۇعىن عۇرىپ-عادەتى بولعاندىقتان, سول بايتال ەركەك قۇلىن تاۋىپ, وسكەن سوڭ, ۇيىرگە سالىپ, الدانازار حاننىڭ جىلقىسى شەتىنەن تۋا جۇيرىك بولا باستاعانى سول ەكەن.

سونان سوڭ مۇنىڭ جىلقىسىنان تۇقىم الۋ ۇشىن قۇدا بولماعان قازاق جوق. بۇل ورتا جۇزدە بولعان جۇيرىكتىڭ تۇپ نەگىزى سول الدانازار حانعا بارىسىپ تيياناقتايدى. ونان سوڭ قاسقاراۋ دەگەن ەلدىڭ اتى قوسىلعان جەردە وزگە ەل بايگە المايدى. جانە كۇنى بۇگىنگە دەيىن وزگە ەلگە قاراعاندا, قاسقاراۋ جىلقىسى جۇيرىك كەلەدى. «قۋاندىق اتى تۇرعاندا, بىزدىڭ سۇيىندىككە بايگە جوق. قاسقاراۋدىڭ جىلقى تۇقىمىن العان قارسۇن-كەرنەي اتى كەلگەن جەردە قۋاندىققا بايگە جوق. قاسقاراۋدىڭ وزىمەن ارالاس استا قارسۇن-كەرنەي اتىنا بايگە جوق» (1, 6 ت, 91-93 بب.).

- بۇل قاي زاماننىڭ اڭگىمەسى, بىزدىڭ اتامىز تولىباي سىنشى قاي حاننىڭ زامانىندا ومىر سۇرگەن؟

- بىرىنشىدەن, ەگەر بىز قازىرگى قانجىعالى اتالاتىن رۋدىڭ اتا تاراتاتىن اقساقالدارىنان سۇراساق, ولار تولىباي سىنشى بىزدىڭ ون تورت-ون بەسىنشى اتامىز دەيدى. بىراق شەجىرەگە قاراعاندا ەرتەدە ومىر سۇرسە كەرەك, سەبەبى شەجىرە ايتۋشىلار اتا تاراتقاندا اتاعى شىققاندارىن عانا اۋىزعا الىپ, كوپشىلىگىن تاستاپ كەتەدى.

ەكىنشىدەن, تاعى بىر اڭگىمەلەردە تولىبايدىڭ «قانجىعالى» اتالاتىن سەبەبى ونىڭ جاسىندا ەرلىكتى كوپ كورسەتىپ حاننىڭ جىعاسىن كيگەنىندە دەيدى. «جىعا» دەگەن ەرتە زاماندا ەل بيلەۋشى سۇلتانداردىڭ, باتىرلاردىڭ باسىنداعى بوركىنە بەكىتىلگەن قاۋىرسىن. ونى بۇرىن نە التىننان, نە كۇمىستەن جاساپ باتىرلار باسىنداعى دۋلىعاعا بەكىتىپ الادى. وسى تولىباي بابامىز قازاقتىڭ ىشىندە العاش باس كيىمىنە التىن جىعا تاققان ەكەن دەپ اڭگىمەلەيدى بىزدىڭ قازاقتىڭ قارييالارى. سول سەبەپتى تولىبايدان تاراعان ەل «قانجىعالى» اتانادى-مىس.

وسى جورامالداردى نىسانا قىلىپ ازداپ تاريحي ەسەپ جاساپ كورەيىك. ەگەر تولىباي سىنشى بىزدىڭ زامانىمىزدان ون تورت-ون بەس اتا بۇرىن ومىر سۇرسە, ونىڭ ومىر سۇرگەن جىلدارى شامامەن حY-حYى عاسىرلار بولىپ شىعادى. بۇل اڭگىمە ەشقانداي قيسىنعا كەلمەيتىنى بەلگىلى. سەبەبى قانجىعالى اتالاتىن رۋ تەك قازاقتىڭ عانا قۇرامىندا ەمەس, وزگە دە تولىپ جاتقان تۇركى تىلدەس ەلدەردىڭ ىشىندە بار. ەندەشە قانجىعالى اتالاتىن ەلدىڭ تاريحىن قازاق حاندىعىنا دەيىنگى ۋاقىتتان ىزدەۋ كەرەك. ال ەگەر قانجىعالى ۋىز حاننىڭ زامانىندا, وسىنشاما ەرتە زاماندا ومىر سۇرسە, ونىڭ تۇقىم- جۇراعاتى دا سونشالىقتى مول بولۋى كەرەك.

جوعارىدا باياندالعان اڭىز تۇرىك حالىقتارى الى ىدىراماي تۇرعان, بىرتۇتاس تۇران مادەنيەتىنىڭ ەسكەرتكىشى. ونى بىز بىرنەشە مىسالمەن دالەلدەي الامىز. 1910 جىلى التايلىق پاۆەل تيۋحتەنەۆ ورىس زەرتتەۋشىسى ا.ۆ.انوحينگە ايتقان اڭىزدارىنىڭ ىشىندە مىناداي بىر قىزىقتى سيۋجەت بار:

«ودين يۋنوشا-التاەتس, سىن بوگاتىح روديتەلەي, پوپاۆشي ۆ پلەن, پاس ستادا ۋ سۆوەگو پورابوتيتەليا كازاحا. سكۋچايا پو سۆوەي رودينە, ون سلاگال پەسني و نەي, چاستو پەل يح, كوگدا ۋداليالسيا وت ايلوۆ ۆ ستەپ ستادامي سۆوەگو گسوپودينا. سكورو وب ەتوم ۋزنال گوسپودين, كوتورومۋ دونەسلي ەگو پريسلۋجنيكي. «و چەم تى پوەش ۆ سۆويح پەسنياح ؟» سپروسيل يۋنوشۋ-التايتسا كازاح. «پو كونسكومۋ كالۋ, كوتورىي پلىۆەت پو ۆولنام يرتىشا, يا ۆيجۋ, چتو ۆ تۆويح ستاداح ەست ارگىماك», -سكازال يۋنوشا. –«ۆ ستاداح وتتسا موەگو ۆ التاە منوگو ارگىماكوۆ, تام يا ناۋچيلسيا راسپوزنوۆات يح وت وبىكنوۆەننىح لوشادەي».

وبرادوۆالسيا پورابوتيتەل, چتو ۆ ەگو تابۋنە ەست ارگىماك, ي ۆەلەل سوبرات ستادا ك ايلۋ. پەرەد گلازامي يۋنوشي پروبەجالي ۆسە لوشادي ودنا زا درۋگوي, نو سرەدي نيح ون نە ناشەل ارگىماكا. «ۆ تۆويح ستاداح ەششە دولجنى بىت لوشادي»,-سكازال يۋنوشا. ۋيازۆلەننىي چۋۆستۆوم رازوچاروۆانييا, پورابوتيتەل ۆەلەل پريۆەستي پوسلەدنيۋيۋ لوشاد-كلياچۋ-سوگۋم, نا كوتوروي پاستۋح –ستاريك پاس ستادا, ي سكازال يۋنوشە: «نەۋجەلي تى دۋماەش, ەتا كلياچا ي ەست ارگىماك؟».

يۋنوشا نا گلازاح پريسۋتستۆۋيۋششيح پولوجيل ناپەرەۆەس نا سپينۋ كلياچي مەشوك س پەسكوم, سەل نا نەە ي سدەلال نەسكولكو كرۋگوۆ, پوستەپەننو ۆىسىپايا پەسوك يز مەشكا. لوشاد س كاجدىم نوۆىم كرۋگوم دەلالاس بودرەە ي بودرەە, ي ناكونەتس پري پوسلەدنەي گورستي پەسكا دوستيگلا نەوبىچاينوي بىستروتى بەگا. وت ۋديۆلەنييا پريسۋتستۆۋيۋششيە پريشلي ۆ وتسەپەنەنيە. يۋنوشا ۆوسپولزوۆالسيا ەتوي مينۋتوي ي پومچالسيا نا ارگىماكە ۆ گورى التايا, نا سۆويۋ رودينۋ. ۆ ودين دەن پروبەجال ون ۆسە پرسوترانستۆو, رازدەلياۆشەە ايلى پورابوتيتەليا-كازاحا وت ايلوۆ ەگو رودينى.

ۆ ەتوت دەن وتەتس يۋنوشي سوبرال ك سەبە گوستەي, س كوتورىمي دەليلسيا سۆويم گورەم و پلەنەننوم سىنە. پري ناستۋپلەنيي ۆەچەرا وتەتس يۋنوشي ناستوروجيل سۆوي سلۋح, گوۆوريت: «چۋ, يا سلىشۋ توپوت كوپىت ارگىماكا. ەتو نەپرەمەننو يز پلەنا ەدەت موي سىن».

بولشوي تولپوي حوزياين ي گوستي ۆىشلي يز ايلا ي دەيستۆيتەلنو ۋۆيدەلي پودەزجايۋششەگو پلەننيكا نا ارگىماكە. گورە روديتەلەي سمەنيلوس نا رادوست. ۆ بلاگودارنوست زا ۋسلۋگي يۋنوشا وتپۋستيل ارگىماكا نا ۆوليۋ, كوتورىي ناپراۆيلسيا ك ستەپيام سۆوەي رودينى, ك يرتىشۋ. ون پروحوديل كەنگينسكۋيۋ دولينۋ, زدەس وستاناۆيۆشيس, ۆاليالسيا ي, پو پوۆەريام التايتسەۆ, وستاۆيل پوسلە سەبيا سچاستە «سۋس» نا سكوت. پوچەمۋ دو سيح پور ۆ ەتوي دولينە ۆ بولشوم كوليچەستۆە پلودياتسيا لوشادي» (2,س.254).

بۇل اڭىز تەك التايلىقتاردىڭ اراسىندا عانا ەمەس, ورتالىق ازييانىڭ كوپتەگەن تۇرىك-موڭعول تەكتەس ەلدەرىندە كەزدەسەدى. ادام اتتارى وزگەرگەنىمەن, اڭىزدىڭ تۇپ نۇسقاسى بارلىق جەردە بىر, ياعني تولىباي سىنشى تۋرالى اڭىز ەۋرازييالىق تۇرىك حالىقتارىنىڭ ورتاق قازىناسى. بىزدىڭ ويىمىزشا ەڭ تولىق نۇسقاسى جوعارىدا كەلتىرىلگەن قازاق اڭىزى, بىر قىزىعى قازاق نۇسقاسى «كورۇعلى» جىرىنىڭ العاشقى بولىمىندەگى نەگىزگى ارقاۋ. ەندەشە قازاق اراسىنداعى «تولىباي سىنشى تۋرالى اڭىزدىڭ شىققان ۋاقىتى تىم ارى, تىپتى حەتتا ەلىنىڭ اتاقتى ات باپكەرى, ات سەيىس كەككۋلي (قيقۋلى) مەن تولىباي اراسىندا بىزگە بەيمالىم بايلانىس بولۋى دا مۇمكىن. ەڭ باستىسى تۇلپارعا بايلانىستى اڭگىمەدە سۋ (ەرتىس, كۇركىلدەك ت.ب.) ايتىلادى. تۇلپاردىڭ ايعىرىنىڭ (سۋىن) سۋدان (تەڭىزدەن, مۇحيتتان) شىعۋى, نەمەسە قايتا سۋعا تۇسىپ كەتۋى قازاق ميفتەرىنىڭ الى دە زەرتتەلمەگەن تاماشا تاقىرىپتارىنىڭ بىرى.

ادەبيەتتەر:

1. كوپەيۇلى م.ج. شىعارمالارى. ت.9. 64-72 بب. پاۆلودار, 2013.

2. وكتيابرسكايا ي.ۆ. ستراتەگيي ۆزايمودەيستۆييا ۆ پوگرانيچنىح رايوناح يۋجنوي سيبيري سكۆوز پريزمۋ ەتنيچەسكوگو سوزنانييا//نارودوناسلەنيە سيبيري: ستراتەگيي ي پراكتيكي مەجكۋلتۋرنوي كوممۋنيكاتسيي (حۋىى-ناچالو حح ۆەكا). نوۆوسيبيرسسك, 2008.

Artyqbaevتاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور جامبىل ارتىقباەۆ, argymaq.kz

نەگىزگى فوتو: Behance

دوباۆيت كوممەنتاريي

ۆاش e-mail نە بۋدەت وپۋبليكوۆان. وبيازاتەلنىە پوليا پومەچەنى *

Please Do the Math      
 

موجنو يسپولزوۆات سلەدۋيۋششيە HTML-تەگي ي اتريبۋتى: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>