كوكپارشى كەلىنشەك

Kokparshy kelinshek

…نامىسىن بەرمەۋ ۇشىن جاتقا قولدان

ارۋلار از بولدى ما اتقا قونعان؟… – دەپ جۇبان مولداعاليەۆ «مەن قازاق قىزدارىنا قايران قالام؟»  اتتى  جىرىندا قازاق قىزدارىنىڭ ەرلىگىنە تانتى بولادى.  ەل باسىنا كۇن تۋعان زامانداردا ەركەكتەرمەن تىزە قوسا شايقاسقا تۇسكەن انالارىمىز, اپكەلەرىمىز از ەمەس. ارىگە سۇڭگىسەك توميريس, بەرىگە قاراي جاقىنداساق بوپاي قاسىمقىزى, جۇبان اقىنشا ايتار بولساق «ەرلىكتىڭ قوس قاناتىنداي» بولعان  الييا مەن مانشۇك, حيۋاز دوسپانوۆا, جەلتوقسان كوتەرىلىسى كەزىندە كوزگە تۇسكەن لاززات پەن سابيرا باستاعان جۇزدەگەن قاراكوز قىزدارىمىز بۇل سوزىمىزگە دالەل.

بۇگىنگىدەي بەيبىت زاماندا ونەرىمەن, يا بولماسا بىلىمىمەن اتىمىزدى الەمگە تانىتىپ جۇرگەن اپكە-قارىنداستارىمىز جەتەرلىك. الدىڭعى بىر ماقالامىزدا ايگەرىم اتتى شاباندوز قىز جايلى جازعان بولاتىنبىز. ماقالا بارىسىندا  «قىزدار ارالاسپاعان بىر عانا سپورت تۇرى بار. ول – كوكپار» دەگەنىمىز دە بار ەدى. دەسەك تە, جەكەلەي كوكپار تارتقان قىز-كەلىنشەكتەردىڭ بار ەكەنىن جوققا شىعارمادىق.  ايگەرىم جايلى ماقالامىز جارييالانعان كۇنى-اق, بىر وقىرمانىمىز وز اۋىلدارىندا كوكپارشى كەلىنشەك بار ەكەنىنەن حاباردار ەتتى. سوز اۋانىنان-اق اڭعارىپ وتىرعان بولارسىزدار.

سونىمەن نازارلارىڭىزعا كوكپار تارتىپ, قىز قۋۋعا تۇراقتى تۇردە قاتىسىپ جۇرگەن سوزاق اۋىلىنىڭ تۇرعىنى  التەشوۆا ادولات داداحانقىزىمەن سۇحباتىمدى ۇسىنامىن.

- ادولات, وقىرمانىمىزعا وزىڭىز جايلى قىسقاشا مالىمەت بەرىپ وتسەڭىز…

- مەن, 1971 جىلى بۇرىنعى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا, قازىرگى تۇركىستان وبلىسى, سوزاق اۋدانىنا قاراستى سوزاق اۋىلىندا تۋىپ-وستىم.

- جىلقىعا دەگەن قۇمارلىعىڭىز قانشا جاسىڭىزدا باستالعان ەدى؟

- تۋعانىمنان اتقا قۇمار بولدىم دەپ ايتۋىما دا بولاتىن شىعار. ۇش جاسىمدا «اتقا مىنەم, اتقا مىنەم» دەپ جىلاي بەرگەن سوڭ, اكەم اتقا وتىرعىزىپ, جەتەكتەپ جۇرگەن ەكەن. بەس جاسىمدا ۇيدەگى جۋاس اتتارعا مىنە الاتىنمىن. جاي عانا مىنىپ قويماي, مال قايىرىپ كەلەتىن دارەجەگە جەتكەن ەدىم. بەس جاسىمنان بۇگىنگى كۇنگە دەيىنگى ومىرىم تەك جىلقىمەن بايلانىستى. اتقا دا شاپتىم, كوكپاردى دا تارتتىم, قىز قۋۋعا دا قاتىستىم. الى دە وسى ىستەرمەن اينالىسىپ جۇرمىن.

- اكە-شەشەڭىز جايلى ايتا كەتسەڭىز…

- مەنىڭ اكەم دە شەشەم دە مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسقان, اۋىلدىڭ كۇيبەڭ تىرشىلىگىمەن كۇنىن كورگەن ادامدار. ەكەۋى دە اتقا مىنىپ, كوكپار تارتقان ادامدار ەدى. اكەم جۇيرىك ات ۇستاپ, ونى بايگەگە قوسىپ قىزىقتاعاندى جاقسى كورەتىن جان بولاتىن. انام دا تاپ قازىرگى مەن سەكىلدى كوكپار بولسا كوكپارعا, قىز قۋۋ بولسا قىز قۋۋعا شىعا سالاتىن جانتىن. اكەم جوقتا اتقا مىنىپ, جوق قاراپ, جىلقى قايىرا سالۋ ول كىسى ۇشىن ۇيرەنشىكتى شارۋا بولىپ سانالاتىن.  سودان بولار, ولار مەنىڭ اتقۇمارلىعىما قىرىن قاراعان جوق. بايگەگە شابۋىما دا قارسى بولمادى.

- سىز سوندا بايگەگە شاباندوز رەتىندە شاۋىپ كوردىڭىز بە؟  جۇلدەلى ورىنداردان كورىنە الدىڭىز با؟

- ارينە,  شاباندوز بولۋ باقىتىن  سەزىنىپ كورگەن اداممىن. ۇمىتپاسام, 1984 جىلى وزىمىزدىڭ ۇيدىڭ بىر قۇنانىنا شاپقان بولاتىنمىن. بۇل بايگە اۋداننىڭ باسىندا وتكەن ەدى. سول جولى بىرىنشى ورىندى يەمدەندىم. دال سول جىلى كۇزدە وزىمىزدىڭ اۋىلدا وتكەن بىر بايگەدە ەكىنشى ورىنعا ىلىكتىم. «اتىما شاۋىپ بەرشى»  دەگەن اۋىلداستارىمىزدىڭ تالايىنىڭ قولىن قاقپاي,  اتىنا شاپتىق قوي. قايسىبىرى  ەستە قالدى دەيسىڭ.

- ومىرلىك سەرىگىڭىزدى تابۋعا ات سپورتىنىڭ سەپتىگى تيدى مە؟

- جولداسىمدى ات سپورتى ارقىلى تاپتىم دەسەم وتىرىك بولىپ كەتەر. ەكەۋمىزدىڭ وتباسىن قۇرۋىمىزعا جارىستىڭ دا, كوكپاردىڭ دا ەش قاتىسى جوق. دەگەنمەن, ول دا اتقۇمار جان. اتبەگىلىگى بىر توبە, كوكپارشىلىعى بىر توبە جىگىت قوي. ەكەۋمىز بىر-بىرىمىزدى بۇرىننان بىلەتىنبىز.

- قىز قۋۋعا قانشا جاسىڭىزدان باستاپ قاتىستىڭىز؟

- قىز قۋۋعا ون بەس جاسىمنان باستاپ قاتىستىم. ول كەزدە سوۆحوزدىڭ اتىنان قاتىساتىنبىز. شوپاندار تويى, سابان توي سەكىلدى ۇلكەن تويلاردا سوۆحوز-سوۆحوزعا بولىنىپ, تۇرلى ويىندار وينالاتىن. سوزاق اۋىلىنىڭ اتىنان تالاي مارتە قىز قۋۋعا قاتىسقان بولاتىنمىن.

- قىز قۋۋعا الى كۇنگە قاتىسادى ەكەنسىز. بۇعان بالا-شاعاڭىز, جولداسىڭىز قالاي قارايدى؟

- مەن قىز قۋۋعا قاتىسامىن دەسەم كۇيەۋىم ات جاراتا باستايدى. بۇل ونىڭ قارسى ەمەس ەكەنىن بىلدىرەدى ەمەس پە؟ اتىمدى ۇكىلەپ, قىز قۋۋعا وزى اپارادى.  بالا-شاعام «انامىز اتقا جىگىتتەردەن كەم مىنبەيدى» دەپ ماقتان تۇتىپ وتىرادى.

- قىز قۋۋعا قاتىسقان كەزىڭىزدە قۋىپ جەتكەن جىگىتتىڭ جاۋىرىنىنان شىنىمەن قاتتى ۇراسىز با؟

- بۇل ويىن عوي. جاي عانا بىر-ەكى رەت قامشى تيگىزىپ وتەمىن. ويىننىڭ ەسەبىنە جازىلاتىنداي كورىنىس جاسايمىز عوي. قازىرگى قارسىلاستارىمنىڭ كوبى جاس بالالار. انا رەتىندە ولاردى قاتتى «جازالاۋعا» قولىم بارمايدى.

- بالالارىڭىز ات سپورتىنا جاقىن با؟ قانشا بالا تاربيەلەپ وتىرسىزدار؟

- بالالارىمىز ات دەسە ەلەڭدەپ تۇرادى.  اكەسى مەن شەشەسى اتقۇمار بولعان سوڭ ولاردىڭ قانىندا بار دۇنيە عوي. ماشينا دەگەنگە قاراعاندا جىلقىعا جاقىن. بىر قىز, ەكى ۇل تاربيەلەپ وتىرمىز. قولىم قالت ەتە قالسا, ۇلدارىمدى اتقا مىنگىزىپ, ات ونەرىنىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتىپ قالۋعا تىرىسامىن.

- نەگىزگى تابىس كوزىڭىزدى قانداي كاسىپتەن تاۋىپ وتىرسىز؟

- مەن كىشكەنە كەزىمنەن «وقۋ وقىسام, قالاعا بارسام ەكەن» دەپ وسكەن بالا ەمەس ەدىم. سونىڭ اسەرى مە ەشقانداي دا جوعارى بىلىم بەرەتىن وقۋ ورنىندا وقىماپپىن. كاسىبىمىز دە, ناسىبىمىز دە جىلقى. بيە ساۋىپ, ساۋمالى مەن قىمىزىن ساتاتىن قاتارداعى كوپ كەلىنشەكتىڭ بىرىمىن. بىزدىڭ اۋىلعا كەلىپ جاتساڭىز, ۇيگە سوعىپ, بال قىمىزىمىزدان دام تاتىپ قايتىڭىز.

- سىزدى كوكپارعا دا قاتىسقان دەپ ەستىپ جاتىرمىز. كوكپار شابۋ دەگەنىمىزدىڭ وزى اناۋ-مىناۋ ازاماتتىڭ قولىنان كەلمەيتىن دۇنيە عوي. وسى ونەرىڭىز جايلى تارقاتا كەتسەڭىز

- مەن نەگىزى ۇلكەن سالىمى بار كوكپارلارعا قاتىسپايمىن. ونداي كوكپارعا قاتىسام دەسەم دە قاتىستىرماس ەدى.  ال, بىر اۋىلدان ەكىنشى اۋىلعا كوكپار الىپ قاشۋ سەكىلدى اۋىلارالىق كوكپارلارعا قاتىسىپ تۇرامىن. ونداي كوكپارعا كۇيەۋىم دە قاتىسادى. ەكەۋمىز بىر كوماندا ساپىندا ويناپ, تالاي سەركەنى اۋىلعا اكەلدىك قوي. بىزدىڭ جاقتا كوكپار ويىنى ەكى كۇندە بىر بولادى عوي.  اۋىلدىڭ جىگىتتەرى تارتىسىپ جۇرىپ, سەركەنى مەنىڭ الدىما وڭگەرىپ بەرەدى. مەنىڭ جۇمىسىم جۇيرىك اتپەن اۋىلعا قاراي الىپ قاشۋ.

- «اي, وسى ونەرىڭدى قويساڭشى» دەپ ەسكەرتۋ جاساعان ادامدار بولدى ما؟

- جوق, ونداي ەسكەرتۋ ەستىپ كورمەدىم. سەبەبى, كىشكەنتاي كەزىمنەن اتقا مىنگەندىگىمنەن بولار, ەشكىمگە بۇل قىلىعىم ەرسى كورىنبەيدى. اۋىلدىڭ ادامدارىنىڭ كوبىنىڭ كوزىنە ەركەك  بولىپ كورىنەتىن سەكىلدىمىن. مەنى ايەل ساناتىنا قوسپايتىن سەكىلدى كوپ اۋىلداسىم. كورشى ماڭايلارداعى كوكپار, قىز قۋۋ ويىندارىنا اۋىلىمىزدىڭ اتىنان باراتىن كوماندانىڭ بەلدى مۇشەسىمىن دەپ ماقتانىشپەن ايتا الامىن.

قىز قۋۋعا قانشا جاسىڭىزعا دەيىن قاتىسپاق ويىڭىز بار؟

- «مىنا جاسقا كەلگەننەن سوڭ قويامىن» دەپ ناقتى بىر جاستى بەلگىلەپ ايتا المايمىن. بۇل سپورت بولعانىمەن  تاپ وسى سپورت ويىنىندا ويىنشىنىڭ مەجەلى جاسى كورسەتىلمەگەن.  اللا اتتان تۇسىرمەيىنشە, دەنساۋلىعىمىز جاراپ تۇرسا الى بىراز قاتىسا بەرەتىن بولارمىن.

- قىزىڭىز وزىڭىزدىڭ جولىڭىزدى قۋىپ, «قىز قۋۋعا قاتىسامىن» دەسە رۇقساتىڭىزدى بەرەسىز بە؟

- «اكە بالاعا سىنشى» دەگەن ماقال بار عوي. قىزىم اتقا مىنە العانىمەن تاقىمى بوستاۋ.  «بولامىن دەگەن بالانىڭ بەتىنەن قاقپا, بەلىن بۋ» دەگەن دە بار. جالىنداپ تۇرسا, رۇقساتىمدى بەرەر ەدىم. بىراق, قىزىم ول جاعىنان مەنىڭ جولىمدى قۋماپتى. ايتپەسە, قازىر التىنشى سىنىپتا وقىپ جۇر عوي. وزىمىز بۇل جاسىمىزدا اتتىڭ  قۇلاعىندا وينايتىنبىز. ال, ەكى ۇلىما كەلەر بولسام, ولار شىنىمەن دە اتقۇمار. بولاشاقتا ەكەۋىنەن مىقتى شاباندوز شىعىپ قالۋى دا مۇمكىن. كىشى ۇلىمىز الى بەس جاستا, ۇلكەن ۇلىمىز تورتىنشى سىنىپتا وقيدى.

- اتبەگىلىك, شاباندوزدىقتان باسقا قانداي قىرلارىڭىز بار؟

- ايەل ادام بولعاندىقتان تاماق ىستەي بىلۋ مىندەتىمىز. كۇيەۋىم مەن بالالارىمنىڭ جىرتىلعان كيىمدەرىن جاماۋ دا كۇندەلىكتى تىرلىككە جاتادى عوي. شاپان پىشىپ, تون تىگەتىن ونەرىم بار دەپ سىزدى الداي المايمىن. اتقا شاپقاننان بولەك موتوتسيكل تەبە الاتىن ونەرىم بار.

- اڭشىلىققا دەگەن كوزقاراسىڭىز؟  مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسىپ جۇرگەن سوڭ  مىلتىق اتا الاتىن شىعارسىز؟

- اڭشىلىق دەگەن باعزى زاماندا ادامدارعا ازىق كەرەك بولعاننان كەيىن تۋعان دۇنيە عوي. قازىر دالا جانۋارلارىنا قاراپ قالعانىمىز جوق قوي. اڭدى جول تالعامايتىن كولىكپەن وڭدى-سولدى قۋىپ, الىستاعى جىرتقىشتى كوز الدىڭا اكەلىپ بەرەتىن مىلتىقپەن اتىپ الۋدى مەن اڭشىلىققا سانامايمىن. يت قوسىپ, قۇس سالعاننىڭ دا وز قىزىعى بار شىعار. بۇل جەردە تۇز تاعىسى مەن اڭشىنىڭ كۇشى تەڭ بولىپ تۇر. مەن جالپى زورلىق-زومبىلىققا قارسى اداممىن. سوندىقتان اڭشىلىققا دا قارسىمىن. ال, مىلتىق اتا الامىن. باياعىدا اكەمنەن مىلتىق اتۋدى دا ۇيرەنگەنمىن. اكەمىز قايتىس بولعان سوڭ «قۇجاتتارى تولىق ەمەس» دەگەن جەلەۋمەن قۇزىرلى ورگان قىزمەتكەرلەرى ول مىلتىقتى الىپ قويعان بولاتىن.

- راحمەت, ادولات! بالا-شاعاڭىزدىڭ قىزىعىن كورىڭىز! ارقاشان اينالاڭىزداعى ادامدارعا قۋانىش سىيلاپ, گۇلدەي جايناپ جۇرە بەرىڭىز! اۋىزدىعىمەن الىسقان تۇلپارلارىڭىزدىڭ تۇياعى مۇقالماسىن!

Aisultanايسۇلتان جاقىپوۆ, el.kz

دوباۆيت كوممەنتاريي

ۆاش e-mail نە بۋدەت وپۋبليكوۆان. وبيازاتەلنىە پوليا پومەچەنى *

Please Do the Math      
 

موجنو يسپولزوۆات سلەدۋيۋششيە HTML-تەگي ي اتريبۋتى: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>