Jılqı tuqımdarı

100_4746Qazaq jılqısı. Awa rayınıñ qanday jağdayına bolsa da tözimdi, jem-şöp talğamaydı, ünemi dalada, tebinde, jayılımda ösip-jetilgen. Bul tüliktiñ bası ülken, sağaldırığı keñ, közderi kişilew, moynı jwandaw, turqı ortaşa, şoqtığı bïik emes, kökiregi keñ, qabırğaları uzın jäne tik keledi, ayağınıñ siñirleri şığıñqı, körinip turadı. Aldıñğı ayaqtarı tüzw, al artqı ayaqtarı qayqılaw, tuyaqtarı mıqtı, terisi qalıñ, jal-quyrığı qoyu, tüsi är türli boladı.

08Jabı. Munıñ denesi iri, şombal, turqı uzın, ayaqtarı qısqa, öte tez qozğalğış, oñalğış, qısqa tözimdi, jumısqa tözimdi, küşti, salt minwge de, jegwge de ıñğaylı.

 

 

 

434_f91fb57c528cd28266bc492f81312692Aday jılqısı. Qazaq jılqılarınıñ bir türi. Salt miniske qolaylı, bası jeñildew, şoqtığı şığıñqı, sawırı etsizdew, ïtarqalaw, ayaqtarı jiñişke, siñirli keledi. Awa rayına tözimdi, äri jüyrik.

 

 

 

 

1318159963_kushum-2Köşim jılqısı. Bası ülken bolğanımen döreki emes, moynınıñ uzındığı ortaşa, şoqtığı bïik, ädemi, kewdesi keñ, tösi alşaq, qabırğaları şeñberli, arqası tegis te jazıq, beli tolıq, keyde qayqı bel bolıp keledi. Jumısqa tözimdi. Bïeleri qulındağış jäne sütti.

 

366296Qostanay jılqısı. Bul jılqı Qostanay oblısınıñ «Qostanay» men «Maykel» jılqı zavodtarında jäne oblıstıñ kolxozdarında, sonımen qatar, Çelyabi oblısındağı «Troïck» jılqı zavodında, jergilikti qazaq jılqıları taza qandı, salt minetin don jılqılarımen bwdandastırılğan. 1951 jılı Qostanay tuqımı bolıp bekitildi. Bul jergilikti jerdiñ awa rayı men azıqtandırw jağdayına jaqsı beyimdelgen. Qostanay jılqısınıñ bası ortaşa, moynı tüzw, uzındığı ortaşa, şoqtığı etti, alqımı keñ, arqası jalpaq, jawırını men qabırğaları uzın, ayaqtarınıñ siñirleri şığıñqı, şaşası şağın, topayları ortaşa, tuyaqtarı döñgelek, äsem keledi. Öte jürdek, küşti jäne tözimdi, salt minwge de, jegwge de qolaylı.

 

buden-3_e72527Bwdennıy jılqısı. Bul elimizdegi ösirilip şığarılğan jaña jılqı tuqımdarınıñ işindegi eñ tañdawlılarınıñ biri. Atalmış tuqımdı şığarwğa Sovet Odağınıñ Marşalı S.M.Bwdennıy basqarğan bir top mamandar men täjirïbeli adamdar qatınastı. Bwdennıy tuqımın taza qandı, salt minetin jılqınıñ ayğırı men don tuqımınıñ bïelerin şağılıstırıp şığarğan. Denesi iri keledi, bası uzın, qağilez, moynı uzın, etti, şoqtığı bïik, arqası tüzw, jazıq, kewdesi keñ, qabırğası döñgelek, beli mıqtı.

 

 

1330004364_don3Don jılqısı. Munıñ şıqqan jeri — Don özeniniñ mañayı. Jergilikti jerdiñ awa rayına öte tözimdi keledi. Don tuqımınıñ bası aşañ, säl uzındaw, mañdayı tompaq, şortan bastı keledi, közderi ülken, şığıñqı, tompaq, tanawları deldïgen, juqa qulaqtarı sereñdegen, moynınıñ uzındığı ortaşa, tüzw, keyde uzın, aşañ nemese etti, tolıq boladı, kökiregi keñ, qabırğaları uzın, arqası tegis, sawırı uzın jäne tik, jawırını qısqa, tik bitken aldıñğı ayaqtarı tüzw, araları keñ, artqı ayaqtarı qayqılaw, tuyaqtarı berik, döñgelek, ülken bolıp keledi. Don jılqısı salt minwge qolaylı.

 

feabfb99e1b5Axalteke. Bul tuqım arab jılqısınan burın şığarılğan jäne eñ eski tuqım bolıp sanaladı. Ol osı küngi türkimen jılqısınıñ urpağı. Axalteke jılqısı Türkimen respwblïkasındağı jılqılardıñ negizgi türi. Bizde sol tuqım Jambıl oblısındağı «Lwgovoy» jılqı zavodında, respwblïkamızdıñ keybir kolxoz-sovxozdarında ösiriledi. Küy talğağış, sımbattı, äsem keledi. Bası aşañ, moynı uzın, tik (keyde buğı moyındısı da kezdesedi), şoqtığı bïik, arqası jumsaq, jonı uzın, tutas sawırlı, jilinşikteri jiñişke, topayları döñgelek, tuyaqtarı berik. Artqı ayaqtarı qayqılaw, terisi juqa, jalı jibektey jumsaq boladı. Basqa jılqıday emes jayılımda baqqandı unatpaydı, qattı swıqtı kötere almaydı, süyekteri juqa jaratılğan. Al jazğı şöl, şöleyt jerlerge miniske öte tözimdi, jüyrik boladı.

 

f_13157205Taza qandı, salt minetin jılqı. Bul öte jüyrik, äsirese jaqınğa şapqanda uşqır keledi. Qazir bizdiñ elde onı ösirw üşin köptegen jılqı zavodtarı uyımdastırıldı. Taza qandı, salt minetin jılqını ünemi ïppodromğa sınaydı. Bulardıñ ayğırları jergilikti jılqı tuqımın jaqsartw üşin qoldanıladı. Ol öte sımbattı, tulğası zor, äsem deneli, körkem tulğalı jılqı. Kütimdi jaqsı kerek etedi, jem-şöpti öte talğap jeydi.

 

 

images.jpeg444Jelisti jılqılar. Osıdan 150 jıl burın Voronej oblısınıñ «Xrenov» jılqı zavodında arab, dat, golland tuqımdarın özara bwdandastırw arqılı şığarılğan. Orlov jılqısınıñ bası ülken, moynı uzın, köbinese qaz moyındı ädemi boladı, şoqtığı bïik, arqası tegis jäne jalpaq, sawırı tutas, ayaq süyekteri jwan keledi. Denesi iri boladı, munıñ jergilikti jılqınıñ boyın ösirwde zor mañızı bar.

medium_28591bOrıstıñ jelisti jılqısı. Bul orlov bïeleri men amerïkan jelisti ayğırların şağılıstırwdan alınğan bwdan, jelgir jılqılardıñ tuqımın jaqsartw üşin ösirilip şığarıldı. Mundağı negizgi maqsat jılqınıñ tulğasın irilendirip, sımbattı, som deneli jelisti jılqı şığarw edi. Orıstıñ jelisti jılqısı orlov jılqısına qarağanda kişirek, denesi de qısqa, moynı birkelki, şoqtığı köteriñki, ayaqtarı uzın, tulğası tığız, bulşıq etteri şığıñqı keledi.
Sovettik tuqım. Bul awır jük tartatın jılqı tuqımı. Denesi iri, moynı etti, şoqtığı öte bïik emes, arqası men kewdesi keñ, qabırğası jumır, ayaqtarı jwan keledi.

 

 

tiazel1Orıstıñ awır jük tartatın tuqımı. Erteden beri kele jatqan jılqı tuqımı. Boyı asa bïik emes, ortaşa kelgen, mañdayı keñ, moynı jwan, şoqtığı bïik emes, arqası uzın, beli qayqılaw, qabırğası tik.
Joğarıdağı aytılğan jılqı tuqımdarı Qazaqstannıñ köptegen oblıstarı men awdandarında ösiriledi.

 

 

koshpendi.kz

Swretter ğalamtordan alındı

 

5 pikir

Dobavït’ kommentarïy

Vaş e-mail ne bwdet opwblïkovan. Obyazatel’nıe polya pomeçenı *

Please Do the Math      
 

Mojno ïspol’zovat’ sledwyuşçïe HTML-tegï ï atrïbwtı: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>