راحات جاقسىباي: فينالدا بىزدىڭ كوكپارشىلار قىرعىزدارمەن ويناسا دا – وسى اڭگىمە تۋىندايتىن ەدى

Raxat

جاقىندا ىىى دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر ويىندارى وز مارەسىنە جەتتى. الەمنىڭ 80-گە جۋىق ەلى باق سىناعان دودادا قازاقستان ەكىنشى ورىنعا يە بولدى. دەگەنمەن وسى ويىندا ونەر كورسەتكەن كوكپارشىلارىمىزدىڭ توڭىرەگىندە شىققان شۋ قوعامدى بىراز دۇرلىكتىردى. وسى ماسەلەگە قاتىستى قر ۇلتتىق سپورت قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى راحات جاقسىبايمەن سۇقباتتاسقان ەدىك.

- «ۇلتتىق سپورتتىڭ» اتقارىپ جاتقانى جۇمىستارىنان باستاساق.

- ۇلتتىق سپورت قاۋىمداستىعى 6 تۇرلى سپورت باعىتىن بىرىكتىرەدى. ولار – جامبى اتۋ, كوكپار, اۋدارىسپاق, تەڭگە ىلۋ, بايگە جانە قۇسبەگىلىك.

قازىر ەكى باعىتتاعى جۇمىسقا باسىمدىق بەرىپ وتىرمىز. بىرىنشىسى –ەلىمىزدەگى ۇلتتىق سپورت ناسيحاتى; رۋحاني جاڭعىرۋىمىز بار, باسقاسى بار – سولاردىڭ جاستار اراسىندا تارالۋىن قامتاماسىز. ەكىنشىسى – ۇلتتىق سپورتىمىزدى حالىقارالىق دەڭگەيگە شىعارۋ.

وسى ورايدا – بىز وتكىزەتىن ەل ىشىندەگى چەمپيوناتتار, جاسايتىن ونىمدەرىمىز, جۇرگىزەتىن ىس-قاعازدارىمىز – بارلىعى دا ىشكى نارىق ۇشىن, ياعني ىشكى سۇرانىس ۇشىن بەيىمدەلگەن.

ال, ازييا چەمپيوناتى, كەشە وتكەن «التىن جەبە» حالىقارالىق تۋرنيرى, الدا وتەدى دەپ جوسپارلانعان بۇركىتشىلەردىڭ حالىقارالىق شاراسى – بارلىعى دا ۇلتتىق سپورتتى حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەرۋ ۇشىن جاسالىپ جاتىر.

بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بىزدى كۇتىپ تۇرعان داستۇرلى شارالاردىڭ بىرى – «التىن تۇعىر» ۇلتتىق سپورتتى دامىتۋعا ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ازاماتتاردى ماراپاتتاۋ راسىمى. سونىمەن قاتار, الداعى كەزەك كۇتتىرمەس ماسەلەلەردىڭ بىرى – تورەشىلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ. بىر سوزبەن ايتقاندا – وسى جىلدىڭ سوڭىندا وقۋ-وقىتۋ جاعىنا كوبىرەك كوڭىل بولۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.

- تورەشىلەردى وقىتۋ دەگەننەن شىعادى, وتكەندەگى ىى دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر ويىندارىندا دا تورەشىلەر ماسەلەسى سوز بولدى. بىزدىڭ تورەشىلەردىڭ قۇرامعا كىرمەۋىنەن بىراز سپورتشىلارىمىز تيىستى باعاسىن الماي قالدى…

- كوشپەندىلەر ويىندارىندا, اسىرەسە اۋدارىسپاقتا – بارلىق تورەشى سول فەستيۆالدى ۇيىمداستىرۋشى ەلدىڭ وكىلدەرىنەن بولدى. راسىمەن, بىزدىڭ ەلدەن بارعان تورەشىلەردىڭ قۇرامىندا دا تورەلىك جاساۋعا بىلىكتىلىگى جەتەتىن ماماندار بولعان ەدى. بىراق, ۇيىمداستىرۋشى تاراپ وزگە ەلدەن تورەشى قوسۋدى قالاماعان سەكىلدى, ايتپەسە بىزدەن وزگە ەلدەن كەلگەن تورەشىلەردەن دە بىر-ەكى ادام قوسۋعا بولۋشى ەدى.

ال ەلىمىزدە تورەشىلەر ماسەلەسى 100 پايىز شەشىمىن تاپقان دەپ ايتا المايمىن. سوندىقتان وسى جىلدىڭ سوڭىنان باستاپ تۋرا تورەشىلەردى وقىتۋدى, بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدى قولعا الماقپىز. بۇل ماسەلەگە تورت تاراپ تا مۇددەلى. ولار – سپورتتى دامىتۋ ديرەكتسيياسى, مينيسترلىك, سپورت كوميتەتى جانە بىز – ۇلتتىق سپورت قاۋىمداستىعى.

- قايدان وقىتاسىزدار؟ مىسالى, اۋدارىسپاقتان ورتا ازييادا قازاقتاردان مىقتى سايىسكەر جوق. دەمەك وسى سپورت تۇرى بويىنشا مىقتى تورەشى دە بىزدە دەگەن سوز. ەندەشە بىزدىڭ تورەشىلەرگە ۇيرەتەتىن تورەشىنى قايدان تاباسىزدار؟

- ۇلتتىق سپورتتىڭ وليمپيادالىق سپورتتان بىر ەرەكشەلىگى –وليمپيادالىق سپورت جۇيەگە قويىلعان, بارلىق قاتىسۋشى بىر تارتىپ پەن ەرەجەگە باعىنادى. تىپتى كەز كەلگەن ەل وليمپيادالىق سپورتتان فەدەراتسييا اشامىن دەسە, وعان بارلىعى دايىن تۇر. ال داستۇرلى, ۇلتتىق سپورتتا بارلىعىن وزىڭ – وزىڭ ۇشىن جاساۋىڭ كەرەك. سەبەبى ۇلتتىق سپورت – ۇلتقا عانا تيەسىلى. سوندىقتان دا, سپورتشىدان باستاپ, تورەشىگە دەيىن وزىڭ وقىتىپ, وزىڭ دايىنداۋىڭ كەرەك.

بىز مۇنداي باسپالداقتان وتكەنبىز. وزىڭىز بىلەتىندەي, بىزدىڭ ەل قازاق كۇرەسىن الەمدىك دەڭگەيگە كوتەردى. قازاق كۇرەسى فەدەراتسيياسىن قۇرعان كەزدە بارلىعى وزىمىزدە دايىندالدى. تۋرا وسى تاسىلمەن, بىزدە بايگەگە قاتىستى مامانداردى, اتتىڭ بابىن بىلەر اتبەگىلەردى, بايگەگە شاباتىن شاباندوزدى; تىپتى – قانداي اتقا قانداي سالماقتاعى, قانداي جاستاعى بالا شابۋى كەرەگىن وقىتاتىن ماماندار بار. سول سيياقتى, قاي سپورت تۇرى بولماسىن, ول – كوكپار ما, اۋدارىسپاق پا, جامبى اتۋ ما – بارىبىر – سول سپورتقا قاتىستى دايىنداپ شىعاتىن ماماندار بار. قازىر ۇلتتىق سپورت قاۋىمداستىعى وسىنداي ماماندار مەن وقيتىن ازاماتتار اراسىن ۇيلەستىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر.

- جاقسى. ەندەشە جاقىندا وتكەن كوشپەندىلەر ويىندارىنا ويىسايىقشى. كوكپارعا نەگە ەكىنشى قۇرامدى اپاردىڭىزدار؟

- سپورتتا ەكىنشى قۇرامنىڭ نە جاستار قۇراماسىنىڭ باق سىناۋى تاجىريبەدە بار. مىسالى, حالىقارالىق ويىنداردا بىزدىڭ بوكسشىلار ەكىنشى, ۇشىنشى قۇرامانى اپارىپ, سىناپ جاتادى. بۇل دا سولاي. ارى, بىزدىڭ سپورتشىلار ەشقانداي اتاق الىپ, سپورتتىق دارەجەسىن كوتەرىپ, كۆاليفيكاتسييا المايدى. بۇل ويىن شىنىن ايتقاندا, قازاق پەن قىرعىزدىڭ تويى سەكىلدى عانا نارسە. سوندىقتان بۇل ويىنعا ۇشىنشى قۇراما بارسا دا, وزگەرىپ كەتەر ەشتەڭە جوق. بىراق, سوعان قاراماستان, جالپى ەسەپتەگى ەكىنشى ورىن – ماعان وتە جاقسى كورسەتكىش سيياقتى.

- نەگە اتسىز باردىڭىزدار؟

- بىرىنشى ماسەلە – ۇلتتىق سپورتتى اتسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. 90-95 پايىزى تىكەلەي اتپەن بايلانىستى. ال اتتىڭ تاسىمالى, جەم-شوبى تىپتى ەل ىشىنىڭ وزىندە قيىن. ولاردى شەتەلگە اپارۋ ودان دا ۇلكەن ماسەلە.

ال, «نەگە اتسىز باردىڭىزدار؟» دەگەن سۇراققا كەلسەك, بىز ات جوقتان اتسىز بارعان جوقپىز. ۇيىمداستىرۋشى تاراپپەن اۋەلدەگى كەلىسىم سولاي بولعان.

- الەۋمەتتىك جەلىدە ات سۇراپ جازعان حاتتارىڭىز جۇر عوي؟

- ول ەكى تاراپتىڭ كەلىسىمىنەن كەيىن جازىلعان حات. قىرعىز تاراپى بىزدەن ارنايى حات جازۋدى سۇرادى. قاعاز جۇزىندە بولسىن دەپ.

qat

- ال سول حاتتا «بىزدە دايىن ات بولماي قالعاندىقتان» دەپ كورسەتىلگەن. بىزدە ات دايىن بولماي قالۋ دەگەن شىنىمەن بولا ما؟

- قازاقستان قۇراماسىنىڭ اتتارى ەل چەمپيوناتىندا بولدى. ال ودان بولەك قوسىمشا اتتار قولدا تۇرعان ەدى. ەگەر «وز اتتارىڭمەن كەلىڭدەر!» دەگەن بولسا, بىزدىڭ سول قوسالقى اتتاردى الىپ بارۋعا مۇمكىندىگىمىز بولدى.

بيىل جارىستار بىرىنەن سوڭ بىرى جالعاسىپ كەتتى دە, ات دەمالتۋعا ۋاقىت بولعان جوق. ەرتەڭ قورىتىندى ويىنى بولاتىن «ۇلى دالا رۋحى», ەل چەمپيوناتى, جاستار چەمپيوناتى بىرىنەن سوڭ بىرى جالعاستى. جالپى جاستار چەمپيوناتىندا سەگىز  كوماندا  عانا قاتىستى. سوندىقتان كەيبىر وبلىستار ات بابىنا بايلانىستى جارىستان تىس قالدى. سەبەپ – اتتارى شارشاپ قالدى. سپورتشىلاردىڭ بارى دايىن, تەك اتتار جارامادى.

ال قىرعىزستاندا العاشقى كۇنى تەحنيكالىق سەبەپتەرگە بايلانىستى تۇسىنىسپەۋشىلىك بولعانىمەن, ارتىنشا ۇيىمداستىرۋشى تاراپ ات بەردى. جانە بەرگەن اتتارى سونداعى قىرعىز كوكپارشىلارىنىڭ, كوماندادا ويناپ جۇرگەن اتتار بولدى. ولار بىزدى عانا ەمەس, كوكپارعا قاتىسقان باسقا 10 ەلدى دە اتپەن قامتاماسىز ەتتى.

- وزبەكستان قۇراماسىنان جەڭىلۋىمىزدىڭ سەبەبى نەدە؟

- مەن كوشپەندىلەر ويىندارىنا باردىم. بىراق العاشقى كۇندەردەن كەيىن ەلگە قايتىپ كەتتىم دە, قازاقستان مەن وزبەكستان ويىنىن تۋرا الاڭنان كورگەن جوقپىن. بۇل – بىر, ەكىنشىدەن – وزبەكستاندا كوكپار تارتاتىن كوكپارشىلار قازاقستاننان از ەمەس. ۇشىنشىدەن – وزبەكستان سپورتتىق دەرجاۆا بولۋدىڭ الدىندا تۇر: جانە وسى كوكپاردان – «بۋزاحشي», «ۋلاك تارتىس» دەپ اتالاتىن ويىن تۇرلەرى ارقىلى ازيياداعى العاشقى بەستىككە كىرەتىن بەلدى مەملەكەتتىڭ بىرى. تورتىنشىدەن – وزبەكستان ات ابزەلدەرىن دايىنداۋ, ونى ەكسپورتتاۋدا العاشقى ورىندا. جانە بىر قىزىعى, قىرعىزستان مەن قازاقستاندى ات ابزەلىمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان بىردەن بىر ەل – وسى وزبەكتەر. ەندەشە وزبەكستاندى كوكپاردا مۇلدە اۋتسايدەر دەپ قاراۋعا بولمايدى.

وسى جولعى ويىندا بىزدىڭ قۇراما اقش-تان نە فرانتسييا قۇراماسىنان جەڭىلىپ قالعان بولسا, مەن تۇسىنەر ەدىم. مىسالى مەن فرانتسۋزدىق قۇرامامەن تانىستىم. ولادىڭ وزدەرىنىڭ horseball دەگەن ويىندارى بار. كوكپارعا كەلگەندەردىڭ بارلىعى سول ويىننىڭ وكىلدەرى. ولار دا – ات ۇستىندە مىقتى, ويىنعا دەگەن فيزيكالىق قابىلەتتەرى بار. بىراق ولار سەركە ەمەس, دوپپەن وينايدى. سەبەتكە دوپ لاقتىرادى. مىنە, سول كوماندامەن ويناپ, جەڭىلىپ قالسا, ايتۋعا, نامىستانۋعا بولاتىن ەدى. سوسىن, وزبەكتەرمەن اراداعى ەسەپ سونشا الشاق ەمەس – 5:4 بولدى. دەمەك, وزبەك قۇراماسىنىڭ باسىمدىعىن مويىنداۋعا بولادى.

- «وزبەكستاننان جەڭىلۋ ارقىلى قازاقتار فينالدا قىرعىز قۇراماسىمەن كەزدەسپەۋدى كوزدەدى» دەگەنگە نە دەيسىز؟

- بۇل ويىن وتكەننەن بەرى ايتىلىپ كەلە جاتقان اڭگىمە عوي. قانشا جەردەن «ادىلەتسىزدىك بولدى», «تورەشىلەر قاراۋ جاسادى», «ادەيى جەڭىلدى» دەسە دە, سوڭىندا 5:4 دەگەن ەسەپ قالدى عوي. ارينە, بىزدىكى جاستار قۇراماسى بولدى. ال وزبەكتەردەگى ساقا ويىنشىلار. بىراق انىق بىر نارسە بار: فينالدا بىزدىڭ كوكپارشىلار قىرعىزدارمەن ويناسا دا – وسى اڭگىمە تۋىندايتىن ەدى.

- «بىزدى دايىندىقسىز الىپ باردى» دەگەن اڭگىمە شىعاردى كوكپارشىلار. تىپتى ونىڭ ۆيدەوسى دا تارادى. شىنىمەن دايىندىق بولمادى ما؟

- بىرىنشىدەن, بيىل وتەدى دەگەن رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق, الەمدىك جارىستار جىل باسىندا بەكىتىلىپ, كۇنتىزبەلىك جوسپارعا ەنىپ, وعان وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارى وتكىزىلەتىنى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە بەكىتىلەدى. جانە ونىڭ وزىنىڭ بەلگىلەنگەن مەرزىمى بار, تەك سول بويىنشا وتەدى. ال بىزدىڭ كوكپارشىلار اراسىندا, اسىرەسە حالىقارالىق جارىستارعا قاتىساتىن سپورتشىلار اراسىندا مۇنداي وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارى وتتى.

ەكىنشىدەن, الەۋمەتتىك جەلىدە تاراپ جۇرگەن – ەسكى ۆيدەولار. وسى احۋالدى تيىمدى پايدالانىپ, سول ۆيدەولاردىڭ كەڭىنەن تاراۋىنا مۇمكىندىك بەردى.

ۇشىنشىدەن, بىزدىڭ كوكپارشىلار اۆتوبۋستا وتىرعاندا كەلىپ سويلەگەن قىرعىز كوكپارشىسىن كورسەتكەن بىر ۆيدەو جۇر عوي. ول ماسەلەنى قازىپ, ارتىنان داۋ تۋعىزا بەرەر بولساق, تەرەڭدەي بەرەمىز, سوندىقتان اڭگىمەنى وسى جەردە توقتاتقىم كەلەدى. ال الداعى ۋاقىتتا قىرعىز كوكپار فەدەراتسيياسىمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا جۇمىس ىستەيتىن بولامىز.

- جاقسى. وتكەن جىلى بىراز ەلدىڭ ۇسىنىسىمەن, بىراز ەلدىڭ قاتىسۋىمەن حالىقارالىق كوكپار ەرەجەسىنە وزگەرىس ەنگىزدىك. ەلىمىزدە وتكەن الەم چەمپيوناتى سول وزگەرگەن ەرەجەمەن وينالدى. بىراق وسى جولى قىرعىزستان كوشپەندىلەر ويىندارىنداعى كوكپاردى باياعى ەسكى ەرەجەمەن ويناتتى. الداعى ۋاقىتتا ايىر قالپاق اعايىنمەن وسى ماسەلە بويىنشا جۇمىس ىستەۋ كەرەك شىعار؟

- كوكپار ەرەجەسىنە جاسالعان نەگىزگى وزگەرىس – قازاندىقتى الىپ تاستاپ, شەڭبەرگە ويناۋ بولاتىن. ال قازاندىق سوڭعى 20-25 جىلدا پايدا بولعان دۇنيە. ال شەڭبەرگە ويناۋ باياعىدان قازاق پەن قىرعىزعا ورتاق ەدى. سوسىن, سپورتتا ەرەجەنى وزگەرتىپ وتىرۋ حالىقارالىق تاجىريبەدە بار. سوندىقتان, «مىناۋ مىندەتتى تۇردە قازاندىقتا وينالسىن», نە «مىندەتتى تۇردە شەڭبەرگە ويناۋ كەرەك» دەگەن ۇستانىم جوق. تاعى بىر ماسەلە – وسى جولعى كوشپەندىلەر ويىندارىنىڭ ەرەجەسىندە قىرعىزدار: «حالىقارالىق كوكپار ەرەجەسىمەن وتەدى» دەپ اتاپ كورسەتكەن جوق. كەرىسىنشە, «قىرعىزدىڭ كوك-بورى ەرەجەسىنە ساي وتەدى» دەپ جازعان بولاتىن. سوندىقتان بۇل ويىندا ايتارلىقتاي ەرەجە بۇزىلدى دەپ ەشكىم ايتا المايدى.

بالكىم بولاشاقتا ەكى ەلدىڭ دە ەرەجەسى قاتار جۇرەتىن بولار. مۇمكىن, اپروباتسييادان وتكەننەن كەيىن – بىزدىڭ نۇسقا وزىنىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەپ, كوبىرەك ەلدەر قاتىساتىن بولار. حالىقارالىق دارەجەدە قاۋىپسىزدىگى جاعىنان شەڭبەرگە ويناۋ سۇرانىسقا يە بولار مۇمكىن. ونىڭ بارلىعىنا ۋاقىت كەرەك. الداعى 4-5 جىلدىڭ ىشىندە بىر جاعىنا شىعىپ قالادى دەپ ويلايمىن.

- ۇلتتىق سپورت – كوپ سالالى. بىرازىن تىلگە تيەك ەتتىك. الداعى ۋاقىتتا قانداي جاڭاشىلدىق بولادى بۇل سالادا؟

- مىناداي بىر تاجىريبەنى بايقادىق جاقىندا. «التىن جەبە» تۋرنيرىن وتكىزگەن كەزدە داستۇرلى جامبى اتۋدى ۇيىمداستىردىق. بۇل مەرگەندەرىمىزگە جاتتىعۋ بولسا, قاراپايىم حالىق ۇشىن جارىستىڭ بىر تۇرى بولدى. سول كەزدە داستۇرلى ساداق اتۋدى قاراپايىم حالىق اراسىندا دامىتۋعا بولاتىنىن بايقادىق. وعان ۇلكەن الاڭنىڭ كەرەگى جوق, كوپ شىعىندى دا قاجەت ەتپەيدى دەگەندەي. وسى باعىتتا جۇمىس جاساۋدى قولعا الماقپىز.

سوسىن, كوشپەندىلەر ويىندارىندا بىزدىڭ قۇرام ارقان تارتۋدان كۇمىس جۇلدە الدى. ال بىز ونى جاي – تويلاردا, ايت, ناۋرىز مەرەكەلەرىندە كوڭىل كوتەرۋ ۇشىن عانا ۇيىمداستىرىپ جۇرمىز. شىن مانىندە بۇل ويىن الەمدە سپورت سانالادى. 51 ەلدە ارقان تارتۋ فەدەراتسيياسى بار. وسى باعىتتا جۇمىس ىستەگىمىز كەلەدى.

ۇشىنشى, قازاق جىر-داستاندارىندا كەزدەسەتىن نايزا لاقتىرۋ دەگەن جاۋىنگەرلىك ونەر بار. وسىنىڭ تۇرىكتەردە ساقتالعان نۇسقاسى بار ەكەن. سونى بىز دە قولعا الىپ, دامىتقىمىز كەلەدى.

- اڭگىمەڭىزگە راحمەت!

erzhan-zhaubaiەرجان جاۋباي, Baq.kz

دوباۆيت كوممەنتاريي

ۆاش e-mail نە بۋدەت وپۋبليكوۆان. وبيازاتەلنىە پوليا پومەچەنى *

Please Do the Math      
 

موجنو يسپولزوۆات سلەدۋيۋششيە HTML-تەگي ي اتريبۋتى: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>