Axmet Baytursınulı. Jılqınıñ qanday paydası bar?

mamluk7

Jılqı jer jüzine tügel jayılğan xaywannıñ biri. Adam jürgen jerinde jılqı joq jer az. Jılqınıñ tüp atası qulan dep aytıladı. Qulandı qolğa üyretip, bağıp, baptap, jetildirip, jılqığa aynaldırğan monğol men arïy jurttarı bolğan.

Sondıqtan jılqınıñ tüp atası ekige bölinedi: monğol jılqısı, arïy jılqısı. Basqa jurttarğa jılqı osılardan tarağan. Monğol jılqını qolğa üyretkeli munan 8 mıñ jıl şaması burın dep aytıladı.

Jılqı adamğa nağız paydalı xaywannıñ biri. Kölik ornında jılqı salt miniledi, arba, şanağa jegiledi, soqağa salınadı. Jılqınıñ küşi mol, jürisi önimdi.

Jılqı sütinen äri swsın, äri tamaq, äri därw qımız isteledi. Eti dämdi, qwattı. Terisinen bılğarı, qayıs sïyaqtı närseler isteledi. Jal quyrığın satsañ – pul, esseñ – arqan-jip boladı, tuyağınan tüyme sıqıldı närseler jasaladı, jelim qaynatıladı. Süyegi sabın men qant zawıttarında ustaladı. Qısqası, paydağa asıra bilgenge jılqı boyındağı bar zattardıñ iske aspay qalatını joq.

Jılqınıñ tuqımı tolıp jatır. Olardıñ birewleri salt minwge jaqsı, birewleri jük taswğa jaqsı, birewleri jarısqa jaqsı. Salt pen jarısqa jaqsı jılqılar monğol men arïy jılqısınan şıqqan tuqımdar. Bul eki tuqımnan basqa orman jılqısı degen bar. Onıñ tuqımı jumısqa jaqsı boladı.

Monğol jılqısınan şıqqan qazaq, qalmaq, başqurt, qara bayır, qaşqar, zabayqal, ïran, türik, türikpen, şerkeş, ağılşın jılqılarınıñ tuqımı.

Orman jılqısınan şıqqan Arden, Bulan, Şerşïrwn, Belgïya, Danïya, Gollandïya jılqılarınıñ tuqımı. Osı üş tuqımnıñ bir-birine şağılısqanınan şıqqan jılqınıñ tolıp jatqan tuqımdarı köp.

Jılqı xaywandar arasında döñgelek tuyaq tobına jatadı. Jılqımen tuqımdas üy xaywandarınan esek, qaşır, qır xaywandarınan qulan, zebr sıqıldılar.

A.BaitursynulyAxmet Baytursınulı

talbesik.kz

Dobavït’ kommentarïy

Vaş e-mail ne bwdet opwblïkovan. Obyazatel’nıe polya pomeçenı *

Please Do the Math      
 

Mojno ïspol’zovat’ sledwyuşçïe HTML-tegï ï atrïbwtı: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>