قيماديدەن نىعىمانوۆ. بەجۋدىڭ قۇلاتورىسى

Qulatory

بەجۋ جاسى ۇلعايعان كەزىندە بىر كۇنى تۇس كورىپ, تۇسىندە ارۋاقتار «بايتالىڭ قۇلىنداپ جاتىر» دەپ ايان بەرىپتى. تاڭ اتا اتىنا مىنە سالىپ تۇسپالمەن كەلسە, بايتالى جايىلىمعا شىققان قويلاردىڭ قاسىندا امان-ەسەن قۇلىنداعان ەكەن.

بەجۋدىڭ كوزى قويشىنىڭ تۇساۋلى جۇرگەن تورى شولاعىنا تۇسەدى. سونىمەن نە كەرەك, قويشىمەن ايىرباس جاساپ, قۇلىندى بايتالدى قويشىعا قالدىرىپ, ورنىنا ولى جۇنى تۇسپەگەن تورى شولاق دونەندى الىپ قايتادى. اۋەلگى كەزدە كونەكتەن سۇت بەرىپ الدەندىرىپ الىپ, كەيىن جانىنا ۇش دونەن قوسىپ جايىلىمدا جەكە باعىپ, باپتايدى. جىل سايىن جانىنداعى بىر دونەندى سويىپ وتىرادى. سوندا العاشقى قىستا سويعان دونەننىڭ جىلىگى – قاراكەمىك, ەكىنشى جىلعىنىكى – تۇسى اعارا باستاعان ماي, ۇشىنشى جىلى سويىلعان جىلقىنىڭ جىلىگىنەن عانا تازا اق ماي شىققان ەكەن. تەك وسىدان كەيىن عانا ەتىن شيراتىپ جاراتۋعا, بايگەگە قوسۋعا دايىندايدى.

 قۇلاتورىنىڭ باسى

 بەجۋ قايتىس بولعاننان كەيىن قۇلاتورىنىڭ دا كوڭىل-كۇيى بولماي, بابى كەلمەي جۇرەدى. سوڭعى رەت كوكشەتاۋداعى بايگەگە اپارعاندا قۇلاتورى شوقالاقتاپ شابا الماي قويادى. كوكشەدەن ەلگە ورالعاندا بەجۋدىڭ ەكى كەلىنى قارا جولدان جاياۋ قارسى الىپ, داۋىس سالىپ كورىسىپتى. سوندا ايتقان جوقتاۋ-جۇباتۋدىڭ ەل ەسىندە قالعان بىر جۇرناعى بىلاي ەكەن:

تورى اتىمنىڭ توقتىعى-اي,

جالىنا بىتكەن شوقتىعى-اي.

تورىنىڭ مۇنداي بولۋى,

جان اتامنىڭ جوقتىعى-اي!

 قۇلاتورى قارتايىپ ولەتىن بولعان سوڭ, بەجۋدىڭ اعايىندارى ونى باۋىزداپ, باسىن كوپ جىلدار بويى قورادا ساقتاپ جۇرەدى. كەيىننەن اقتار مەن قىزىلدار كەلىپ, الاساپىران زامان باستالعان كەزدە, تورى اتتىڭ باسىن چكالوۆ اتىنداعى سوۆحوزدىڭ (قازىرگى اقتوعاي اۋدانى, سەرىكباي مۇتكەنوۆ اتىنداعى سەلولىق وكرۋگ) قىزىل سۋات دەگەن جەرىندە, جاردىڭ جاعاسىنا اپارىپ جەرلەگەن ەكەن. 1987 جىلى داۋەكتىڭ شوبەرەسى رامازانوۆ كەرەي اقساقال (1924-2015) تورى اتتىڭ باسىن ات يەسى بەجۋدىڭ زيراتىنا اكەپ قويىپتى.

 قوس اتى تۋرالى

 بىردە ات قۇمار جاستار بەجۋ سىنشىدان:

- تورىلارىڭىز قاشسا – قۇتىلاتىن, قۋسا – جەتەتىن اسقان جۇيرىكتەر ەكەنى بەلگىلى. ال قۇتىلا الماي, نە جەتە الماعان كەزدەرى بولدى ما؟ – دەپ سۇراپتى. سوندا بەجۋ:

- ەكى رەت جەتە الماي قالدى. بىرىندە, ۇلكەن تورى ات پەسچان جارمەڭكەسىندە قىرىق شاقىرىمعا جارىسقاندا ورىستىڭ مۇجىعىنىڭ سارى اتىنان جارتى دەنە قالىپ قويدى. سارى ات تاس بۇيرەك ەكەن, يەسى بۇيرەگىن قىزدىرىپ اكەپتى. ەكىنشىدە, قۇلاتورىنىڭ بىر قاسقىردى جيەكتەن ۇلكەن كولگە دەيىن, ياعني 80 شاقىرىمداي قۋىپ جەتە المادى. سويتسەم ول بىر ىشەك (قورقاۋ) قاسقىر ەكەن.

 قازانعاپتىڭ اسى

 بەجۋ وسى قۇلاتورىنى باياناۋىل وكرۋگىنىڭ اعا سۇلتانى بولعان قازانعاپتىڭ اسىندا بايگەگە قوسادى. نەگىزىنەن باسەنتيىندەر مەن سۇيىندىكتەر قاتىسقان بۇل استى قازانعاپتىڭ بالاسى مومىنبەك باسقارادى. بايگەگە جەتپىس شامالى ات تىركەلىپ, ولار ەرتەڭىندە تاڭ اتا جارىسقا تۇسەدى. بارا جاتقاندا اتتارىنىڭ شاباتىن جولىن باعدارلاپ كوز ۇيرەتەدى. تاڭ اتا مەجەلى ۋاقىتتا بايگە باستالادى. (ول كەزدە بايگە اتتارى قازىرگىدەي, ەۋروپا ۇلگىسىمەن شەڭبەردى اينالىپ جارىسپايدى, تۋرا شابادى). بايگەنىڭ كومبەسى قازىرگى اقسۋ اۋدانى قانىش قامزين اتىنداعى اۋىلدىڭ ماڭىندا بولعان.

جەتپىس شاقىرىمداي قاشىقتىققا بايگەگە تۇسكەن اتتاردىڭ الدىندا قاراسىن ۇزىپ بەجۋدىڭ قۇلاتورىسى كەلە جاتادى. بىراق كومبەگە قوزى كوش جەر قالعاندا تىڭنان سارى ات قوسىلىپ, بورىلەردىڭ اۋەلدە قوسقان سارى اتى جىلىستاپ قالىپ قويادى. بۇل وزگەرىستەردى قۇلاتورىنىڭ ۇستىندەگى شوركە دەگەن شاباندوز بايقاپ قالادى. (بويى تىم الاسا, سالماعى جەڭىل بولعاندىقتان شوركە دەپ اتاپ كەتكەن). سونىمەن كومبەگە بىرىنشى بوپ سارى ات, ونىمەن قۇيرىق تىستەسە قۇلاتورى جەتەدى. شوركە وز كوزىمەن كورگەن ادىلەتسىزدىككە شىداي الماي جىلاپ تۇرىپ شاعىم ايتادى:

- مىنا سارى ات ورتا جولدان اسقاندا قوسىلدى. بۇل العاشقى سارى ات ەمەس.

بايگەگە قاتىساتىن اتتاردى وز كوزىمەن كورىپ, قۇلاتورىسىنىڭ الدىنا ەشقايسىسى تۇسە المايتىنىنا كوز جەتكىزگەن بەجۋ الدەنەدەن كۇدىكتەنىپ, سارى اتتىڭ وزعانىنا يلانا الماي تۇرعان-دى. شوركەنىڭ ايتقانىن حابارىن ەستي سالا قازىلار القاسىنا كەلىپ جۇگىنەدى:

- مىنا سارى ات تۇپتەن شاپقان ات ەمەس. بايگە مەنىكى, – دەپ داۋ ايتادى.

سارى اتتىڭ يەسى نوكە (نوگەربەك) – قازانعاپتىڭ بالاسى, وڭايلىقپەن كونە قويسىن با:

- بايگەنىڭ الدىندا مەنىڭ اتىم كەلدى, – دەپ قاسارىسادى.

سونىمەن ايتىس-تارتىس, داۋ-داماي باستالىپ كەتىپ, اشۋ ۇستىندە نوكە جاسى ۇلكەن بەجۋگە قامشى جۇمسايدى. مۇنداي قورلىققا شىداي الماعان بەجۋ ساپىسىن سۋىرىپ اپ, نۇكەنىڭ استىناعى سۇر جورعاسىنىڭ قارنىن جارىپ جىبەرەدى.

داۋ ۋشىعىپ, باسەنتيىندەر اراسىنا جىك تۇسەتىن قاۋىپ تۇنگەن سوڭ, يگى جاقسىلار بۇل داۋدى اس تارقاعانشا شەشىپ, تورەلىگىن ايتۋدى, سويتىپ اقتىلەستەر مەن بورىلەردى بىتىستىرۋدى باكى شەشەنگە جۇكتەيدى.

باكەڭ سۇيىندىك ەلىنىڭ بىلگىر ات سىنشىلارىنا بايگەنىڭ الدىنان كەلگەن اتتاردى سىناتادى. ولار جۇيرىكتەردىڭ تەرىن تىلمەن جالاپ, سالىستىرىپ, تاعى دا باسقا امالداردى قولدانىپ, سارى اتتىڭ بايگەگە كەيىن قوسىلعانىن انىقتايدى. سونىمەن, بەجۋدىڭ قۇلاتورىسى باس بايگەنى الاتىن بولادى. باكى شەشەن ەندى ەكى جاقتىڭ داۋگەرلەرىنە بىر-اق سۇراق قويادى:

- باسەنتيىن بالالارى باۋىرلارىڭىزعا قانداي ايىپ تاعاسىز؟ – دەيدى اقتىلەستەرگە قاراپ. (بايگەنىڭ تارتىبىن بۇزعان, ۇلكەن كىسىگە قول تيگىزگەن بورىلەر جاعى بولعاندىقتان, ايىپتاۋ سوزىنىڭ كەزەگىن بىرىنشى اقتىلەستەرگە بەرگەن). سوندا اقتىلەستەر جاعى:

- يسى باسەنتيىندەردىڭ كوسەمى, ارقا سۇيەر كەمەڭگەرىمىز قازەكەمنىڭ اسىندا جانجال شىعارعانى ۇشىن, ۇلكەن ادامعا قول تيگىزگەنى ۇشىن نوكەگە 25 شىبىق دۇرە سوعىلسىن, – دەيدى. سول كەزدە شوككەن نارداي بولىپ وتىرعان الپىس بالۋان سوز الىپ:

- قايران قازەكەمنىڭ قولىنان تالاي دام تاتىپ, باتاسىن الىپ ەدىم. 25 شىبىقتىڭ بىرەۋىن مەن بەرەمىن! – دەگەن ەكەن.

قارا بۋرانى قاق باستان قامشىمەن تارتقاندا سەسپەي قاتىرعان الپەكەڭنىڭ قولىنىڭ سالماعىن بىلەتىن جۇرت دۋ ەتە تۇسەدى.

باكى شەشەن ەندى بورىلەر جاعىنا قاراپ, سۇراعىن قايتالاعاندا ولار اقتىلەس باۋىرلارىنا ماناداي ايىپ تاعادى:

- ارداقتى بابامىزدىڭ اسىندا, ونىڭ بالاسى نوكەنىڭ استىنداعى اتىنا پىشاق سالىپ, جانىن جارالاعانى ۇشىن بەجۋدىڭ قۇلاتورىسى سۇر جورعانىڭ تولەۋىنە بەرىلسىن, – دەيدى.

بۇل اڭگىمەنى ەستىگەن بەجۋ شوركەگە يەك ارتىپ سىبىرلاپ:

- تارت ەلگە, – دەيدى. شوركە كولەڭكەدە قاڭتارۋلى تۇرعان قۇلاتورىعا مىنىپ الىپ, 70-80 شاقىرىمداي جەردەگى تايقوڭىر دەگەن جايلاۋعا قاراي تۇرا شابادى. ارتىنان قۋعان قۋعىنشىلارعا جەتكىزبەي قۇتىلىپ كەتەدى. سوندا قۇلاتورى بىر كۇننىڭ ىشىندە بارلىعى 150 شاقىرىمداي جەردى شاۋىپ وتكەن ەكەن.

داۋدىڭ شەشۋى قيىنداي باستايدى. بورىلەر: «قۇلاتورى بەرىلمەسە, دۇرە دە بەرىلمەيدى», – دەپ تۇرىپ الادى. باكى شەشەن ەكى جاقتىڭ دا كەلىسىمى بويىنشا داۋدىڭ تورەلىگىن ايتۋدى جاقسىباي ابىزعا بەرەدى.

سوندا ابىزدىڭ ايتقان تورەلىگى:

- ەڭ اۋەلى بۇكىل ەلدىڭ اكەسىنىڭ اسىندا بايگەنىڭ تارتىبىن بۇزعان, جانجالدى باستاعان, سويتىپ, ەل اراسىنا ىرىتكى سالعان تەنتەك ايىبىن تارتۋى كەرەك. ودان كەيىن ولگەن اتتىڭ قۇنى تولەنسىن. ەگەر دە دۇرەنى ەكى جاقتىڭ كەلىسىمى بويىنشا جەڭىلدەتۋ كەرەك بولسا, وندا ولگەن اتتىڭ قۇنى دا وزگەرەدى, – دەيدى.

ەكى جاقتىڭ اقساقالدارى وزارا سويلەسىپ, مامىلەگە كەلەدى. «اكەسىنىڭ اسىندا بالاسىنا دۇرە سوققان جاراسپاس, ىرىمعا دا جامان. ايىپتى جەڭىلدەتۋىن سۇرايمىز», – دەيدى. وسىدان كەيىن جاقسىباي ابىز بەن باكى شەشەن ەكەۋى مىناداي ۇكىم شىعارىپ, جينالعان جۇرتقا جارييالايدى.

- بايگەنىڭ باس جۇلدەسى بەجۋدىكى. جاسى ۇلكەن بەجۋگە قامشى كوتەرىپ, قول جۇمساعانى ۇشىن نوكە بىر توعىز ايىپ تولەسىن, قىز بەرىپ قۇدا بولسىن. نوكەنى اتىنا پىشاق سالعانى ۇشىن بەجۋ ات-شاپان ايىپ تولەسىن.

سونىمەن وسى ۇكىمگە ەكى جاق باتۋالاسىپ, جۇرت تارقاسادى.

ەل ىشىندەگى اقساقالداردىڭ اۋزىنان جازىپ الىنعان بۇل تاريحي اڭگىمەلەر تىزبەگى بىز ۇشىن ۇلكەن مۇرا. دەگەنمەن بۇل جاعداي قازانعاپتىڭ ەمەس, بەردالىنىڭ اسىندا بولعان ەكەن, القاكول بولىسىنان داۋ شەشىمىنە كەنجەباي جاشىباي قۇلدىق ايتقان ەكەن دەگەن دە سوز بار. ال بۇل وقيعانى اقىن قيماديدەن نىعىمانوۆ وز جىرىنا قوسقان.

بۇعان دەيىن قيماميدەننىڭ ەستەلىكتەرىنەن “بەجۋدىڭ بايگەتورىسى” اتتى بولىم بەرگەن بولاتىنبىز. سونىمەن قاتار ول جەردە بەجۋدىڭ كىم ەكەنى تۋرالى دا ايتىلعان.

B.Buzhenovقولجازبادان دايىنداعان بەيبىت بوجەن,

argymaq.kz

1 پىكىر

دوباۆيت كوممەنتاريي

ۆاش e-mail نە بۋدەت وپۋبليكوۆان. وبيازاتەلنىە پوليا پومەچەنى *

Please Do the Math      
 

موجنو يسپولزوۆات سلەدۋيۋششيە HTML-تەگي ي اتريبۋتى: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>