Marqakölden atpen ötken qız

mid_92798_1378

1960 jıldarı Şığıs Qazaqstan oblısı, Kürşim elindegi 80-nen asqan Älekey apamızdıñ bastan keşkenderin estwge qumar edim. Sebebi Älekey balğın kezinen bastap jorıqqa şığıp, barımtaşı atanıp, jılqı ayırğan şabandoz jortwılşı bolğan. Bir barğanımda Älkey apa äñgimesin bastadı.

- …Meniñ üydegi kezim. Jas mölşerim on jeti şaması ğoy deymin. Älibek ağayıma erip mölşeri on tört jasımnan jorıqqa şığa bastadım. Ol janına özinen basqa üş er azamattı ertedi. Men besinşi adammın. Äsirese jazda, el jaylawda bolğanda, jılqını Sizdiñ elden urlap aladı da, bizdiñ arğı jağımızdağı Qaratay eliniñ urılarına aparıp beredi. Olar ağayıma basqa jılqı aydatadı. Ol mal bizge siñedi, öz malımız bolıp ketedi. Sol kezde osı ötkelden ötetinbiz. Osı tusta soltüstik jağımızda Marqaköl bar. Joldı onıñ künbatıs jağınan köremiz. Urı ärïne, twra jolmen maldı aydap qaşpaydı. Urı az jüretin dalamen, toğay arasımen qaşadı. Bizdiñ jolımızdı özimiz ğana bilemiz. Qwğınşını adastırmasa, ol nesi urı. Men bul joldardı tünde jatqa bilip jüre beremin.
Bul bir umıtılmaytın jorıq. Elden kelip sizdiñ mañnan mol jılqığa kez boldıq. Ay süttey jarıq. Jılqını qwa jöneldik. Osı mañğa kelip ayaldap, işindegi eki attı ustap Älibek mağan jeteletti. Jobası, jüyrik attar sïyaqtı. Qalğan jılqılardı özderi aydap qapersiz kele jatqanda, artımızdan qwğınşınıñ dübiri estildi. Tipti taqap qaldı. Olar köp sïyaqtı. Basqaları jılqını qwıp. Basqa jaqqa burıldı. Men twra Terektige tarttım. Marqaköldiñ jïegine jetip, qalıñ toğaydı panalağım keldi.
Bul küz kezi, tünniñ jartısı mölşeri. Meniñ öz atım qaşsa, qutıladı. Qwsa, jetedi. Jetektegi attardıñ şabısı mandımadı. Qwğınşı meniñ izime tüsti. Ay jarıq. Tañ attı. Bir top qwğınşı mağan jaqındap keledi. Degenmen, aramız alıs. Biraq qwa berse, jetwi kümänsiz. Eki at ta mağan unadı. Tastap ketwge qïmay kelemin. Kün şığıp, qwğınşınıñ jürisi üdedi. Men Marqaköldiñ şetine kelip tireldim. Köldi jïektey qaşsam, qwğınşı ustap aladı. Köp oylanatın waqıt joq. Ölim men tirşilktiñ arası. Qolğa tüskenşe swğa batayın, ne öteyin degen şeşimge kelip, köldiñ arğı betine qaray üş atpen jüze jöneldim. Arğı şetine taqağanda attıñ ayağı jerge tïdi. Biraz demalıp arı jürip edim, birazdan keyin at qayta maltıdı. Jağağa aman-esen ötip şıqtım. Toğayğa attardı baylap, attıñ erin alıp toqımımdı jayıp, özimniñ erkekşora kïimimdi şeşip, qız kïimimdi kïip jatqanda, qwğınşılar özenniñ arğı jağasına keldi. Mölşeri onşaqtı adam. Men qız bolıp, jağada turıp, olardı qol bulğap şaqırdım. Olar meni, men olardı anıq körip turmız. Üş attıñ izi kölge tüskenin körip tur. Attar toğay işinde, jasırın. Meni – qızdı köredi. Onıñ üstine men qolımdı bulğap şaqırıp turmın. Olar mağan kel dep qoldarın bulğaydı. Kün arqan boyı köterilgende men ot jağıp, şay qaynattım. Olar endi menen küderin üzip, eline qaytıp ketti.
Keler jılı bizdiñ elge Şaqabay quda keldi. Qaytarında: Kürkebay, Şaqabay, Ibıray bizdiñ üyde boldı. Biz kereyden kelgen qonaqtı Qobınıñ qumınıñ teristigimen şığarıp saldıq. Marqaköldi jağalap, bıltır men ötken jerge keldik. Şalğınnıñ üstine dastarqan jasadıq. Meniñ bıltırğı äñgimem söz boldı. Köldiñ eni bir şama. El senbeydi dedi Jäkem. Şaqabay: «Adam erlikti isteyin dep istemeydi. Onı ömir özi istetedi. Älekeydi ömir özi ïtermeledi osı saparğa. Aman ötti. Men senemin. Bul jürektiliktiñ belgisi», — dedi… Meniñ ülken ağayım Jänibek, odan keyingi ağayım Älibek. Tört qız barmız. Qızdıñ işindegi ağalarıma erip, jorıqqa şığıp jürgeni men ğana. Özgesi jalpı awıl äyelderi boldı. Meni ülken ağayım bir awqattı aqnayman işinde qoysarı otbasına uzatatın boldı. Bolaşaq küyewimdi burınnan bilwşi edim. Azamatşılığı az jigit edi. Barmaymın dep ağama qarsı kele almadım. Qalıñmalın alıp ta ülgirdi. Men üydiñ jılqısına ïemin. Tïetin küyewim öz jılqısına ïe. Mağan seniñ bayıñmın dep erekşe osqıra qaraydı. Jılqı işine kelip, özinşe mağan nusqaw da beredi. Äli urın da kelgen joq. Sol kezeñge jetkizbey, ajırassam dep jürmin. Bir küni quday sätin saldı. Mağan kelip: «Sen endi jasawıñdı dayında. Eliñmen tanıs. Men sağan otbasına kelgen soñ, jılqı jayğızbaymın. Uqtıñ ba?» — dedi. Janımda özimizdiñ tört jılqışı turğan. Sözin ayaqtay bergende, qamşınıñ astına alıp sabay bastadım. Menimen qamşılaswğa küşi jetpeytinin biletinmin. Qamşılaswdı batır ağamnan üyrengenmin. Ol qaştı. Men qwdım. Aldıma salıp aydap otırıp, awılına äkelip, däl üyine engizdim. Jurt bizdi kördi.
- Äkeñ Dosqa ülken sälem! Men onıñ ınjıq, aqımaq balasına qatın bolmaymın – dep at oynatıp, awıldı basıma köşirdim. Şegindim de jılqıma oraldım. Keşke bolğan oqïğanı twra batır ağama ayttım. Eki quda kelisip maldarın qaytarısıp, bitimge keldi. Arada bir apta ötpey, qarabas rwınıñ Aqjarqın degen momın, baysaldı adamına qaşıp kettim. Artınan qudalasıp, tatwlastı. Qayda baradı qız ben jigit bir sözden şıqsa… Men Aqjarqınnan Ospan, Atantay, Qalqatay degen üş ul süydim. Aqjarqın üyge, malğa, baldarğa ïe boladı. Men jorıqqa şığwımdı toqtatqam joq — dep ayaqtadı bağanadan beri aldındağı qımızınan urtap qoyıp äñgime soğıp otırğan keyuana äñgimesin.

Axmet Toqtabaydıñ «Amazonkalar» attı maqalasınan alındı

5 pikir

  1. Erbol

    Säl qatesin qarap, söylemin jüyelep, durıstap jazsañdarşı… Olpı-solpı bere salıpsıñdar! Qanda keremet oqïğa qor bolıp tur.

  2. admin1
    Author

    Erbol, raxmet, eskertpeñizge! Biraq bul Axmet Toqtabay ağamızdıñ kitabında däl osılay berilgen. Özgertwge, redaktorlawğa quqımız joq qoy.

  3. Erkin

    Arğımaq portalı şınımen köpşiliktiñ köñilinen şığwda. Qazaq pen jılqı bolmısın aşwda osınday maqalalar jïip jazılıp jatsa keremet qoy. Jazar köp bolsın!

Dobavït’ kommentarïy

Vaş e-mail ne bwdet opwblïkovan. Obyazatel’nıe polya pomeçenı *

Please Do the Math      
 

Mojno ïspol’zovat’ sledwyuşçïe HTML-tegï ï atrïbwtı: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>