راحات جاقسىباي: ۇلتتىق سپورتتى ناسيحاتتاۋ ۇشىن چەمپيونات ەرەجەسىنە وزگەرتۋ ەنگىزدىك

Rakhat Zhaqsybay

ساۋىردىڭ 15-22 ارالىعىندا الماتىدا العاش رەت ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنەن ى اشىق ازييا چەمپيوناتى وتەدى. ات سپورتىنان جاستار اراسىندا تۇڭعىش رەت ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان دۇبىرلى دودا تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ «ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسىندا ايتىلعان «اتقا مىنۋ مادەنيەتىن» دامىتۋ مەن «جاستار جىلىن» قولداۋ ماقساتىندا قولعا الىنىپ وتىر.

اتالعان باسەكەگە قازىرگى دايىندىق, قانشا ەل, قانشا سپورتشى قاتىساتىنى جايلى قر ۇلتتىق سپورت قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى راحات جاقسىبايمەن بىر-ەكى اۋىز اڭگىمەلەسكەن ەدىك.

- اڭگىمەنى الداعى چەمپيوناتتان باستايىقشى. قانشا ەل قاتىسۋعا نيەت بىلدىرىپ وتىر؟

- اۋەلى بۇل چەمپيوناتتى نەگە تۇڭعىش دەپ وتىرمىز؟ سەبەبى بۇعان دەيىن ەلىمىزدە وتكەن حالىقارالىق چەمپيوناتتاردىڭ بارلىعى, الەم چەمپيوناتى بولسىن, ازلييا چەمپيوناتى بولسىن – ەرەسەكتەر اراسىندا وتىپ كەلگەن. بيىل ەلباسىمىز وزى اتاپ كورسەتكەن «جاستار جىلى» اياسىندا ۇيىمداستىرىلدى جانە ەلىمىزدە العاش رەت وتپەك. سول سەبەپتى دە تۇڭعىش چەمپيونات بولىپ وتىر.

نەگىزگى ەرەجە بويىنشا 18 بەن 21 جاس ارالىعىنداعى جاستارىمىز قاتىسادى. دەگەنمەن العاشقى چەمپيونات بولعاندىقتان بىز بۇل ەرەجەگە سال وزگەرىس ەنگىزدىك. ياعني, شەتەلدەن كەلەتىن كوماندا مۇشەلەرىنە 25 جاسقا دەيىن قاتىسۋعا رۇقسات بەردىك. سەبەبى وزگە ەلدەردە بىزدىڭ ۇلتتىق سپورت دال بىزدەگىدەي دامي قويعان جوق. جانە بىزدەگىدەي قالىپتاسقان جاستار قۇراماسى دا جوق. سوندىقتان دا بىز ولارعا جەڭىلدىك جاساپ وتىرمىز.

- بىزدىڭ قۇراما دا 25-كە دەيىن بە؟

- جوق. بىزدىڭ قۇراما سول 18 بەن 21. ارينە, بىزدىڭ جىگىتتەرگە وڭاي بولماسى انىق. بىر سوزبەن ايتقاندا, شارشى الاڭدا وزدەرىنەن 2-3 جاس ۇلكەن ازاماتتارمەن سىنعا تۇسەدى.

بىز وز سپورتشىلارىمىزعا قيىن بولسا دا, وسىلاي جاساۋ كەرەك دەپ شەشتىك. سەبەبى مۇنداي جەڭىلدىكتەر وليمپيادالىق سپورت تۇرلەرىندە دە بولادى, قاتىسۋشى ەلدە سول سپورت تۇرىنىڭ از دا بولسا ناسيحاتتالۋىنا, دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزۋ ۇشىن.

جوسپار بويىنشا 8-9 ەلدەن سپورتشىلار كەلەدى. نەگىزى «كوكپار», «اۋدارىسپاق», «تەڭگە ىلۋ» جانە «جامبى اتۋ» قاتارلى تورت سپورت تۇرىنەن سايىس وتەدى عوي. وسىنىڭ ىشىندە «جامبى اتۋدىڭ» سپورتشىلارى سال باسقاشا ەرەجەمەن ويناۋلارى مۇمكىن, ال قالعان ۇشەۋىندە نەگىزگى قۇرامالار بىردەي. قازىرگى كەزدە تاراز قالاسىندا ەل قۇراماسى وقۋ-جاتتىعۋ وتكىزىپ جاتىر.

- ايتپاقشى, بۇل چەمپيوناتقا قىرعىزستان قاتىسا ما؟

- جاقىندا قىرعىزستان «كوك بورى» فەدەراتسيياسىنىڭ قۇرامىندا وزگەرىستەر بولدى. باسشىسى اۋىستى دەگەندەي. جاڭا كەلگەن قۇراممەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلگەن. سول بويىنشا ولار بۇل چەمپيوناتقا وزدەرىنىڭ جاستار قۇراماسىن جىبەرەتىندىكتەرىن ايتتى. دەگەنمەن ازىرگە رەسمي وتىنىش جىبەرگەن جوق, كۇتىپ وتىرمىز.

- چەمپيوناتتىڭ جۇلدە قورى جايلى ايتا كەتسەڭىز؟

- دال قازىرگى ساتتە ناقتىلانىپ جاتىر. الايدا, جالپى جۇلدە قورى 15 ملن تەڭگەدەن كەم بولمايدى.

- العاشقى جاستار چەمپيوناتى تورت سپورت تۇرىنەن عانا وتەدى ەكەن. نەگە باسقا تۇرلەرىن دە قوسپدىڭىزدار؟ مىسالى ات بايگەسى دە بىزدىڭ ۇلتتىق ويىنىمىز عوي.

- يا, دۇرىس ايتاسىز. بىز ۇلتتىق سپورتتىڭ نەگىزگى تۇرى دەپ – كوكپار, اۋدارىسپاق, تەڭگە ىلۋ جانە جامبى اتۋدى ەرەكشەلەپ الىپ وتىرمىز. ال بايگەگە كەلەر بولساق, اتالعان تورت تۇرلى سپورتقا قاراعاندا وزىندىك ارتىقشىلىعى بار. مىسالى, الاڭى دا, دايىندىعى دا باسقاشا. وزىڭىز بىلەتىندەي, بىز اربىر سپورت تۇرىنە باسشىلىق بەكىتىپ, جەكە فەدەراتسييا رەتىندە دامىتۋعا كۇش سالىپ كەلەمىز. سوعان وراي, بايگە فەدەراتسيياسىندا وزىندىك جەكە بىر باعدارلاما جاسالىپ جاتىر.

سونىمەن بىرگە, وتكەن جىلى «ەكى جىلدا بىر رەت وتكىزەمىز» دەگەن «التىن تۇلپار» الامان بايگەسى, قاشىقتىقتاردى رەتتەۋ, اتقا دا ادامعا دا قيىندىق تۋدىرمايتىن تەتىگىن تابۋ قاتارلى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. ونىمەن بايگە فەدەراتسيياسى اينالىسىپ جاتىر.

- «قاشىقتىقتاردى رەتتەۋ ماسەلەسى قارالىپ جاتىر» دەيسىز عوي, وتكەندە 130 شاقىرىمعا الامان وتتى, الداعى ماۋسىم ايىندا 140 شاقىرىمعا الامان وتەدى دەگەن اڭگىمە بار. ال ۇلتتىق سپورتتىڭ وسى الىس قاشىقتىققا الامان وتكىزۋگە دەگەن ۇستانىمى قانداي؟

- ۇلتتىق سپورت قاۋىمداستىعى بەلگىلەگەن نەگىزگى ەڭ ۇزاق قاشىقتىق – 51 شاقىرىم. بۇل قاشىقتىق نەگىزسىز دە ەمەس. تاريحتاعى ايگىلى قۇلاگەردىڭ بايگەگە شاپقان مەجەسى. ال الەمدە الىسقا اتپەن «جۇرىپ وتۋ» دەگەن سايىس بار. ونداعى ەرەجەگە ساي اربىر 30-40 شاقىرىم سايىن ۇزىلىس جارييالانىپ, اتتىڭ دەنساۋلىعىن, تىنىسىن, شاباندوزدىڭ جاعدايىن تەكسەرەدى. وسىنداي باقىلاۋدان وتكەن سوڭ عانا ات سايىستى جالعاستىرادى. ەگەر ات سايىستى جالعاستىرا المايتىن بولسا, بىردەن جارىس جولىنان شىعارىلادى. مۇنداي جارىستار 2-دەن 5 كۇنگە دەيىن جالعاسۋى مۇمكىن. ال وتكەن 130 شاقىرىمدىق الاماننان حاباردارمىز, بىراق ونى ۇيىمداستىرۋعا بىزدىڭ قاتىسىمىز بولعان جوق. جەكە ازاماتتاردىڭ باستاماسىمەن وتتى.

قالاي دەگەنمەن دە, ۇزاق قاشىقتىقتاعى جارىس وتكىزۋدى العا قوياتىن بولساق, ۇلكەن دايىندىق كەرەك. ات باپتاۋدان بولەك, ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارى. اتتاردى تەكسەرۋ, شاباندوزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, ت.ب. سوعان قاراپ وتىرىپ, دال قازىرگى ساتتە بىزگە ۇزاق قاشىقتىقتا الامان وتكىزۋگە الى دە دايىندىق كەرەك سەكىلدى.

- ەندەشە اڭگىمەنى ۇلتتىق سپورت قاۋىمداستىعىنىڭ جۇمىسىنا قاراي باعىتتاساق. وسى چەمپيوناتتان سوڭ ىلە-شالا حالىقارالىق «ەتنوسپورت فورۋمى» وتەدى. وندا قانداي ماسەلەلەر قوزعالادى؟

- بۇل جولعى «ەتنوسپورت فورۋمى» بۇكىلالەمدىك ەتنوسپورت كونفەدەراتسيياسى ۇيىمنىڭ اياسىندا وتەدى. بىزدىڭ ۇلتتىق سپورت قاۋىمداستىعى وسى ۇيىمعا مۇشە.

الەمنىڭ 50-دەن استام ەلىنە شاقىرۋ جىبەرىلگەن. سونىڭ ىشىندە 30-عا جۋىق ەلدەن 200-گە تارتا وكىل كەلەدى. ولاردىڭ قاتارىندا يۋنەسكو وكىلدەرى, مينيسترلەر, سپورت سالاسىنىڭ باسشىلارى, ۇلتتىق سپورت فەدەراتسييالارىنىڭ وكىلدەرى, جاتتىقتىرۋشىلار, ت.ب. ۇلتتىق سپورتقا, ەتنوسپورتقا قاتىسى بار الەمدىك تۇلعالار بار.

بۇعان دەيىن وتكەن جىلى دال وسىنداي فورۋم تۇركييادا وتكەن بولاتىن. سول جيىننىڭ شەشىمى بويىنشا ەكىنشى فورۋم قازاقستاندا وتەتىنى بەلگىلەنگەن.

بۇل جولعى فورۋمنىڭ نەگىزگى تاقىرىپتارى – 2021 جىلى ەلىمىزدە وتەتىن بۇكىلالەمدىك ەتنوويىندارىنا دايىندىق جۇمىستارى; 2020 جىلى تۇركييادا وتەتىن كوشپەندىلەر ويىندارىنا قاتىستى تۇركييا تاراپىنىڭ تالقىلاۋى وتەدى. بۇدان بولەك, ۇلتتىق سپورتتىڭ ەرەجەلەرىن حالىقارالىق تالاپقا ساي ستاندارتتاۋ, مەملەكەت پەن ۇلتتىق سپورت اراسىنداعى قارىم-قاتىناس, ت.ب. ماسەلەلەر قارالاتىن بولادى.

تاعى بىر ايتا كەتەر ماسەلە, قازىر بىز سوز ەتىپ وتىرعان ازييا چەمپيوناتىنىڭ سوڭعى فينالدىق ويىندارىنا فورۋم قوناقتارى ارنايى كەلىپ قاتىسادى. مۇنداعى ماقسات – قازاقتىڭ ۇلتتىق ويىندارىن وزگە ەلدەر دە تانىپ بىلىپ, كورسىن دەگەن نيەت.

- فورۋمدا 2021 جىلى ەلىمىزدە وتەتىن بۇكىلالەمدىك ەتنوويىندار تۋرالى ماسەلە قارالاتىنىن ايتتىڭىز. ناقتىراق توقتالساڭىز؟

- فورۋم نەگىزىنەن 21-22 ساۋىر كۇندەرى وتەدى. وسى جەردە بىز 2021 جىلى قازاقستاندا وتەتىن بۇكىلالەمدىك ەتنوويىندار قانداي فورماتتا وتەدى جانە قانشا سپورتشى قاتىسادى, قانشالىقتى اۋقىمدى بولادى, قانشا سپورت تۇرى قاتىسادى, ت.ب. قاتارلى ماسەلەلەرگە ناقتى جاۋاپ الا قويماسپىز. دەگەنمەن, بۇل جولى ەتنوويىندار فەستيۆالىنىڭ نەگىزگى نوبايى انىقتالادى.

فورۋمنىڭ وتۋىنە دە, چەمپيوناتقا دا الماتى قالاسى مەن الماتى وبلىسىنىڭ اكىمدىگى ەرەكشە قولداۋ بىلدىرىپ وتىر. بۇل ۇشىن اتالعان اكىمدىكتەرگە ايرىقشا العىس بىلدىرەمىز. مۇنان بولەك, بىزدىڭ ۇلتتىق دۇنيەمىزدىڭ دارىپتەلۋىنە TIKA ۇيىمى دا جان-جاقتى قولداۋ بىلدىرىپ كەلەدى. وسى جولعى شارالاردا دا بۇل ۇيىم قاتاردان قالمايتىنىن جەتكىزدى. ولارعا دا ايرىقشا العىسىمىزدى ايتامىز. ارينە, «سامۇرىق-قازىنا» باس سەرىكتەسىمىز.

- بيىلعى جىل ۇلتتىق سپورت ۇيىمداستىراتىن نەگىزگى جارىستاردى اتاپ وتسەڭىز.

- ەڭ كولەمدى شارالارىمىزدىڭ بىرى – وسى 15-22 ساۋىردە وتەتىن جاستار چەمپيوناتى.

سونىمەن قاتار, جىلدا وتكىزىپ كەلە جاتقان «التىن جەبە» تۋرنيرىن بيىل العاش رەت الەم چەمپيوناتى رەتىندە وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇعان دەيىن «ات ۇستىندە ساداق اتۋ» حالىقارالىق فەدەراتسيياسىمەن مەموراندۋمعا قول قويعانبىز. سونىڭ نەگىزىندە قازاقتىڭ جامبى اتۋ ويىنى افريكاداعى, كورەياداعى جانە الداعى ۋاقىتتا ۆەنگريياداعى سايىستارعا قوسىلادى. قازىردىڭ وزىندە وڭتۇستىك افريكا مەن كورەيادا وتەتىن جارىستاردىڭ باعدارلاماسىنا قوسىلدى.

بۇدان بولەك, ۇلتتىق سپورتىمىزدى ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا «جۇلدىزدى كوكپار» سايىسىن جانە داستۇرلى ساداق اتۋ ويىنىنان تۇرلى سالا ماماندارى اراسىندا شاعىن تۋرنيرلەر ۇيىمداستىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز.

سونىمەن قاتار, داستۇرلى «التىن تۇلپار» الامان بايگەسى بيىل جىلداعى ۋاقىتىندا, كۇزدە وتەتىن بولادى.

- «استانا جۇلدىزى» تۋرنيرىنە دە بىرنەشە جىلدان بەرى ات سالىسىپ كەلەسىزدەر. بيىل دا بولا ما؟

- يا, 2017 جىلى استانا كۇنى قارساڭىندا «ەكسپو-2017» كۋبوگى وتتى, ال بىلتىر ەلوردامىزدىڭ 20 جىلدىعىنا وراي كۋبوك وتتى. استانا كۋبوگى ۇلتتىق سپورت ۇيىمداستىرعان «قازاقستان چەمپيوناتىمەن» قاتار كەلدى. بيىل دا بىز نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمدىگىمەن بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا دايىنبىز. قازىر وسى ماسەلە بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. مىسالى, «التىن جەبە» تۋرنيرىنىڭ بيىلعى العاشقى الەم چەمپيوناتى بولىپ وزگەرگەن سايىسى وسى قالا كۇنى قارساڭىندا وتەتىن بولادى. بۇدان بولەك, «جۇلدىزدى كوكپار» مەن «الىپتار ايقاسى» دەپ اتالاتىن اۋدارىسپاقشىلار اراسىندا بىر تۋرنير وتكىزەمىز بە دەگەن جوسپار بار.

- وسى ورايدا, كوپتەن تۇيتكىلدى بولىپ كەلگەن بىر ماسەلەنى بىلگىم كەلەدى. قىرعىز اعايىندارمەن اراداعى كوكپار ەرەجەسىنە قاتىستى داۋعا نۇكتە قويىلدى ما؟

- 14 اقپان كۇنى ەلوردادا ەكى جيىن قاتار وتكەن بولاتىن. بىرى – حالقارالىق «كوك بورى» فەدەراتسيياسىنىڭ وتىرىسى بولسا, ەكىنشىسى – بۇكىلالەمدىك «كوكپار» قاۋىمداستىعىنىڭ كونفەرەنتسيياسى. ارتۇرلى سەبەپتەرمەن قىرعىزستان وكىلدەرى بۇل جيىندارعا كەلمەدى. دەگەنمەن, بارلىق حالىقارالىق تالاپقا ساي, قاتىسۋشى ەلدەر كوكپار وينىنىڭ حالىقارالىق ەرەجەسىنە داۋىس بەردى. جانە باسىم داۋىسپەن ەرەجە بەكىتىلدى. الداعى ۋاقىتتا حالىقارالىق جارىستاردىڭ بارلىعى وسى ەرەجە بويىنشا وتەتىن بولادى.

وسى جەردە بىر جاعدايدى ەرەكشە ەسكەرتكىم كەلەدى!

كوكپار بويىنشا بەكىتىلگەن حالىقارالىق ەرەجە ەشقانداي مەملەكەتتىڭ ىشكى وينىنا ارالاسپايدى. قىرعىز – كوكبورىسىن, وزبەك – ۋلاق تارتىشىن, تاجىك – بۋزاقشىسىن وزدەرىنىڭ ىشكى ەرەجەلەرىنە, داستۇرلى ويىن تارتىبىنە ساي تارتا بەرسىن, تەك حالىقارالىق دەڭگەيدە وينالاتىن كوك بورى بولسىن, ۋلاقشى, بۋزاقشى, كوكپار بولسىن, بارلىعى بىر ەجەمەن – حالىقارالىق كوكپار ەرەجەسىمەن ويناسىن دەيمىز. ياعني, قابىلدانعان شەشىم, تەك حالىقارالىق دەڭگەيدەگى تۋرنيرلەرگە, چەمپيوناتتارعا عانا قاتىستى. تاعى قايتالاپ ايتامىن جانە ۇلتتىق سپورت قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى رەتىندە رەسمي حابارلاعىم كەلەدى, بىز ەشقانداي ۇلتتىڭ, بۋزاقشىسىنا, ۋلاق تارتىشىنا, كوك بورىسىنە, كوكپارىنا ارالاسپايمىز. بىزدىڭ شەشىم حالىقارالىق دارەجەدەگى ويىنداردا عانا قولدانىلادى.

- وزبەكستاندا وتەتىن كوكپاردان ەكىنشى الەم چەمپيوناتىنا قىرعىزستان قاتىسا ما؟

- جاڭا جوعارىدا قىرعىزستان «كوك بورى» فەدەراتسيياسىنىڭ باسشىسى اۋىسقانىن ايتتىق. ول وز قىزمەتىنە كىرىسكەن ساتتەگى العاشقى مالىمدەمەسىندە: «بىز حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بىردە-بىر جارىستان تىس قالماۋىمىز كەرەك. وزىمىزدىڭ مىقتىلىعىمىزدى سول جارىستارعا قاتىسىپ دالەلدەيمىز» – دەگەن بولاتىن. سوندىقتان دا ولار الەم چەمپيوناتىنا كەلەدى دەگەن ويدامىز.

- اڭگىمەڭىزگە راحمەت!

Erzhan Zhaubaiەرجان جاۋباي, argymaq.kz

دوباۆيت كوممەنتاريي

ۆاش e-mail نە بۋدەت وپۋبليكوۆان. وبيازاتەلنىە پوليا پومەچەنى *

Please Do the Math      
 

موجنو يسپولزوۆات سلەدۋيۋششيە HTML-تەگي ي اتريبۋتى: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>