مارقاكولدەن اتپەن وتكەن قىز

mid_92798_1378

1960 جىلدارى شىعىس قازاقستان وبلىسى, كۇرشىم ەلىندەگى 80-نەن اسقان الەكەي اپامىزدىڭ باستان كەشكەندەرىن ەستۋگە قۇمار ەدىم. سەبەبى الەكەي بالعىن كەزىنەن باستاپ جورىققا شىعىپ, بارىمتاشى اتانىپ, جىلقى ايىرعان شاباندوز جورتۋىلشى بولعان. بىر بارعانىمدا الكەي اپا اڭگىمەسىن باستادى.

- …مەنىڭ ۇيدەگى كەزىم. جاس مولشەرىم ون جەتى شاماسى عوي دەيمىن. الىبەك اعايىما ەرىپ مولشەرى ون تورت جاسىمنان جورىققا شىعا باستادىم. ول جانىنا وزىنەن باسقا ۇش ەر ازاماتتى ەرتەدى. مەن بەسىنشى اداممىن. اسىرەسە جازدا, ەل جايلاۋدا بولعاندا, جىلقىنى سىزدىڭ ەلدەن ۇرلاپ الادى دا, بىزدىڭ ارعى جاعىمىزداعى قاراتاي ەلىنىڭ ۇرىلارىنا اپارىپ بەرەدى. ولار اعايىما باسقا جىلقى ايداتادى. ول مال بىزگە سىڭەدى, وز مالىمىز بولىپ كەتەدى. سول كەزدە وسى وتكەلدەن وتەتىنبىز. وسى تۇستا سولتۇستىك جاعىمىزدا مارقاكول بار. جولدى ونىڭ كۇنباتىس جاعىنان كورەمىز. ۇرى ارينە, تۋرا جولمەن مالدى ايداپ قاشپايدى. ۇرى از جۇرەتىن دالامەن, توعاي اراسىمەن قاشادى. بىزدىڭ جولىمىزدى وزىمىز عانا بىلەمىز. قۋعىنشىنى اداستىرماسا, ول نەسى ۇرى. مەن بۇل جولداردى تۇندە جاتقا بىلىپ جۇرە بەرەمىن.
بۇل بىر ۇمىتىلمايتىن جورىق. ەلدەن كەلىپ سىزدىڭ ماڭنان مول جىلقىعا كەز بولدىق. اي سۇتتەي جارىق. جىلقىنى قۋا جونەلدىك. وسى ماڭعا كەلىپ ايالداپ, ىشىندەگى ەكى اتتى ۇستاپ الىبەك ماعان جەتەلەتتى. جوباسى, جۇيرىك اتتار سيياقتى. قالعان جىلقىلاردى وزدەرى ايداپ قاپەرسىز كەلە جاتقاندا, ارتىمىزدان قۋعىنشىنىڭ دۇبىرى ەستىلدى. تىپتى تاقاپ قالدى. ولار كوپ سيياقتى. باسقالارى جىلقىنى قۋىپ. باسقا جاققا بۇرىلدى. مەن تۋرا تەرەكتىگە تارتتىم. مارقاكولدىڭ جيەگىنە جەتىپ, قالىڭ توعايدى پانالاعىم كەلدى.
بۇل كۇز كەزى, تۇننىڭ جارتىسى مولشەرى. مەنىڭ وز اتىم قاشسا, قۇتىلادى. قۋسا, جەتەدى. جەتەكتەگى اتتاردىڭ شابىسى ماندىمادى. قۋعىنشى مەنىڭ ىزىمە تۇستى. اي جارىق. تاڭ اتتى. بىر توپ قۋعىنشى ماعان جاقىنداپ كەلەدى. دەگەنمەن, ارامىز الىس. بىراق قۋا بەرسە, جەتۋى كۇمانسىز. ەكى ات تا ماعان ۇنادى. تاستاپ كەتۋگە قيماي كەلەمىن. كۇن شىعىپ, قۋعىنشىنىڭ جۇرىسى ۇدەدى. مەن مارقاكولدىڭ شەتىنە كەلىپ تىرەلدىم. كولدى جيەكتەي قاشسام, قۋعىنشى ۇستاپ الادى. كوپ ويلاناتىن ۋاقىت جوق. ولىم مەن تىرشىلكتىڭ اراسى. قولعا تۇسكەنشە سۋعا باتايىن, نە وتەيىن دەگەن شەشىمگە كەلىپ, كولدىڭ ارعى بەتىنە قاراي ۇش اتپەن جۇزە جونەلدىم. ارعى شەتىنە تاقاعاندا اتتىڭ اياعى جەرگە تيدى. بىراز دەمالىپ ارى جۇرىپ ەدىم, بىرازدان كەيىن ات قايتا مالتىدى. جاعاعا امان-ەسەن وتىپ شىقتىم. توعايعا اتتاردى بايلاپ, اتتىڭ ەرىن الىپ توقىمىمدى جايىپ, وزىمنىڭ ەركەكشورا كيىمىمدى شەشىپ, قىز كيىمىمدى كيىپ جاتقاندا, قۋعىنشىلار وزەننىڭ ارعى جاعاسىنا كەلدى. مولشەرى ونشاقتى ادام. مەن قىز بولىپ, جاعادا تۇرىپ, ولاردى قول بۇلعاپ شاقىردىم. ولار مەنى, مەن ولاردى انىق كورىپ تۇرمىز. ۇش اتتىڭ ىزى كولگە تۇسكەنىن كورىپ تۇر. اتتار توعاي ىشىندە, جاسىرىن. مەنى – قىزدى كورەدى. ونىڭ ۇستىنە مەن قولىمدى بۇلعاپ شاقىرىپ تۇرمىن. ولار ماعان كەل دەپ قولدارىن بۇلعايدى. كۇن ارقان بويى كوتەرىلگەندە مەن وت جاعىپ, شاي قايناتتىم. ولار ەندى مەنەن كۇدەرىن ۇزىپ, ەلىنە قايتىپ كەتتى.
كەلەر جىلى بىزدىڭ ەلگە شاقاباي قۇدا كەلدى. قايتارىندا: كۇركەباي, شاقاباي, ىبىراي بىزدىڭ ۇيدە بولدى. بىز كەرەيدەن كەلگەن قوناقتى قوبىنىڭ قۇمىنىڭ تەرىستىگىمەن شىعارىپ سالدىق. مارقاكولدى جاعالاپ, بىلتىر مەن وتكەن جەرگە كەلدىك. شالعىننىڭ ۇستىنە داستارقان جاسادىق. مەنىڭ بىلتىرعى اڭگىمەم سوز بولدى. كولدىڭ ەنى بىر شاما. ەل سەنبەيدى دەدى جاكەم. شاقاباي: «ادام ەرلىكتى ىستەيىن دەپ ىستەمەيدى. ونى ومىر وزى ىستەتەدى. الەكەيدى ومىر وزى يتەرمەلەدى وسى ساپارعا. امان وتتى. مەن سەنەمىن. بۇل جۇرەكتىلىكتىڭ بەلگىسى», — دەدى… مەنىڭ ۇلكەن اعايىم جانىبەك, ودان كەيىنگى اعايىم الىبەك. تورت قىز بارمىز. قىزدىڭ ىشىندەگى اعالارىما ەرىپ, جورىققا شىعىپ جۇرگەنى مەن عانا. وزگەسى جالپى اۋىل ايەلدەرى بولدى. مەنى ۇلكەن اعايىم بىر اۋقاتتى اقنايمان ىشىندە قويسارى وتباسىنا ۇزاتاتىن بولدى. بولاشاق كۇيەۋىمدى بۇرىننان بىلۋشى ەدىم. ازاماتشىلىعى از جىگىت ەدى. بارمايمىن دەپ اعاما قارسى كەلە المادىم. قالىڭمالىن الىپ تا ۇلگىردى. مەن ۇيدىڭ جىلقىسىنا يەمىن. تيەتىن كۇيەۋىم وز جىلقىسىنا يە. ماعان سەنىڭ بايىڭمىن دەپ ەرەكشە وسقىرا قارايدى. جىلقى ىشىنە كەلىپ, وزىنشە ماعان نۇسقاۋ دا بەرەدى. الى ۇرىن دا كەلگەن جوق. سول كەزەڭگە جەتكىزبەي, اجىراسسام دەپ جۇرمىن. بىر كۇنى قۇداي ساتىن سالدى. ماعان كەلىپ: «سەن ەندى جاساۋىڭدى دايىندا. ەلىڭمەن تانىس. مەن ساعان وتباسىنا كەلگەن سوڭ, جىلقى جايعىزبايمىن. ۇقتىڭ با؟» — دەدى. جانىمدا وزىمىزدىڭ تورت جىلقىشى تۇرعان. سوزىن اياقتاي بەرگەندە, قامشىنىڭ استىنا الىپ ساباي باستادىم. مەنىمەن قامشىلاسۋعا كۇشى جەتپەيتىنىن بىلەتىنمىن. قامشىلاسۋدى باتىر اعامنان ۇيرەنگەنمىن. ول قاشتى. مەن قۋدىم. الدىما سالىپ ايداپ وتىرىپ, اۋىلىنا اكەلىپ, دال ۇيىنە ەنگىزدىم. جۇرت بىزدى كوردى.
- اكەڭ دوسقا ۇلكەن سالەم! مەن ونىڭ ىنجىق, اقىماق بالاسىنا قاتىن بولمايمىن – دەپ ات ويناتىپ, اۋىلدى باسىما كوشىردىم. شەگىندىم دە جىلقىما ورالدىم. كەشكە بولعان وقيعانى تۋرا باتىر اعاما ايتتىم. ەكى قۇدا كەلىسىپ مالدارىن قايتارىسىپ, بىتىمگە كەلدى. ارادا بىر اپتا وتپەي, قاراباس رۋىنىڭ اقجارقىن دەگەن مومىن, بايسالدى ادامىنا قاشىپ كەتتىم. ارتىنان قۇدالاسىپ, تاتۋلاستى. قايدا بارادى قىز بەن جىگىت بىر سوزدەن شىقسا… مەن اقجارقىننان وسپان, اتانتاي, قالقاتاي دەگەن ۇش ۇل سۇيدىم. اقجارقىن ۇيگە, مالعا, بالدارعا يە بولادى. مەن جورىققا شىعۋىمدى توقتاتقام جوق — دەپ اياقتادى باعانادان بەرى الدىنداعى قىمىزىنان ۇرتاپ قويىپ اڭگىمە سوعىپ وتىرعان كەيۋانا اڭگىمەسىن.

احمەت توقتابايدىڭ «امازونكالار» اتتى ماقالاسىنان الىندى

5 پىكىر

  1. مۇحامبەدييا

    پاح-پاح- پاح!! قالاي عانا ريزا بولماسسىن….

  2. ەربول

    سال قاتەسىن قاراپ, سويلەمىن جۇيەلەپ, دۇرىستاپ جازساڭدارشى… ولپى-سولپى بەرە سالىپسىڭدار! قاندا كەرەمەت وقيعا قور بولىپ تۇر.

  3. admin1
    Author

    ەربول, راحمەت, ەسكەرتپەڭىزگە! بىراق بۇل احمەت توقتاباي اعامىزدىڭ كىتابىندا دال وسىلاي بەرىلگەن. وزگەرتۋگە, رەداكتورلاۋعا قۇقىمىز جوق قوي.

  4. ەركىن

    ارعىماق پورتالى شىنىمەن كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىعۋدا. قازاق پەن جىلقى بولمىسىن اشۋدا وسىنداي ماقالالار جيىپ جازىلىپ جاتسا كەرەمەت قوي. جازار كوپ بولسىن!

دوباۆيت كوممەنتاريي

ۆاش e-mail نە بۋدەت وپۋبليكوۆان. وبيازاتەلنىە پوليا پومەچەنى *

Please Do the Math      
 

موجنو يسپولزوۆات سلەدۋيۋششيە HTML-تەگي ي اتريبۋتى: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>