Jarasbay Süleymenov. Ala bïeniñ älegi

ala bye

(Äñgime)

 Keşke jumıstan oralğan betim edi, aldımnan nemerem Batırxan jügire şığıp:

– Ata, ala bïe joq, – dedi.

– Tor bïe men küreñ üyde me?

– Ïä, olardı jaña ğana äkelip qamadım. Ala bïeni izdep barmağan jerim joq, osı mañayda bolsa közime şalınar edi…

Ala bïe bir ğana qulındağan jas mal, köktemde Esildiñ ar jağındağı Ledenevo selosınan Germanïyağa köşkeli jatqan bir nemisten satıp alıp edim. Özi torı bolsa da oñ jaq büyirindegi aq tañbasına qarap Ala bïe dep atap ketkemiz. Onıñ üstine tört ayağı tuyaqtan jilinşikke deyin aq. Ünemi tusawlı jüretin. «Qayda ketwi mümkin? Basqa bir üyirge qosılmasa?»

Sol küni jel teriskeyden soğıp, eki keştiñ arasında qara dawıl köterilmesi bar ma. «Tañerteñ özi bir jerden şığar» dep izdey qoymadıq.

Sodan Ala bïe kelesi küni de, odan arğı künderi de qarasın körsete qoymadı. Körşimiz Bolattıñ torı baytalı da joq bolıp şıqtı.

– Bizdiki qulınınan qolğa üyrengen mal edi, künde keşke üyge özi keletin, birew aydap äketpese jaradı, – dep Bolat küdigin jasırmağan.

Mende wäj joq. Öytkeni, Ala bïe sırminez mal emes. Äkelgennen beri eki bïeniñ soñında jüretin. «Qayda ketwi mümkin? Älde, jılqı malı üyrengen jerin umıtpaydı dewşi edi, Ledenevosına tarttı ma eken?» Osı oymen elw şaqırım jerdegi Ledenevoğa barıp, jılqışılarmen söylesip, turğındardan surastırıp jartı künimdi ötkizdim. «Kördim» degen bir jan joq.

Qalanıñ däl irgesindegi biz turatın Ozernıydı Esil orap ötedi. Demek, öz betimen ketken mal soltüstik-şığısqa qaray ğana betteydi.

«Tabılıp qalar» degen ümitpen alğaşında eşkimdi dürliktire qoymap edik,tipti bolmağan soñ awdandıq işki ister bölimine xabarladıq. Ondağılar ötinişimizdi alıp qaldı.

«Olarğa senbeñder, jay da jumıstarı bastan asıp jatır». Janaşırlardıñ osı sözderiniñ de janı bar-aw dep oyladıq. Öytkeni, teledïdardı iske qossañ boldı, künde estïtiniñ atıs-şabıs, urlıq. Bölimdegi sawsaqpen sanarlıqtay ğana qızmetker seniñ bïeñdi izdey me, solarmen kürese me?! Olardı da tüsinwge boladı. Aqırı, ne kerek, jumıstan suranıp, bïemdi özim izdewge bekindim. Adal aqı, mañday termen kelgen mal ğoy. Onıñ üstine «Bälenşeniñ bïesin üyiniñ irgesinen awzın añqïtıp alıp ketipti» degen alıp-qaşpa sözderden keyin namısım da qaynap ketti.

Keş bolsa «Tïse terekke, tïmese butaqqa» degendey tanıstarğa telefon şalamın. Xabar joq. Tipti birazdan keyin Ala bïe joğalğalı neşe kün ötkeninen de jañıla bastadım.

Osılay del-sal bolıp jürgenimde quqıq qorğaw organında isteytin bir tanısım:

– Keşegi mälimette jür. Reseyden urlanğan bes jılqımen beri ötpek bolğan üş jigittiñ ekewi ustalıp, birewi qaşıp ketipti, – dedi.

– Qay awıldıñ jigitteri eken?

– Üşqudıqtiki.

Üşqudıq bizdiñ Ozernıydan tötesinen jïırma-aq şaqırım. Burın bir-eki ret bolğanım bar, şağın ğana awıl. «Ana jaqtan jolı bolmağan soñ, közine birinşi ilikken meniñ bïemdi minip ketwi mümkin-aw» degen oy sap ete tüsti de, Üşqudıqqa tartayın. Resey şekaraşılarına ustatpay ketken jigittiñ atı-jönin bilip alğam. Üşqudıqqa kire bere köşede kezdesken jası alpıstar şamasındağı er adamnan Asxat Mälikovti qaydan jolıqtırwğa bolar eken dep suradım.

– Sonımen bir aptadan beri körgem joq, – dedi ol. Sosın şegir közderin mağan qadap:

– Nemene, jılqıñız joğaldı ma, – dedi.

Qwanıp kettim. «Adasıp osı awılğa kelip qalğan ğoy» degen oymen belgilerin ayta bastadım.

– Torı bïe, oñ jaq büyirinde aq tañbası bar, küyli. Sizdiñ awıldıñ jılqısına qosılmasın?!

– Joq, onday jılqı körgem joq. Izdep jürgen adamıñ osı mañaydı qan qaqsatqan nağız barımtaşı. Sosın surap jatqanım ğoy. Ol özi meniñ twğan jïenim. Äke-şeşesi mına üyde turadı.

Üyelmeli-süyelmeli kempir-şal dïvannıñ üstinde otır eken. Amandıq-sawlıqtan keyin balalarınıñ qayda ekenin suradım.

– Sonı özimiz de bile almay otırmız. Bir apta burın qaladağı apasına barıp kelem dep ketip edi, äli joq.

Qarttardı tekke şoşıtpayın dep ne jumıspen jürgenimdi aytpadım. Tek keterde qaladağı qızdarınıñ qayda turatının surap aldım.

Salıp urıp qalağa kelsem, men izdegen Asxat munda da joq eken.

– Bolğan, qazir Ozernıyda nağaşım üyinde, – dedi apası.

– Ozernıyda?! Mına irgedegi Ozernıyda ma?

– Ïä, ïä.

– Men sonda turamın ğoy, nağaşısı kim edi?

– Beysenbaev Mırzaş, dükenniñ qasında turadı.

– E, bilem, bilem.

Jası otızdar şamasındağı taldırmaştaw kelgen jigit esik aldında jür eken. «Sizdiñ üyde Asxat bar ma?» – dep edim, «Asxat – men bolamın», – dedi.

– Endeşe, senimen äñgime bar.

– Ayta beriñiz.

– Birneşe kün boldı bir bïem joğalıp sergeldeñge tüsip jürmin.

– Onı menen nege suraysız?

– Mümkin, körgen şığarsıñ, körmeseñ körgenderdi biletin şığarsıñ?

–Körgen joqpın, özimniñ osı awılğa kelgenim jaña.

Asxatım kisige twra qaramay söyleydi eken. Sekem alıp qaldım. «Däw de bolsa, osınıñ qolınan kelip otır. Biraq, äri qaray qıswğa dälel joq». «Bala, oylansayşı» dep ketip qaldım.

Keyin Mırzaşpen körşi turatın, äyeli mektepte meniñ joldasımmen birge isteytin Särsennen sır tartıp edim. «Ol bala osında bir aptadan beri jür. Bir keledi, bir ketedi», – dedi.

«Urı – Asxat!» Osı bir-eki söz mïıma şegelendi de qaldı. Äytpese, ol «bügin ğana keldim» dep öziniñ osı awılda bir aptadan beri jürgenin nege jasıradı? Sol birewge şığarıp berdi, bolmasa osı mañayda bir jerge tığıp qoyıp otır.

Mundayda aqıl aytatındar köbeyip ketedi ğoy. Birewleri: «Anda ketwi mümkin, mında ketwi mümkin» dese, endi birewleri: «Endi äwre bolma, ol ketken jılqı» dep jigerimdi qum qıladı. Seksen mıñ teñgege satıp alğan semiz bïeden ayırılw oñay ma, tañerteñnen keşke deyin maşïnadan tüsw joq. Birazdan keyin äyelim ursa bastadı: «Tasta, qoy endi, soğan ğana qarap otırğamız joq qoy. Sadaqa, balalar aman bolsın».

Mırs etip külip jiberdim.

– Nemenege jetisip külesiñ?!

– Jay, erterekte bolğan bir oqïğa esime tüsip ketkeni. Ana özimizdiñ Tökenniñ Seyit degen atası osı ömirge atı şıqqan añşı bolıptı. Ït ustap, qus saladı eken. Birde qıstıgüni sol kisiniñ bir keremet ïtin bir üyir qasqır talap, jep qoyıptı. Sodan älgi şal kädimgidey ökirip jılasa kerek. Sen sïyaqtı kempiri «Balalar aman bolsın, ït tabılar» dep jubatsa, «Oy, atañnıñ awzın bälen qılayın, balalardı ayttı ğoy, qayran, Qutjolım-ay!» dep boy bermeydi deydi. Jılqı tabılar, balalar aman bolsın. Biraq, sonı balalarımnıñ awzınan jırıp äketken adam, däl qazir külip otır ğoy. Izdemey bolmaydı. Tappasam, ökinişi ketpeydi.

– Izde, izde…

Östip äyelimmen täjikelesip otırğanda awıldağı aqsaqaldardıñ biri –Baltekeñ kele qalması bar ma.

– Nemene, Qadirjan, bïeñ joğaldı dey me?

– Bir aptadan astı, barmağan jerim joq. Taba almay jatırmız.

– Jas mal ma edi?

– Jas, bir-aq ret qulındağan.

– Onda ol osı mañayda, eşqayda ketpeydi. Mına Esildiñ boyındağı jıñğıldardıñ işinde şığar. Jer ot, swı qasında. Sen aldımen sol jaqtı bir süzip şıq.

«Osı da birdeñe biletin şığar» dep tüsten keyin küreñ bïege minip, Baltekeñ aytqan jaqqa bettedim. Jolay kezdeskenniñ bärinnen: «Bïe kördiñ be?» – dep suraymın. Bäri bas şayqaydı. Tipti Qarğalınıñ arğı betinde turatın sigänniñ üyine deyin bardım. Alañqayğa eki jılqısın arqandap koyıp, qamşı örip otır eken:

– Bul jaqqa böten mal kelgen joq, – dedi.

«Türin-tüsin suramastan julıp alğanday joq degenine qarağanda osınıñ qolınan kelmesin?!. Joq. Joq. Qorasın barıp tintpeymin ğoy». Salım swğa ketip üyge keldim. Köpten salt jürmegendiki me, attan tüskende belimdi jazıp, ayağımdı basa almay qaldım.

Jayşılıqta basımız onşa qosıla qoymawşı edi. Ala bïe joğalğannan beri ağayın-twğan qas qaraysa, bizdiñ üyge jetip keletin boldı. Aytatındarı belgili: «Ne xabar bar?» Xabar joq, jerdiñ astına kirip ketken sïyaqtı. Älde qanat bitip aspanğa uşıp ketti me eken?

Şay işip otırmız. Küyew balalardıñ biri gazetterge, telefondarğa xabarlandırw berw kerek dedi. Ol da durıs eken dep tañerteñ qalağa soğıp, xabarlandırw berdim. Ala bïe, tört baqayı aq. Bir xabarın bergenderge sıyaqım dayın.

Bïe uştı-küyli joğalğalı bügin onınşı kün. Awdandağılardan xabar joq. Ne bitirdi eken, bileyinşi dep özim bardım. Bir jas jigitke bergen eken.

– Bükil wçaskelik ïnspektorlarğa xabarladıq, – dedi.

– Olar izdep jatsa jaraydı ğoy.

– Özim de şığar edim, biraq, kölik joq.

– Men kölikpen jürmin.

– Qayda baramız?

– Mına betti tügel aralap şıqtım. Endi Toqşınğa deyingi awıldardı bir şolıp şıqsam ba deymin.

– Bul eki ortada qanday awıldar bar?..

– Lebedïnoe, Ïvanovka.

– Lebedïnoeda nebäri on şaqtı-aq üy qaldı, twra Ïvanovkağa barayıq.

Ïvanovkağa kelisimen wçaskelik ïnspektordı izdep edik, taba almadıq. Awıldıq okrwgtiñ äkimi bir ïmanjüzdi adam eken, ayawşılıq bildirip:

– Osı seloda et dayındawmen aynalısatın birneşe adam bar, keşe Qasımovtardıñ kişisi: «Qalağa et aparayın dep edim, anıqtama ber» dep kelipti, al bizdiñ esebimiz boyınşa onıñ malı joq, bermedik. Osında jılqısı köp eki şarwa qojalığı bar, solarğa da soğa ketiñder, – dedi.

Qanşa degenmen, polïcïyanıñ atı polïcïya ğoy, qorqadı, biraz üydiñ qaqpasın qaqtıq, biraz üydiñ qorasına kirdik. Ne jumıspen jürgenimizdi estigen awıldıñ bir turğını: «Onday maldı eşkim qorasında ustamaydı. Bayağıda soyıp tastadı. Bir jılqı degen ne, täyiri. Bıltır mına oñ jaqtağı körşimniñ bes jılqısın bir tünde joq qılıp jiberdi» degen.

Şarşadım. Küder üzeyin dedim. Küzgi waqıt qoy. Älgindey bolmay qarañğılıq tüsip ketedi. Awdan ortalığına bet alıp kelemiz. Leytenantım: «Bölimde jumısım bar edi, jetkizip salarsız» degen. «Tük bitirmese de küni boyı qasımda salpañdap jürdi ğoy, jetkizwim kerek».

Awdandıq işki ister böliminiñ qasınan qozğala bergenim sol edi, işinen jügirip şıqqan kespeltektew kelgen jigit maşïnamen qatarlasa jügirip «Toqta!» degendey belgi berdi.

– Ağay, mına Voznesenkada bir jılqı turğan körinedi. Qazir barwımız kerek.

– Sağat on bir boldı ğoy, biz jetkenşe on eki boladı. Tañerteñge qaldırsaq qaytedi?

– Joq, tañerteñge deyin joq qıladı. Jetw kerek. Siz sigändardı bilmeysiz ğoy.

– Jaqsı, otırıñız. Tür-tüsin suradıñız ba?

– Telefonmen xabarladı, tükestilmeydi. Äytewir, böten jılqı degenin tüsindik.

Voznesenka qanşa jaqın bolsa da, aytqanday, on ekide keldik. Wçaskelik ïnspektor jas jigit eken, onıñ özin tawıp alw bir küş boldı.

Kondratovtıñ üyi selonıñ eñ şetinde eken. Beymezgil waqıtta esik aldına eki maşïna toqtay qalğanda üydegiler äbigerge tüsip, bölmeden bölmege jügire bastadı. Terezeden bäri körinip tur. Joq izdegen adam küdikşil boladı eken. Sol sät osı üy urılardıñ uyasınday körinwi bar emes pe. Bïem tabılğanday elegizip otırmın.

Aqırı üy ïesi de sırtqa şıqtı-aw. Saqalı qawğaday orta jastağı adam eken. «Abırjığan türi jaman, bïemdi soyıp tastamasa jaraydı ğoy».

– Sizdiñ üyde böten jılqı bar deydi ğoy, – dedi jaña jolda kele jatqanda özin qılmıstı izdestirw jönindegi ağa ïnspektor Nurqan Bäkirovpin dep tanıstırğan jigit.

– Kim ayttı?

– Estidik.

– Böten jılqı joq, bügin mına körşi awıldan satıp aldım.

– Torı ma?

– Torı.

– Jür, körset.

Üy ïesi «Qazir qoranıñ kiltin alıp şığayın» dep üyine qayta kirdi.

Qoranıñ esigin şınjırmen şandıp kilttep tastaptı. Qulıptı aşa almay köp bögeldi. Qolı dir-dir etedi. «Osı urlap otır. Özi urlamasa, aydap äketken adamnan satıp alğan». Küdigim qoyulanğanı sonşalıq, bïem tabılğanday şarşağanımdı da umıtıp kettim.

Torı bïe meniki bolmay şıqtı. «Joq, bul bïe meniki emes, menikiniñ oñ jaq büyirinde ağı bar» dedim. Sondağı üy ïesiniñ qwanğanın körseñiz. «Grïgorïyden satıp alıp edim. Ol meni aldawğa tïis emes», – deydi.

 ***

 Ala bïe joğalğalı bügin on besinşi kün. Teledïdardan xabarlandırwım künde jürip jatır. Özim bolsam, küderimdi üze bastadım. «Bayağıda soyıp jep qoyğan şığar. Äytpese, bir jerden şığar edi ğoy». Tipti qayda bararımdı da bilmeymin. Osılay del-sal bolıp otırğanımda telefon şıldır ete tüsti. Qalada turatın küyew balam eken.

– Süyinşi! Bïeñiz tabıldı, bügin otınğa bara jatqanda Talğat pen Qayrat ağaştıñ işinde baylawlı turğan eki bïeni köripti.

– Awzıña may, qay jerde ekenin körsete ala ma?

– Jas balalar ğoy, qorqıp jılqılarğa jaqındamaptı.

– Sosın?

– Eki sağattan keyin qayta kelse, bïeler manağı ornında bolmay şığıptı.

Osı äñgimeden keyin küyew balamdı, Qayrat pen Talğattı salıp alıp, bïeler baylawlı tur degen jerge barayın.

– Özderiñ anıq kördiñder me?

– Mine, osı jolmen ağaştı janay öttik. Ekewi de torı, birewiniñ büyiri – aq.

– Belgileri kelip tur. Sonda qayda ketwleri mümkin?

Äldebirewler osı arada dem alıp, sosın äri ketti me eken. Olay deyin desem, eki jılqı uzaq turğanğa uqsaydı, mañayınıñ bärin taptap tastaptı.

Tağı da qas qarayıp ketti. Amal joq, üyge oraldım. «Äytewir, täwbe, bïem alısqa uzamağan sïyaqtı. Buyırsa, tabılıp qalar». Özimdi özim osılay jubatıp jastıqqa bas qoyğanımmen tüni boyı durıs uyıqtay almay şıqtım.

Tañerteñ awdandıq işki ister bölimine soğıp, qasıma Nurqan Bäkirovtı ertip aldım da qalanıñ küngeyindegi orman şarwaşılığına tarttım. «Mümkin, bos jürgen jılqılardı birewi ustap alğan şığar. Bolmasa, körgen adam tabılıp qalar?..»

Kenttiñ şetinde kezdesken birinşi adamğa ne jumıspen jürgenimizdi aytıp:

– Osı mañayda jürgen böten jılqı köziñizge tüsken joq pa? – dep suradıq.

– Tüsti, – dedi ol birden. – Keñseden keyingi üşinşi üyde Portwşkïn Petr turadı. Keşe tüs kezinde bärimiz jabılıp ustap, izdegen birew bolsa keler dep baylatıp qoyğamız.

– Türleri qanday?

– Ekewi de torı, jas maldar, birewiniñ baqayları – aq.

Portwşkïn jası alpıstan asqan şal eken. Ruqsat surap üyine kirdik. Kempiri ekewi terezeniñ aldında şay işip otır. Amandıq-sawlıqtan keyin Nurqan:

– Joq izdep jürmiz. Sizder keşe eki bïeni ustap baylap aldı degen soñ keldik, – dedi.

Meniñ eki közim şal-kempirde. Olar bolsa birin-biri jaña körgendey, janarları tüyise qalıptı. Tipti polïceydiñ älgi sözin estimegen sïyaqtı. Meñirew adamday til qatar emes. Şıdamım tawsılıp:

– Bïe izdep jürmiz, keşe sizder ustap alıpsızdar ğoy, – dedim.

Sonda ğana kempiri:

– Ustağanımız ras, biraq, tünde ïeleri kelip alıp ketti, – dedi.

Mässağan! Ïeleri deydi, tağı da meniñ bïem bolmay şıqtı ma?

– Türin, tüsin aytıp bere alasızdar ma?

– Ekewi de torı, birewiniñ mañdayında kişkene qasqası bar. Ekinşisiniñ büyiri – aq. Tüs kezi ğoy deymin, esik aldında jür edim, birewi şawıp kelip awlağa özi kirdi. Basında noqtası bar, tizgini süyretilip jür. Jaqındap kelip edim, qaşqan joq. Birew ayırılıp qalğan ğoy dep esik aldına baylap qoydım. Sodan bes mïnwt ötti me, ötpedi me, ana Ïvannıñ üyiniñ sırtınan kisinegen dawıs estildi. Torı baytal eken. Körşiler bar qawmalap onı da ustap aldıq. Ïvan: «Qorağa kirgizip baylap qoy, teledïdarda birneşe künnen beri xabarlandırw jür, belgileri kelip tur telefon şalıp xabarla, sıyaqı alasıñ», – dedi.

– Sosın?

– Bizde telefon joq. Kempirim ädeyi «Benzostroyğa» eki ret barıp xabarlasa almay keldi. Sosın ersili-qarsılı jügirip jürgende keş boldı. Maldı ornalastırıp üyge kirgenimiz sol edi, esik aldına bir maşïna kelip toqtadı. Şıqsam, şarbaqtıñ qasında bir äyel men jigit tur. Amandastıq. Ile äyel:

– Atay, bizdiñ jılqılarımız sizdiñ üyde dep estip keldik, – dedi.

– Qanday jılqı? – dedim tük bilmegensip.

– Eki torı bïe.

– Qanday erekşe belgileri bar?

– Birewiniñ mañdayında ayı bar, ekinşisiniñ oñ büyiri, tört baqayı – aq. Sayrap tur.

Üyge kirdik. Äyeldiñ jası qırıqtar şamasında-aw dep jobaladım. Boyşañ. Üstine bılğarı pal’to kïgen. Qanşa degenmen küz ğoy. Qayta jigittiñ kïimi jeñil me dep qaldım. Äyel:

– Sıyaqıñızdı erteñ äkelip beremiz, kün keşkirip qaldı. Öziñiz bilesiz Beloe äjeptäwir jer ğoy, – dep bastırmalatıp jatır. Kempirim ol jik-japar:

– Berme, aldap ketedi, aldımen aqşasın alıp kelsin.

– Senbeseñizder, mine, jürgizwşiniñ jeke basın kwälandıratın qujattı tastap keteyik.

– Aqırı, ne kerek, könip qaldıq. Eki bïeni alıp şıqtım. Saylanıp kelgen eken, jigit maşïnanıñ jük salatın böliginen er-turmanın alıp şıqtı da, birewin jetegine alıp, jürip ketti. Äyel de köp bögelgen joq.

– Qanday maşïna, nömirin bayqağan joqsızdar ma?

– Eski «Jïgwlï», tüsi qızıl, al nömirine tipti nazar awdarmappız da.

Osı arada äñgimege kempir aralastı:

– Däl sol kezde üyde äskerï wçïlïşçede isteytin küyew balamız bolğan. Mümkin, nömirin sol bayqap, esine saqtap qalmasa?..

Kempir men şal añ-tañ. Men bolsam, eseñgirewdiñ az-aq aldında otırmın… Aqırı buyırmağan mal boldı. Tipti alayaqtar qaldırıp ketken qujattıñ ïesin, olar minip kelgen maşïnanı tapqan künniñ özinde, ärïne, oğan qırwar waqıt ketedi, jılqılardıñ izi de qalmaydı».

«Şeşingen swdan tayınbas» degen emes pe, meniñ ötinişim boyınşa Nurqan köliktiñ nömirin, tölqujattıñ ïesin tawıp berdi.

– Biraq, ağa, siz renjimeñiz, bastıqtarım bir tığız jumıs tapsırıp jatır, sonı orındawım kerek, – dep asığıs ekenin bildirip, ketip qaldı.

Kwäliktiñ ïesi Logïnovtı meken-jayı boyınşa izdep barıp edim, şeşesi bolwı kerek:

– Ol jazda Resey jaqqa ketken, sodan äli oralğan joq, – dedi.

«Jïgwlïdiñ» ïesi Semenov degen eken. Ol maşïnanı satıp jibergenin ayttı.

– Kimge satıp ediñiz?

– Mına qalanıñ irgesindegi Voskresenovkada turamın degen. Tipti atı-jöni de esimde qalmaptı. «Jazğan qulda jazıq bar ma» degen emes pe, amal joq, «mümkin birewi bolmasa birewi biler, körgen adamdar kezdesip qalar» degen şaytan ümittiñ jeteginde Voskresenovkağa tarttım. Äjeptäwir, ülken eldi meken eken. Köşe-köşeni boylap, awlalardı şolıp kelemin. Bir kezde öz közime özim sene almay qaldım: Men izdegen «Jïgwlï» eñ şetki köşedegi bir üydiñ awlasında tur. Mañayında eşkim körinbeydi. Sezik twğızbayın dep, ötip kettim de, kelesi köşege barıp bir-aq toqtadım. «Bäri – tüsi de, maşïnanıñ nömiri de kelip tur. Endi ne istesem eken? Kirip barıp «bïemdi tawıp beriñder» dep qïğılıqtı salayın ba. Älde… Qoy, talaydı qan qaqsatıp jürgen äkki qwlar bolsa, mağan jönderin aytıp, quyrığın ustata ma?! Odan da awdandıq işki ister basqarmasına xabarlayın». Osı oymen eşkimge soqpastan kelgen izimmen keri qayttım.

Sol küni Nurqandı jumısınan taba almadım. Keşke telefon şalsam üyinde eken:

– Ağa, siz öziñiz izdemeñiz. Biz olardı taptıq. Tek qolğa tüsirw ğana qaldı. Sirä, izderine şıqqanımızdı sezgen bolwları kerek, eki künnen beri üylerine jolamay jür, – dedi.

Osıdan keyin köñilim jaylanıp, erteñine jumısqa şıqtım. Kelsem, bastıqtıñ qabıldaw bölmesindegi qız:

– Sizdi keşeden beri bir äyel izdep jatır. Eki ret telefon şaldı, – dedi.

– Kim boldı eken? – dedim de qoydım.

«Ala bïeniñ jırı jetti ğoy, endi jumısımdı isteyin» dep qağazdarımdı aldıma ala bergen edim, telefon şıldırlap qoya berdi. Äyel dawsı, amandıq-sawlıq joq:

– Bïe joğalttıñız ba? – dedi.

– Ïä.

– Qanday erekşe belgileri bar?

– Tört jasar torı bïe, semiz, oñ jaq büyirinde aq dağı bar. Tört baqayı da – aq.

– Bir xabarın bergen kisige süyinşi bola ma? Osıdan birneşe kün burın birew osı suraqtı qoysa, sol bïeniñ jartı qunın bere salar ma edim, kim bilsin, al qazir büyregim bülk eter emes. Dawısı da, qoyğan surağı da unamay qaldı.

– Bïem de, onı urlağan adam da tabıldı.

Osı sözderdiñ awzımnan qalay şığıp ketkenin özim de añğarmay qaldım.

– Tabıldı deysiz be?!

– Ïä, tabıldı. Belgisiz äyel trwbkanı tastay saldı. «Kim boldı eken? Sıyaqı alğısı kelgen birew şığar» dedim de qoydım. Sodan jumıs ayağına deyin bïeni de, basqanı da oylawğa murşam kelmedi. Jumıs üyilip qalıptı, bir künde bitetin şarwa emes. «Erteñ de kün bar ğoy» dep üyge jïnala bastadım.

Birew esik qaqqanday boldı.

– Kiriñiz, kiriñiz.

Boyşañdaw kelgen kelinşek tabaldırıqtan ïmene attap turıp qaldı. Üstinde uzın bılğarı pal’to. Aqquba, aşıq jüzdi… Orman şarwaşılığında turatın, bïeni ustap, keyin ayırılıp qalğan şaldıñ sözderi esime tüse ketti. «Ïä, sonıñ däl özi».

– Joğarı şığıñız, qanday jumıspen jürsiz?

Kelip özim nusqağan, qarsı aldımda turğan orındıqqa jayğastı. Biraq, ün joq.

– Söyleñiz.

– Siz bïe joğalttıñız ba?

– Ïä.

– Belgileri bar ma edi?

– Onı siz menen jaqsı bilwge tïissiz.

Eki betiniñ uşı qızarıp, bir türli ıñğaysızdanıp qaldı.

– Ağay, keşiriñiz…

– Men sizdi tüsine almay otırmın, kelgennen keyin bükpelemey aşıq aytsañızşı. Kim bolasız, meniñ bïeme qanday qatısıñız bar?

– Bïeñizdi orman şarwaşılığınan biz alıp ketip edik.

– Biz dep otırğanıñız kimder?

–…

Endi suraqtı men qoya bastadım.

– Bïeler qayda?

– Birewi Voskresenovkada baylawlı tur, al siz aytıp otırğan bïe jolda mertigip, soyıp tastadıq.

Urılardıñ izine şıqsaq ta «endi ala bïe qolğa tïe qoymas» degen oyğa jeñilip qalsam kerek, selt etkem joq.

– Ağa, bir jolğa keşiriñizşi?!

– Menen nesine keşirim suraysız, barlıq qağazdar awdandıq işki ister böliminde, qalğanın sondağılarğa tüsindire jatarsız.

– Ondağılar menimen söylespeydi. Eger siz meni ayamasañız, qurıdım. Ayağıñızğa jığılayın, bala-şağamdı ayañız.

– Bala-şağanıñ jayın oylasañız, burın qayda qaldıñız?! Endi bolmaydı! Qolmen istegendi moyınmen köterw kerek! Zañ aldında jawap berwge twra keledi!

– Ağa, ağa!..

– Keşiriñiz, jumıs ayaqtalıp qaldı, üyge qaytwım kerek.

– Ağa!..

Erteñine jumısqa kelsem, keşegi kelinşek esik aldında tosıp tur. Tanığan soñ, amandaspay öte almadım. Ol ünsiz soñımnan erdi.

Keşegi äñgime. Bar aytatını: «Ağa, keşiriñizşi, awdandıq işki ister bölimine bergen ötinişiñizdi qaytıp alıñızşı».

– Qarağım-aw, qalay qaytıp alam. Olar meniñ surawım boyınşa sol bïeniñ soñında bir ay jürgen joq pa? Birewdiñ malın alıp ketkende ne oyladıñdar?! Keşire almaymın, oğan renjimeñiz.

– Ağa, meniñ jağdayımdı tüsiniñizşi. Meni ayamasañız da, eki balamdı tiri jetim etpeñiz.

– Äkeleri qayda edi?

– …

– Älde ekewiñiz birge urlap pa ediñizder?

– Küyewim eki jıldan beri türmede otır. Ulım – kolledjde, qızım onınşı sınıpta oqïdı. Aytqanıñızdıñ bärin isteyin. Qalağan bïeñizdi satıp äpereyin…

– Äpermey qayda barasız. Bir bïe emes, eki bïe äperesiz. Bir ay jumıstan qaldırıp, qanşama jüykemdi juqarttıñız. Sonıñ bäriniñ ötewin töleysiz!

– Töleymin, ne aytsañız, sonı isteymin. Tek ötinişiñizdi qaytıp alsañız bolğanı.

– Küyewiñiz ne üşin otır?

– Jılqı urlap ustalıp qalıp edi.

– E, tüsinikti…

Söylesken sayın kelinşek iş-bawırıma kirip baradı. Mïım aşıp ketti. Özi äp-ädemi, tipti urı dewge qïmaysıñ. Ala bïe esime tüskende zığırdanım qaynaydı da, «balalarımdı ayañızşı» degende basıla qalam. «Bul bayğustı otırğızıp qoysa, oñı men solın tanımağan eki bala kimge qaladı?» Meniñ qobaljıp, tolqıp otırğanımdı sezetin sïyaqtı.

– Ağa, bir jaqsılıq jasañız, ömir boyı umıtpaymın. Erteñ-aq bïeñizdiñ ornına bïe äkelip beremin.

– Bïeni qaydan, qalay äkettiñizder. Jïırma kün boyı qayda ustadıñızdar. Aytpaqşı, esimiñiz kim boladı?

– Balkümis.

– Atıñız qanday jaqsı.

– Men özim burınıraqta jol polïcïyasında qızmet istegem. Biraq, jumısı tïışsız eken. Üş-tört jıldan keyin tastap kettim. Özimniñ jeke menşik «Jïgwlïim» bar, rölde özim jüremin. Sizdiñ bïeñiz joğalardan eki küni burın üş jigitti Bwlaevo arqılı Resey şekarasına jetkizip tastağam.

– Birewi Üşqudıqtiki me?

– Ïä, Asxat ta bar. Olardı kelesi küni qarsı alatın bolıp kelistik. Biraq, belgilengen jerge Asxat qana keldi. Üşewi üş jılqını minip ağaş arasımen kele jatqanda şekaraşılarğa kezigip qalıptı. Ana jigitter sasqalaqtap qalsa kerek, Asxat qaşıp qutılıptı. Közge tüsip qalğan soñ astındağı attı qoya beripti.

– Sosın qalağa qaytıp kele jatıp sizder jaña jospar qurdıñızdar ğoy?

– Asxat: «Qala mañında jayılıp jürgen jılqılar köp qoy. Solardıñ bir-ekewin äkelip beremin», – dedi. Aytqanday, ol bir künnen keyin eki bïeni bir jerge tığıp qoyğanın xabarladı. Erteñ äkelip beremin degen. Biraq, äne-mine dep bir aptaday jürip aldı. Tawıp alıp söylesip edim. «Şıday turw kerek, qalay sezip qalğandarın bilmeymin, meniñ basqan izim añdwlı», – dedi. Sodan tört-bes kün ötkennen keyin orman şarwaşılığınıñ ar jağındağı bir ağaştıñ işine baylap qoyğanın xabarladı. Birden äkete almadıq. Öytkeni, sol mañayda otın dayındap jatqandar köp eken. Qaladan Asxattı tawıp alıp: «Endi ne isteymiz?» – dep edim, «Qoya bereyik, ïesi menen körip jatır. Bügin de kelip ketti. Öziñ tawıp berseñ, keşiremin. Al, bolmasa, renjime»,- deydi» dep azar da bezer boldı. «Tağı bir kün şıdayıq, erteñ özim alıp ketemin», – dedim. Biraq Asxatım erteñine tüs aldında barıp eki bïeni bosatıp jiberipti. Serik ekewmiz, «Birneşe kün ottamağan aş maldar uzay qoyğan joq şığar» dep sol mañaydı köp şarladıq. Aqırı, orman şarwaşılığınan taptıq…

Zh.Suleimenov Jarasbay Süleymenov, argymaq.kz

Dobavït’ kommentarïy

Vaş e-mail ne bwdet opwblïkovan. Obyazatel’nıe polya pomeçenı *

Please Do the Math      
 

Mojno ïspol’zovat’ sledwyuşçïe HTML-tegï ï atrïbwtı: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>